مەملەكەت باسشىسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «بەسەكەلٸك قابٸلەت دەگەنٸمٸز – ۇلتتىڭ ايماقتىق نەمەسە جاھاندىق نارىقتا باعاسى, يا بولماسا ساپاسى جٶنٸنەن ٶزگەلەردەن ۇتىمدى دٷنيە ۇسىنا الۋى. بۇل ماتەريالدىق ٶنٸم عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە, بٸلٸم, قىزمەت, زيياتكەرلٸك ٶنٸم نەمەسە ساپالى ەڭبەك رەسۋرستارى بولۋى مٷمكٸن.
بولاشاقتا ۇلتتىڭ تابىستى بولۋى ونىڭ تابيعي بايلىعىمەن ەمەس, ادامدارىنىڭ بەسەكەلٸك قابٸلەتٸمەن ايقىندالادى. سوندىقتان ەربٸر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ححٸ عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك. مىسالى, كومپيۋتەرلٸك ساۋاتتىلىق, شەت تٸلدەرٸن بٸلۋ, مەدەني اشىقتىق سيياقتى فاكتورلار ەركٸمنٸڭ العا باسۋىنا سٶزسٸز قاجەتتٸ العىشارتتاردىڭ ساناتىندا» دەپ جازدى.
ادامداردىڭ بەسەكەلٸك قابٸلەتٸ قاي كەزدە ارتادى? بٷگٸنگٸ قازاق بالاسى ەلباسىنىڭ كٶرسەتٸپ بەرگەن باعىت-باعدارىنا نەگە جاپپاي جۇمىلا الماي وتىر? وسىنىڭ سەبەبٸن ٸزدەپ كٶردٸك پە?
وي دەگەنٸڭ – كٶك دٶنەن: وسى ساۋالعا جاۋاپ ٸزدەپ ارى-بەرٸ شاپقىلايدى, ساناڭدى سانسىراتىپ ساندالتادى; كٶكەيٸڭدٸ تٸلگٸلەپ, جانعا مازا بەرمەيدٸ; ماردىمدى بٸردەڭە تاپقانداي بولاسىڭ, لەزدە ونىڭ دا تۇعىرى تٸلگە تٸرەك بولا الماي قالادى; ارى ويلاپ, بەرٸ ويلاپ بٸزدٸڭ بەسەكەلٸك قابٸلەتٸمٸزدٸڭ تۇساۋلى بٸر تۇسى «وسى بٸزدٸڭ ٶكپەشٸلدٸگٸمٸزدە جاتقان جوق پا ەكەن?» دەگەن ويعا تابان تٸرەيدٸ.
ون تٶرتٸنشٸ قاراسٶزٸندە اباي اتامىز «تٸل جٷرەكتٸڭ ايتقانىنا كٶنسە, جالعان شىقپايدى. امالدىڭ تٸلٸن السا, جٷرەك ۇمىت قالادى. بٸزدٸڭ قازاقتىڭ «جٷرەكتٸسٸ» ماقتاۋعا سىيمايدى. ايتقانعا كٶنگٸش, ۋاعدادا تۇرعىش, بويىن جامانشىلىقتان تەز جيىپ العىش, كٶشتٸڭ سوڭىنان يتشە ەرە بەرمەي, اداسقان كٶپتەن اتىنىڭ باسىن بۇرىپ الۋعا جاراعان, ەدٸلەتتٸ اقىل مويىنداعان نەرسەنٸ, قيىن دا بولسا, مويىنداۋ, ەدٸلەتتٸ اقىل مويىنداماعان نەرسەنٸ, وڭاي دا بولسا, مويىنداماۋ – ەرلٸك, باتىرلىق وسى بولماسا, قازاقتىڭ ايتقان باتىرى – ەنشەيٸن جٷرەكتٸ ەمەس, قاسقىر جٷرەكتٸ دەگەن سٶز» دەپ تۇجىرىپتى.
نەگە ەكەنٸن قايدام, بٸزدٸڭ قازاق جوق جەردەن ٶكپەلەگٸش, بار جەردەن بازىناشىل, پەندەلٸك كٷيكٸ تٸرلٸكتٸڭ تەك كٶلەڭكە تۇسىن پانالاعىش, بٸرەۋ العا وزىپ بارا جاتسا, ەكٸنشٸسٸ ەتەكتەن تارتقىش, بايىبىنا بارماي جاتىپ بايبالام سالعىش, بٸرەۋٸ جىعىلسا, جٷزٸ كٷلگٸش, قايدا قاراساڭ دا كٸلەڭ بٸلگٸش كەلەدٸ.
