بٷگٸن قر ۇلتتىق كٸتاپحاناسىندا تانىمال اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ ولجاس ومارۇلى سٷلەيمەنوۆتٸڭ قاتىسۋىمەن «جەرگە تابىن, ادامزات!» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسى تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا جەنە سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 30 جىل تولۋىنا وراي ٶتتٸ.
ولجاس سٷلەيمەنوۆ - اقىن, قازاقستاننىڭ حالىق جازۋشىسى, لينگۆيست-زەرتتەۋشٸ, تٷركولوگ, تانىمال ساياساتشى, كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ. 1989 جىلى «نەۆادا-سەمەي» انتييادرولىق قوزعالىسىنىڭ جەتەكشٸسٸ. جوعارعى كەڭەس دەپۋتاتى, قازاقستاننىڭ بٸرنەشە ەلدەگٸ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ بولا جٷرٸپ شىعارماشىلىقتان قول ٷزبەگەن قالامگەردٸڭ بٸرقاتار ەڭبەكتەرٸ جارىق كٶرگەن. تانىمدىق وي مەن تەرەڭ مازمۇندى تٸركەستەرگە باي شىعارمالارىن كەيٸنگٸ بۋىن دا تەرجٸمالاپ كەلەدٸ.
جيىنعا زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ, قوعام قايراتكەرلەرٸ, جازۋشىلار قاتىستى.
ول پوليگوندى توقتاتۋ جەنە جابۋ تۋرالى شەشٸمنٸڭ قالاي قابىلدانعانىن ايتتى.
«بۇل شەشٸمدٸ سەمەي وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى, حالقى قابىلدادى. 1989 جىلى 28 اقپاندا الماتىدا بارلىق پوليگون ماڭىنداعى وبلىستار جينالدى. بٸز «پوليگون جويىلسىن« دەگەن ۇرانداعى قوزعالىس قۇردىق. حالىق وسىنداي شەشٸم قابىلدادى. قوزعالىس بۇل تاپسىرمانى ورىندادى. سول جىلى بٸرنەشە ايدان كەيٸن بٸز جەردەگٸ سىناقتى توقتاتتىق. سوڭعى جارىلىس 1989 جىلى 19 قازاندا بولدى. سودان كەيٸن 11 جارىلىس توقتاتىلدى. سول جىلى 18 جوسپارلانعان بولاتىن. بۇل ۇلى كٷن, بۇل كٷندٸ بارلىق قازاقستاندىقتار بٸلۋٸ تيٸس», - دەدٸ و.سٷلەيمەنوۆ.
«نەۆادا - سەمەي» قوزعالىسىنىڭ باعدارلاماسى حالىقارالىق انتييادرولىق اليانستىڭ باعدارلاماسىنا ەندٸ. يادرولىق قارۋدى سىناۋعا جان-جاقتى تىيىم سالۋ تۋرالى شارت قابىلداندى. كٶپتەگەن ەلدەر وعان قول قويدى.
سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ تاريحىنان بەلگٸلٸ, 1947 جىلعى تامىزدا كسرو مينيسترلەر كەڭەسٸنٸڭ قاۋلىسىمەن «№2 وقۋ پوليگونى» شارتتى اتاۋىن العان اتوم پوليگونىن قۇرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.
سەمەي پوليگونىندا يادرولىق قارۋدىڭ العاشقى سىناعى 1949 جىلدىڭ 29 تامىزىندا ٶتكٸزٸلدٸ. جالپى, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىنىڭ 40 جىلدىق قىزمەتٸ نەتيجەسٸندە ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا كەلتٸرٸلگەن زالال وراسان زور. بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ بارلىق اۋماعى يادرولىق جارىلىستار ٶنٸمدەرٸمەن لاستانۋعا ۇشىرادى, ال 1,2 ميلليون ادام ەرتٷرلٸ دوزا اۋقىمىندا رادياتسييالىق سەۋلە الدى.
1991 جىلعى 29 تامىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ «سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. جەر بەتٸندەگٸ بەيبٸتشٸلٸككە قول جەتكٸزۋدەگٸ جۇمىستىڭ ماڭىزدىلىعىن سەزٸنە وتىرىپ, «نەۆادا-سەمەي» حاق پرەزيدەنتٸ ولجاس سٷلەيمەنوۆ بەيبٸتشٸلٸك ەستافەتاسىن جاستاردىڭ قولىنا تاپسىراتىن كەز كەلدٸ دەپ مەلٸمدەدٸ. وسىلايشا, جاس سەمەيلٸكتەر يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ يدەياسىن قولدايتىن پاراققا قول قويدى.
قازاقستاندا بارلىعى جارتى ميلليوننان استام قول جينالدى. سودان كەيٸن قول جيناۋ ەلەمدٸ يادرولىق قارۋدى زاڭسىز دەپ تانۋعا شاقىرعان جاستار جۇمىس ٸستەيتٸن ارنايى حالىقارالىق قور قۇرۋ ماقساتىندا ەلەمنٸڭ بارلىق ەلدەرٸنە تاراتىلادى.
2012 جىلى قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلورداداعى ٸرٸ حالىقارالىق پارلامەنتتٸك كونفەرەنتسييادا سٶز سٶيلەپ, يادرولىق قارۋ سىناقتارىن تٷپكٸلٸكتٸ توقتاتۋدى جەنە سايىپ كەلگەندە, يادرولىق قارۋدان ارىلۋدى جاھاندىق قولداۋعا قول جەتكٸزۋ ماقساتىندا اتوم جوباسىن ٸسكە اسىرۋدىڭ باستالعانى تۋرالى جارييالادى.
