فوتو: اشىق دەرەككٶزدەن
قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى بيىل قاسيەتتٸ رامازان ايى 1 ناۋرىزدا باستالاتىنىن حابارلادى. Ult.kz تٸلشٸسٸ قمدب شاريعات جەنە پەتۋا بٶلٸمٸنٸڭ مامانى ەرعالي بيجاقانۇلىنان ورازاعا ساناۋلى كٷندەر قالعاندا اۋىز بەكٸتۋگە قالاي دايىندالۋ كەرەكتٸگٸن سۇراپ, رامازان ايى جاقىنداعاندا اۋىز بەكٸتۋگە قالاي دايىندالعان جٶن ەكەنٸن بٸلدٸ.
ە. ب: ەڭ ەۋەلٸ «رامازان ايىنا امان ەسەن جەتۋٸدٸ نەسٸپ ەت» دەپ اللادان دۇعا ەتۋ كەرەك, ورازادا ماڭىزدى بولعان نيەتتٸ تٷزەۋ كەرەك, ياعني «اللانىڭ رازىلىعى ٷشٸن ورازا تۇتامىن» دەپ رازىلىقتى پارىز قىلعان اللادان ٸزدەۋگە تىرىسۋ قاجەت. سەبەبٸ كەيبٸر كٸسٸلەر ارىقتاۋ, ٶزٸن ورازا ەكەنٸن ەلگە ايتۋ سىندى نيەتتە بولعانى ورازاعا نۇقسان كەلتٸرەدٸ. دەنساۋلىعىندا كٸنەراتتار بولسا ەمدەلٸپ العانى جٶن.
ورازاعا قاتىستى ٷكٸمدەردٸ وقىپ شىعىپ, قاي كەزدە ورازا بۇزىلادى, قاي كەزدە بۇزىلمايدى, بٸر سىپىرا وقىپ شىققان جٶن. قۇران وقىپ ٷيرەنۋٸ قاجەت. رامازان ايىندا قانداي ٸزگٸ امالدار ارقىلى ساۋابىمدى ارتتىرامىن دەگەن سۇراققا جاۋاپ رەتٸندە ٸزگٸ امالدار جاساۋ بويىنشا جوسپار قۇرىپ دايىندالعانى دۇرىس.
ورازاعا نيەت ەتكەندە قانداي دۇعالار وقىعان دۇرىس?
ە. ب: ورازادا نيەت ەتۋ مٸندەتتٸ. سەرەدە وسى دۇعانى وقىڭىز.
وقىلۋى: «نەۋەيتۋ ەن اسۋمە ساۋمە شەھري رامادانە مينەل فەجري يلەل ماعريبي حاليسان ليللەھي تاالە».
ماعىناسى: «تاڭەرتەننەن كەشكە دەيٸن اللانىڭ ريزالىعى ٷشٸن رامازان ايىنىڭ ورازاسىن ۇستاۋعا نيەت ەتتٸم».
وقي وتىرىڭىز: بيىلعى ورازا كەستەسٸ جارييالاندى
بوي دەرەتسiز اۋىز بەكiتۋگە بولا ما?
ە. ب: جالپى عۇسىلدى بۇزاتىن جاعدايدان كەيٸن شومىلۋ ەربٸر مۇسىلمانعا مٸندەت. عۇسىلسىز نيەت ەتٸپ اۋىز بەكٸتسەڭٸز سول كٷنگٸ ورازاڭىز دۇرىس سانالادى. اۋىز بەكٸتكەننەن كەيٸن عۇسىل الساڭىز بولادى. سەرە ٸشۋدەن الدىندا ۋاقىت بولىپ جاتسا عۇسىل الىپ اۋىز بەكٸتكەن جاقسى.
