ابايدىڭ ماحابباتقا نەگٸزدەلگەن ەدٸستەمەسٸ نەگٸزٸندە ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاسايتىن كەز كەلدٸ. "ۇلت اقپارات" ابايتانۋشى ومار جەلەلدٸڭ قر پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اباي جەنە ححٸ عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىنا وراي جازعان پٸكٸرٸن ۇسىنادى.
نيەتٸڭ مال تابۋ بولسا – عىلىم ەسٸگٸنەن قاراتپايدى
ابايدىڭ ٶزٸ – عىلىم. پرەزيدەنت ماقالاسىندا «بٸز عىلىم ساتىپ مال تاپپاق ەمەسپٸز» دەپ جازىپتى. شىنىمەن دە قازاقستانداعى بٸلٸم جٷيەسٸ – كەرٸسٸنشە. باكالاۆريات, ماگيسترانتتاردا بٸر عانا ماقسات بار: عىلىم ساتىپ – مال تاپپاق. كەيبٸر ماگيسترانتتاردان نە ٷشٸن عىلىم جولىنا تٷسكەنٸ تۋرالى سۇراساڭ – ەكٸ جىل شەكٸرتاقى الۋ ٷشٸن ەكەنٸن ايتادى. بٸزدٸڭ وڭباي جٷرگەنٸمٸز وسىدان. اباي «كٸمدە كٸم عىلىم ساتىپ, مال تاباتىن بولسا – وندا ونىڭ كٶبٸنٸڭ عىلىمعا دەگەن ماحابباتى اسىراپ العان شەشەنٸڭ ماحابباتىنداي عانا بولادى» دەگەن ەكەن. بٸز عىلىمدى كەرەك كەزدە قولدانىپ, كەرەك جوق كەزدە قالتاعا سالىپ قوياتىن زات دەپ ويلايمىز. ال عىلىم دەگەن – تٸرٸ, ول – اللانىڭ سيپاتى. نيەتٸڭ مال تابۋ بولسا – عىلىم سەنٸ ەسٸگٸ تٷگٸل, تەسٸگٸنەن قاراتپايدى.
مەشھٷر جٷسٸپ اتامىز «بٸرەۋلەر يت ٶلگەن جەرگە بارىپ 12-15 جىل وقىپ كەلەدٸ, بٸراق جٷرەكتەرٸندە دٷنيەگە دەگەن ماحابباتى بولسا – اللا تاعالا ول عىلىمدى ايداپ شىعارادى» دەسە, مٸرجاقىپ دۋلاتوۆ «بٸزدە عىلىممەن اينالىساتىندار – كٶپ, عالىمدار – جوق. قالام ۇستاعاندار – كٶپ, جازۋشىلار – جوق. اتقا مٸنگەندەر – كٶپ, قايراتكەرلەر – جوق» دەيدٸ. بۇل جاعداي ەلٸ ٶزگەرە قويعان جوق.
جاقسى وقى, جاقسى اقشا تاپ
وتان وتباسىنان باستالادى. قازٸرگٸ اتا-انا بالاسىنا «جاقسى وقى. جاقسى قىزمەتكە ورنالاسىپ, جاقسى اقشا تاپ» دەگەن ٷش-اق اقىل ايتادى. بۇل قانداي ويلاۋ جٷيەسٸ? اقشا الۋ دەگەنٸمٸز نە? اقشا نە ٷشٸن كەرەك? اباي اتامىز «بالا دٷنيەگە كەلگەندە ەكٸ تٷرلٸ مٸنەزبەن تۋادى: بٸرٸ – ٸشسەم-جەسەم, ۇيىقتاسام, ەكٸنشٸسٸ – كٶرسەم, بٸلسەم دەپ كەلەدٸ. بٸرٸ تەننٸڭ, ەكٸنشٸسٸ جاننىڭ قۇمارلىعى. «ەرتەڭ جاقسى اقشا تاباسىڭ» دەگەن تەننٸڭ قالاۋى.
ستۋدەنتتەردەن «قايسىسىڭ عىلىم جولىنا ماحابباتپەن تٷستٸڭ?» دەگەن سۇراق قويسام, جٷز ادامنىڭ بٸرەۋٸ عانا قول كٶتەرەدٸ. ستۋدەنتتەردە عىلىمعا دەگەن ماحاببات جوق. ال اباي «ماحاببات جوق جەردە تالاپ تا, ۇعىم دا جوق» دەيدٸ. وقۋعا جٸبەرگەن بالاسى سەنٸمدٸ اقتاماي, حالىقتى توناپ, جەمقورلىقپەن اينالىسىپ جاتقانى سودان. ٶيتكەنٸ ولار عىلىمدى اقشا تابۋ ٷشٸن وقىدى. وسىدان كەيٸن «ابايدى زەرتتەدٸك, ابايدىڭ جولىندامىز» دەپ قالاي ايتامىز?
نەگە باسقا ەمەس, ابايدىڭ ەسٸمٸ ساقتالىپ قالدى?
