Foto: Ashyq derekkózden
Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy biyl qasietti Ramazan aiy 1 naýryzda bastalatynyn habarlady. Ult.kz tilshisi QMDB Shariǵat jáne pátýa bóliminiń mamany Erǵali Bijaqanulynan orazaǵa sanaýly kúnder qalǵanda aýyz bekitýge qalai daiyndalý kerektigin surap, ramazan aiy jaqyndaǵanda aýyz bekitýge qalai daiyndalǵan jón ekenin bildi.
E. B: Eń áýeli «Ramazan aiyna aman esen jetýidi násip et» dep Alladan duǵa etý kerek, orazada mańyzdy bolǵan nietti túzeý kerek, iaǵni «Allanyń razylyǵy úshin oraza tutamyn» dep razylyqty paryz qylǵan Alladan izdeýge tyrysý qajet. Sebebi keibir kisiler aryqtaý, ózin oraza ekenin elge aitý syndy niette bolǵany orazaǵa nuqsan keltiredi. Densaýlyǵynda kinárattar bolsa emdelip alǵany jón.
Orazaǵa qatysty úkimderdi oqyp shyǵyp, qai kezde oraza buzylady, qai kezde buzylmaidy, bir sypyra oqyp shyqqan jón. Quran oqyp úirenýi qajet. Ramazan aiynda qandai izgi amaldar arqyly saýabymdy arttyramyn degen suraqqa jaýap retinde izgi amaldar jasaý boiynsha jospar quryp daiyndalǵany durys.
Orazaǵa niet etkende qandai duǵalar oqyǵan durys?
E. B: Orazada niet etý mindetti. Sárede osy duǵany oqyńyz.
Oqylýy: «Náýáitý án asýmá saýmá sháhri Ramadaná minál fájri ilál maǵribi halisan lilláhi taalá».
Maǵynasy: «Tańertennen keshke deiin Allanyń rizalyǵy úshin Ramazan aiynyń orazasyn ustaýǵa niet ettim».
Oqi otyryńyz: Biylǵy Oraza kestesi jariialandy
Boi dáretsiz aýyz bekitýge bola ma?
E. B: Jalpy ǵusyldy buzatyn jaǵdaidan keiin shomylý árbir musylmanǵa mindet. Ǵusylsyz niet etip aýyz bekitseńiz sol kúngi orazańyz durys sanalady. Aýyz bekitkennen keiin ǵusyl alsańyz bolady. Sáre ishýden aldynda ýaqyt bolyp jatsa ǵusyl alyp aýyz bekitken jaqsy.
Aýyz bekitkende álsirep qalmas úshin orazanyń aldynda birneshe kún toiyp tamaqtanyp júretinder bar. Bul qanshalyqty durys? Jáne oraza ustardyń aldynda as máziri qandai bolǵany jón?
E. B: Shariǵat boiynsha toiyp ishpei asqazandy úshke bólip ishýge keńes beredi, hadiste kelgendei úshten biri tamaqqa, úshten biri sýǵa, kelesi úshten biri aýaǵa. As máziri barynsha densaýlyqqa paidaly ziiansyz tamaqtar tutynǵany jón.
Spirtti ishimdik ishkennen keiin ertesinde aýyz bekitýge bola ma? Nemese orazaǵa sanaýly kún qalǵanda ishimdik ishken adamnyń orazasy qabyl bola ma?
E. B: Sharapty ishý – haram, úlken kúná. Ol jaiynda Alla Taǵala Quranda:
«Ýa, iman keltirgender! Aqiqatynda, araq, qumar oiyndary, puttar jáne (bal ashýǵa tigiletin) jebeler – shaitannyń las isterinen. Odan aýlaq bolyńdar, bálkim, muratqa jetersińder!» , – deidi.
Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
«Kimde-kim araq ishetin bolsa, onyń qyryq kúndik namazy qabyl bolmaidy» , – dedi.