اۋىز بەكٸتكەندە ەلسٸرەپ قالماس ٷشٸن ورازانىڭ الدىندا بٸرنەشە كٷن تويىپ تاماقتانىپ جٷرەتٸندەر بار. بۇل قانشالىقتى دۇرىس? جەنە ورازا ۇستاردىڭ الدىندا اس مەزٸرٸ قانداي بولعانى جٶن?
ە. ب: شاريعات بويىنشا تويىپ ٸشپەي اسقازاندى ٷشكە بٶلٸپ ٸشۋگە كەڭەس بەرەدٸ, حاديستە كەلگەندەي ٷشتەن بٸرٸ تاماققا, ٷشتەن بٸرٸ سۋعا, كەلەسٸ ٷشتەن بٸرٸ اۋاعا. اس مەزٸرٸ بارىنشا دەنساۋلىققا پايدالى زييانسىز تاماقتار تۇتىنعانى جٶن.
سپيرتتٸ ٸشٸمدٸك ٸشكەننەن كەيٸن ەرتەسٸندە اۋىز بەكٸتۋگە بولا ما? نەمەسە ورازاعا ساناۋلى كٷن قالعاندا ٸشٸمدٸك ٸشكەن ادامنىڭ ورازاسى قابىل بولا ما?
ە. ب: شاراپتى ٸشۋ – حارام, ٷلكەن كٷنە. ول جايىندا اللا تاعالا قۇراندا:
«ۋا, يمان كەلتٸرگەندەر! اقيقاتىندا, اراق, قۇمار ويىندارى, پۇتتار جەنە (بال اشۋعا تٸگٸلەتٸن) جەبەلەر – شايتاننىڭ لاس ٸستەرٸنەن. ودان اۋلاق بولىڭدار, بەلكٸم, مۇراتقا جەتەرسٸڭدەر!» , – دەيدٸ.
پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن):
«كٸمدە-كٸم اراق ٸشەتٸن بولسا, ونىڭ قىرىق كٷندٸك نامازى قابىل بولمايدى» , – دەدٸ.
تاعى بٸر حاديستە: «كٸم اراق ٸشسە, ونىڭ قىرىق كٷندٸك نامازى قابىل بولمايدى. ەگەر تەۋبە ەتسە, اللا ونىڭ تەۋبەسٸن قابىل ەتەدٸ. ودان كەيٸن تاعى دا اراق ٸشسە, اللا ونىڭ قىرىق كٷن نامازىن قابىل ەتپەيدٸ. ەگەر تەۋبە ەتسە, اللا تەۋبەسٸن قابىل ەتەدٸ. بۇدان كەيٸن تاعى اراق ٸشسە, اللا ونىڭ تاعى دا قىرىق كٷندٸك نامازىن قابىلدامايدى. بۇل ٸسٸنە تەۋبە ەتسە, تەۋبەسٸ قابىل ەتٸلەدٸ. ال تٶرتٸنشٸ رەت تاعى دا اراق ٸشسە, اللا ونىڭ قىرىق كٷندٸك نامازىن قابىل ەتپەيدٸ. ەگەر تەۋبە ەتسە, اللا ونىڭ تەۋبەسٸن قابىل ەتپەيدٸ دە ونى «حابەل» (توزاقتىقتاردىڭ ٸرٸڭٸنەن جينالعان) ٶزەنٸنەن سۋسىنداندىرادى» دەلٸنگەن.
يمام ناۋاۋي حاديستەگٸ «نامازى قابىل بولمايدى» دەگەن سٶزدٸ پارىزى موينىنان تٷسەدٸ, بٸراق ساۋابى جوعالادى دەپ تٷسٸندٸرگەن .
دەمەك نامازدىڭ ساۋابى جوعالۋى تەۋبە ەتپەي, اراق ٸشۋدٸ دوعارماۋىنا بايلانىستى. ەگەر شىنايى تەۋبە ەتسە, بۇل جازا (نامازدىڭ ساۋابى جوعالۋى) دا ونىڭ موينىنان تٷسٸرٸلەدٸ. ٶيتكەنٸ شىنايى تەۋبە الدىڭعى ٸستەگەن كٷنە ٸستٸ جويادى.