انادان تۋعاندا قولىنا ٶكپەسٸن ۇستاپ تۋعانداي رەنجٸگٸش, سول رەنجٸگٸشتٸڭ ارتى «الدىڭا كەلسە, اتاڭنىڭ قۇنىن كەشەتٸن» كەڭشٸلدٸككە ەمەس, جٷرەك جٸبٸمەس كەكشٸلدٸككە, قاتىگەز قارىمتاشىلدىققا, بالتالى بارىمتاشىلىققا ۇلاسىپ كەتە بەرەتٸنٸ نەسٸ?!
وزىق ەلدەردٸڭ قاتارىنا قوسىلىپ, ولجا سالۋدىڭ ورنىنا ورىنسىز وپىنۋ, قاراداي جاۋىعۋ, ٶلگەنشە ٶكپەلەسۋ, تالعانشا تەپكٸلەسۋ جۇرتتىڭ عادەتٸنە اينالىپ بارا جاتقانداي…
ٶكپە-رەنٸشتەن ارىلۋدىڭ جولى بار ما? بار ەكەن! جاقىندا عانا اتىراۋ قالاسىندا «امال», جالپاق ۇعىممەن ايتقاندا «كٶرٸسۋ» كٷنٸ ٶتتٸ. ەلٸمٸزدٸڭ باتىس ايماقتارىندا ەجەلدەن اتالىپ كەلە جاتقان وسى دەستٷرلٸ مەرەكەنٸڭ ماعان ۇناعان جەرٸ – «كٶرٸسۋ» كەشٸرٸم اتتى شاپاعاتتى شاراعا تۇنىپ تۇر ەكەن. ەر ەۋلەت ٷلكەن ٷيگە جينالادى, بار اعايىن بٸر-بٸرٸمەن كٶرٸسەدٸ; القالى جيىندا اعايىن اراسىنداعى ارازدىققا توقتام, ٶكپە-رەنٸشكە كەشٸرٸم جاسالادى. بولدى! ەندٸ ەشكٸم كەلگەن جىل بويىنا كٶڭٸلٸندە دىق, جٷرەگٸندە سىز, ميىندا مۇز ساقتامايدى. قانداي جاقسى امال!
وسى «امال» نەمەسە «كٶرٸسۋ» مەرەكەسٸن جالپىۇلتتىق سيپاتقا كٶشٸرۋ كەرەك! مۇنى اتالعان باتىس ٶڭٸردە عانا ەمەس, بٷكٸل قازاقستان بويىنشا اتاپ ٶتكەن ابزال. بٸرٸمەن-بٸرٸ يت پەن مىسىقتاي ىرىلداسىپ, ايتىسىپ, تارتىسىپ, ايقاسىپ, ارپالىسىپ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان قانشا اعايىننىڭ ٶكپە-رەنٸشٸن ٸلەزدە تارقاتۋ ٷشٸن دە قۇداي – تاعالا ارنايى بٸر كٷندٸ بەلگٸلەپ تە قويىپتى. بۇدان ارتىق نە كەرەك?
وسىدان بٸرەر جىل بۇرىن ەل الدىندا بەتكەۇستار اعالارىمىزدى «سامارقاننىڭ كٶك تاسى دا ەرٸدٸ, سٸز ٶزٸڭٸزبەن ۇستاسىپ, ايتىسىپ-تارتىسىپ جٷرگەن ازاماتتى كەشٸرەر مە ەدٸڭٸز?» دەپ ساۋالناماعا تارتقانبىز. سوندا بارلىعى دا بٸر اۋىزدان «ٶلسەم دە كەشٸرمەيمٸن» دەگەن سٶز ايتقان…
ٶلگەنشە ٶكپە-رەنٸش ارقالاپ جٷرۋ كٸمگە جەڭٸل? بولار ەلدٸڭ بالاسى بولماشىعا نەگە اراز, دٷرداراز, كٷندە اراز? ەرٸكسٸز ەرٸن تٸستەپ قالعانبىز…
بٸر-بٸرٸمٸزگە «بولماسىن» دەگەننەن ۇلت ۇتا ما? «بولسىن» دەگەنگە باس ييۋ سونشالىقتى قيىن با?! ۇلتىمىزدىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ بويىمىزدا ٶكپە-رەنٸش, قانىمىزدا قاتقان كەك تۇرعاندا قالاي ارتادى? راحىم نۇرىنان نەگە ٷركەمٸز? «ەدٸلەتتٸ اقىل مويىنداعان نەرسەنٸ» مويىندامايتىنىمىز قالاي?!
نۇرتٶرە جٷسٸپ,
"ايقىن" گازەتٸ
.jpg)