Taǵy bir hadiste: «Kim araq ishse, onyń qyryq kúndik namazy qabyl bolmaidy. Eger táýbe etse, Alla onyń táýbesin qabyl etedi. Odan keiin taǵy da araq ishse, Alla onyń qyryq kún namazyn qabyl etpeidi. Eger táýbe etse, Alla táýbesin qabyl etedi. Budan keiin taǵy araq ishse, Alla onyń taǵy da qyryq kúndik namazyn qabyldamaidy. Bul isine táýbe etse, táýbesi qabyl etiledi. Al tórtinshi ret taǵy da araq ishse, Alla onyń qyryq kúndik namazyn qabyl etpeidi. Eger táýbe etse, Alla onyń táýbesin qabyl etpeidi de ony «habál» (tozaqtyqtardyń irińinen jinalǵan) ózeninen sýsyndandyrady» delingen.
Imam Naýaýi hadistegi «namazy qabyl bolmaidy» degen sózdi paryzy moinynan túsedi, biraq saýaby joǵalady dep túsindirgen .
Demek namazdyń saýaby joǵalýy táýbe etpei, araq ishýdi doǵarmaýyna bailanysty. Eger shynaiy táýbe etse, bul jaza (namazdyń saýaby joǵalýy) da onyń moinynan túsiriledi. Óitkeni shynaiy táýbe aldyńǵy istegen kúná isti joiady.
Osyǵan orai oraza ustaýshy ramazan aiynan eki kún buryn araq iship, sońynan shynaiy táýbe etse, Alla onyń táýbesin qabyl etedi. Onyń orazasy araq ishpei oraza tutqan adamnyń orazasyndai bolady. Al oraza ustap araq ishýin doǵarmasa, orazasy durys bolady, biraq saýaby bolmaidy. Araq ishkeni úshin kúná arqalaidy.
Oraza ustaýǵa niet etken adam donorlyqqa qan tapsyra ala ma?
E. B: Donorlyq maqsatta jáne taldaý (analiz) úshin nemese aýrý sebebinen qan aldyrý orazany buzbaidy. Sebebi Ibn Abbas (Alla ol kisige razy bolsyn):
«Paiǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) oraza bola tura hijámá jasatqan edi» , – degen.
Degenmen aýzy berik adam qan aldyrǵanda álsirep, oraza tutýy qiyndap ketetinine kózi jetetin bolsa, oǵan qan aldyrý – «mákrúh». «Ál-Fátaýa át-Tatarhaniia» kitabynda: «Eger qan aldyrýmen álsirep qalýynan qoryqpasa, oraza kezinde qan aldyrýdyń oqasy joq. Al álsirep qalýynan qoryqsa, oraza kezinde qan aldyrý mákrýh bolady» delingen.
Oraza ustaý týraly sheshimdi aiaq astynan qabyldaý, aldyn ala niet etpeý qanshalyqty qate?
E. B: Ramazan aiyna aldyn ala daiyndalǵany densaýlyǵyn tekserip alýyna, aidy saýapty amaldar jasaýǵa josparlaý jaǵynan tiimdirek bolady. Degenmen Ramazan kirgende birden Allanyń razylyǵy úshin niet etip, tańnyń atysynan keshke deiin ózin iship jeýden, tósek qatynasynan tyisa tutqan orazasy durys sanalady. Ramazan aiynyń ár kúni óz aldyna jeke qulshylyq bolǵandyqtan ár kúnge jeke-jeke niet etý qajettiligin eske salamyn.
Eger biyl aýyz bekitýge niet etken adam ótken orazadan qalǵan qaryzyn umytyp ketse, ol orazadan keiin ótei ala ma?
E. B: Ramazan aiy kirgende sol kirgen paryz orazany ustaý kerek bolady. Al ótken jylǵy qaryz orazalardy oraza ait merekesinen keiin bastap ustaýyna bolady.
Suhbattasqan:
Baljan Jeńisqyzy