وسىعان وراي ورازا ۇستاۋشى رامازان ايىنان ەكٸ كٷن بۇرىن اراق ٸشٸپ, سوڭىنان شىنايى تەۋبە ەتسە, اللا ونىڭ تەۋبەسٸن قابىل ەتەدٸ. ونىڭ ورازاسى اراق ٸشپەي ورازا تۇتقان ادامنىڭ ورازاسىنداي بولادى. ال ورازا ۇستاپ اراق ٸشۋٸن دوعارماسا, ورازاسى دۇرىس بولادى, بٸراق ساۋابى بولمايدى. اراق ٸشكەنٸ ٷشٸن كٷنە ارقالايدى.
ورازا ۇستاۋعا نيەت ەتكەن ادام دونورلىققا قان تاپسىرا الا ما?
ە. ب: دونورلىق ماقساتتا جەنە تالداۋ (اناليز) ٷشٸن نەمەسە اۋرۋ سەبەبٸنەن قان الدىرۋ ورازانى بۇزبايدى. سەبەبٸ يبن ابباس (اللا ول كٸسٸگە رازى بولسىن):
«پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) ورازا بولا تۇرا حيجەمە جاساتقان ەدٸ» , – دەگەن.
دەگەنمەن اۋزى بەرٸك ادام قان الدىرعاندا ەلسٸرەپ, ورازا تۇتۋى قيىنداپ كەتەتٸنٸنە كٶزٸ جەتەتٸن بولسا, وعان قان الدىرۋ – «مەكرٷھ». «ەل-فەتاۋا ەت-تاتارحانييا» كٸتابىندا: «ەگەر قان الدىرۋمەن ەلسٸرەپ قالۋىنان قورىقپاسا, ورازا كەزٸندە قان الدىرۋدىڭ وقاسى جوق. ال ەلسٸرەپ قالۋىنان قورىقسا, ورازا كەزٸندە قان الدىرۋ مەكرۋھ بولادى» دەلٸنگەن.
ورازا ۇستاۋ تۋرالى شەشٸمدٸ اياق استىنان قابىلداۋ, الدىن الا نيەت ەتپەۋ قانشالىقتى قاتە?
ە. ب: رامازان ايىنا الدىن الا دايىندالعانى دەنساۋلىعىن تەكسەرٸپ الۋىنا, ايدى ساۋاپتى امالدار جاساۋعا جوسپارلاۋ جاعىنان تيٸمدٸرەك بولادى. دەگەنمەن رامازان كٸرگەندە بٸردەن اللانىڭ رازىلىعى ٷشٸن نيەت ەتٸپ, تاڭنىڭ اتىسىنان كەشكە دەيٸن ٶزٸن ٸشٸپ جەۋدەن, تٶسەك قاتىناسىنان تىيسا تۇتقان ورازاسى دۇرىس سانالادى. رامازان ايىنىڭ ەر كٷنٸ ٶز الدىنا جەكە قۇلشىلىق بولعاندىقتان ەر كٷنگە جەكە-جەكە نيەت ەتۋ قاجەتتٸلٸگٸن ەسكە سالامىن.
ەگەر بيىل اۋىز بەكٸتۋگە نيەت ەتكەن ادام ٶتكەن ورازادان قالعان قارىزىن ۇمىتىپ كەتسە, ول ورازادان كەيٸن ٶتەي الا ما?
ە. ب: رامازان ايى كٸرگەندە سول كٸرگەن پارىز ورازانى ۇستاۋ كەرەك بولادى. ال ٶتكەن جىلعى قارىز ورازالاردى ورازا ايت مەرەكەسٸنەن كەيٸن باستاپ ۇستاۋىنا بولادى.
سۇحباتتاسقان:
بالجان جەڭٸسقىزى