2016 جىلعى مونيتورينگ بويىنشا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 0,17%-ىن عىلىمعا جۇمسايدى ەكەن. دامىعان مەملەكەتتەردە ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 3-4%-ى عىلىمعا جۇمسالادى. اباي «عىلىم – مال ايايتىن جول ەمەس» دەيدٸ. قازٸرگٸ كەزدە بٸزدٸڭ عىلىمنان مال اياپ وتىرعانىمىزدىڭ بەلگٸسٸ – مۇعالٸمدەردٸڭ بەيشارا حالٸ. مۇعالٸم دەگەن – عىلىم يەسٸ دەگەن سٶز. مۇعالٸمگە دەگەن كٶزقاراسىمىز قانداي – عىلىمعا دەگەن كٶزقاراسىمىز سونداي. نەگە عىلىم تۋرالى كٶپ ايتىپ وتىرمىن? سەبەبٸ ابايدىڭ زامانىندا وقىعان, بٸلٸمدٸ عۇلاما ادامدار, بەس ۋاقىت نامازىن قازا قىلماعان ەۋليەلەر كٶپ بولعان, بٸراق ولاردىڭ بٸرٸنٸڭ ەسٸمدەرٸ ساقتالىپ قالعان جوق. ابايدىڭ ەسٸمٸ ساقتالىپ قالۋ سەبەبٸ ول عىلىمعا دەن قويدى. وسى ورايدا «عىلىمعا دەن قويماي ادام بولۋعا بولماي ما?» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. اباي بۇعان «قاشان بٸر بالا عىلىمدى ماحابباتپەن كٶكسەرلٸك بولسا – سوندا عانا ونىڭ اتى ادام بولادى. سوندا عانا اللانى, دٷنيەنٸ, ٶزٸڭدٸ تانيسىڭ» دەيدٸ. ال بٸز ٶسٸرٸپ جاتقان قانشا بالانىڭ عىلىمعا دەگەن ماحابباتى بار?
ابايدى وقيمىز, بٸراق تٷسٸنبەيمٸز
اباي قالاعان ۇلت بولعىمىز كەلسە – تەربيەنٸ ٶزگەرتۋٸمٸز كەرەك. ابايدىڭ ماحابباتقا نەگٸزدەلگەن ەدٸستەمەسٸ نەگٸزٸندە ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاسامايمىز با? وسىنى جاسايتىن كەز كەلدٸ. ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن جاساعان كەزدە باستى نىسانا – بٸلٸم بەرۋ ەمەس, مٸنەز بولۋى كەرەك. ەليحان بٶكەيحان «ۇلتتى سٷيۋ - بٸلٸمنەن ەمەس, مٸنەزدەن» دەيدٸ. بۇل جەردە «وقىماي قويساق تا بولادى ەكەن» دەگەن جاڭساق پٸكٸر تۋىنداماۋى كەرەك. باتىستىڭ دٷنيەتانىمىندا بٸلٸم مەن پەداگوگيكا اجىراتىلعان, ال قازاقتىڭ دٷنيەتانىمىندا اجىراتىلماعان, ەكەۋٸ – ەگٸز. حاديس بويىنشا, باستاعى جەنە جٷرەكتەگٸ بٸلٸم بار. باستاعى بٸلٸم – كٶپشٸلٸك قاۋىمعا ارنالعان پايداسىز بٸلٸم, جٷرەكتەگٸ بٸلٸم – ناعىز بٸلٸم. بٸلٸم جٷرەككە تٷسكەن كەزدە ادامدى ٶزگەرتە باستايدى. ۇلت ٷشٸن, مەملەكەت ٷشٸن قىزمەت ەتەتٸن ادامداردى دايىنداپ شىعارۋ ٷشٸن پايدالى بٸلٸم كونتسەپتسيياسىن جاساۋ كەرەك. بٸز ابايدى مەكتەپتە, ۋنيۆەرسيتەتتە وقيمىز, بٸراق تٷسٸنبەيمٸز. ياعني راتسيونالدى وقيمىز, وندايلاردى اباي نادانعا تەڭەگەن. راتسيونالدى بٸلٸمدٸ قازاق «وقۋ» دەسە, پايدالى بٸلٸمدٸ «توقۋ» دەيدٸ. «وقىعاننان توقىعان – ارتىق». سوندىقتان بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنە وكسفوردتى ەمەس (وكسفورد قالاسىنداعى بريتاندىق ۋنيۆەرسيتەت – اۆتور), ابايدى نەگٸز ەتۋٸمٸز كەرەك. ول «ەگەر سەن ٶزٸڭ ٷشٸن وقىساڭ – ٶزٸ ٷشٸن وتتاعان حايۋانمەن تەڭ بولاسىڭ» دەيدٸ. قانشاما بٸلٸمدٸ جاستار شەتەلدە قالىپ قويىپ جاتىر. بۇل ولاردىڭ ەمەس, وسىنداي تەربيە بەرٸپ جاتقان بٸزدٸڭ كٸنەمٸز.
اباي عىلىم جولىنا تٷسۋدٸڭ ٶز شارتتارى بار ەكەنٸن ايتادى. قازٸرگٸ بالالارعا عىلىم جولىنا تٷسسە باي بولاتىنىن ايتساڭ – پىسقىرىپ قارامايدى, ال اقشانى كٶرسەتسەڭ كٶزدەرٸ جايناپ كەتەدٸ. اباي «قاشان ادام عىلىمنىڭ ٶزٸن دەۋلەت دەپ تٷسٸنبەيٸنشە – ول عالىم بولا المايدى» دەيدٸ. ساناعا ٶزگەرتۋ ەنگٸزۋ كەرەك. بالاعا بايلىق دەگەن عىلىم ەكەنٸن تٷسٸندٸرە الۋىمىز قاجەت. ادامنىڭ تابيعاتى سونداي – جاقسىعا قاراي ۇمتىلادى. ال قازٸر بٸز بالالارىمىزعا «اقشا دەگەن – جاقسى, عىلىم – سول اقشاعا جەتۋدٸڭ جولى» دەپ ٷيرەتەمٸز. جاپوندار نەگە مىقتى? سەبەبٸ ولار عىلىمدى بايلىق دەپ ەسەپتەيدٸ. ابايدىڭ «دٷنيە دە – ٶزٸ, مال دا – ٶزٸ, عىلىمعا كٶڭٸل بٶلسەڭٸز» دەگەن سٶزٸن جٷرەگٸمٸزگە كٸرگٸزۋٸمٸز كەرەك.
