ەلەمدٸك ساياساتتانۋدا تابىستى پراگماتيكالىق ساياساتكەردٸڭ, رەفورماتوردىڭ, ەۋرازييالىق ينتەگراتسييانى جاقتاۋشىنىڭ فاكتورى – «نۇرسۇلتان نازارباەۆ فاكتورى» تەرمينٸ نەگٸزسٸز پايدا بولعان جوق. پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى مۇحتار جۇماعازيەۆ وسىنداي پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«قازاق حالقىنىڭ ۇلى ويشىلى اباي قۇنانباەۆ بٸلٸمدٸ ادامنىڭ ساناسىنداعى جوعارى يگٸلٸكتٸ كٶرە بٸلدٸ. اباي ەڭبەك, حالىق ٷشٸن قىزمەت ەتۋ ادامنىڭ مٸنەز-قۇلقى مەن ٸس-ەرەكەتٸنٸڭ ٶلشەمٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتكەن ەدٸ.
قوعام قايراتكەرٸنٸڭ, ساياساتكەردٸڭ تاعدىرى – ونىڭ بارلىق قىزمەتٸنٸڭ ەلگە تانىمال بولۋىنا وراي جۇرتشىلىقتىڭ ايرىقشا نازارىندا ٶتٸپ جاتىر.
قازاقستان – كٶپۇلتتى, كٶپتەگەن دٸندەرٸ مەن كونفەسسييالارى بار ەل جەنە بۇل فاكتٸنٸڭ ماڭىزدىلىعى دا جوعارى بولدى. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىنداعى دەربەس جولىندا قازاقستان ەڭ باستىسى – ٶز اۋماعىنداعى تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ساقتاي الدى. بۇل رەتتە ەلدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ جەتەكشٸ رٶل اتقارعانى سٶزسٸز. كٶپۇلتتى فاكتوردى رەسپۋبليكانىڭ شىنايى يگٸلٸگٸنە اينالدىرا الاتىن كٶشباسشى – تۇراقتىلىقتىڭ, بەيبٸتشٸلٸك پەن تىنىشتىقتىڭ شىنايى كەپٸلٸ», - دەيدٸ دەپۋتات.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶمٸربايانى ەل مەن حالىقتىڭ قازٸرگٸ تاريحىمەن بٸرگە قارالادى.
«نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1990 جىلى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلانىپ, ەل مەن ونىڭ ازاماتتارى ٷشٸن زور جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶز موينىنا الدى. ول يدەيالاردىڭ گەنەراتورى, مەملەكەت ٷشٸن كٷردەلٸ جەنە ماڭىزدى پروتسەستەردٸڭ مودەراتورى بولدى.
قازاقستاننىڭ بارلىق اۋقىمدى ەكونوميكالىق, ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك جەتٸستٸكتەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسٸمٸمەن بايلانىستى ەكەنٸ سٶزسٸز.
1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا بٸرٸنشٸ بٷكٸلحالىقتىق سايلاۋدا نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸ لاۋازىمىنا قايتا سايلاعان حالىقتىڭ تاڭداۋى ەگەمەندٸ مەملەكەتتٸڭ تاريحىندا تاعدىرشەشتٸ شەشٸم بولعان ەدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك تەۋەلسٸزدٸگٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭعا قول قويۋى قازٸرگٸ قازاقستان تاريحىنداعى بەتبۇرىس بولدى.
كونستيتۋتسييانى قابىلداۋ, مەملەكەت رەمٸزدەرٸن – تۋدى, ەلتاڭبانى, گيمندٸ بەكٸتۋ, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگٸزۋ, قارۋلى كٷشتەردٸ قۇرۋ, مەملەكەتتٸك شەكارالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان رەسٸمدەۋ – وسىنىڭ بەرٸ مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگٸزگٸ كەزەڭدەرٸنە اينالدى.
وداق ىدىراعاننان كەيٸنگٸ اسا اۋىر داعدارىس جاعدايىندا ەلدٸڭ باسشىلىعىنىڭ الدىندا رەفورمالاردىڭ ٸسكە اسىرىلۋ رەتٸن تاڭداۋ, دامۋ باسىمدىقتارىن تاڭداۋ دەگەن قيىن مەسەلە تۇردى. ٶز مەملەكەتتٸلٸگٸن نىعايتا وتىرىپ, جاس قازاقستان ەگەمەندٸ ەل دامۋىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتٸندە ەكونوميكاعا قاتەلٸكسٸز ٷمٸت ارتقان شەشٸم جاسادى. «الدىمەن ەكونوميكا, سودان كەيٸن ساياسات» دەگەن قاعيدات ٶزٸنٸڭ ٶمٸرشەڭدٸگٸن كٶرسەتتٸ جەنە ٶزٸن تولىعىمەن اقتادى. ەكونوميكالىق تۇرعىدان جاۋلاپ الۋلارعا ارقا سٷيەي وتىرىپ, ەل بۇل ساياساتتى سەتتٸ تٷردە ىرىقتاندىرا الدى», - دەيدٸ ول.
مۇحتار جۇماعازيەۆ اتاپ ٶتكەندەي, ەلدٸڭ مٷددەلەرٸن ەسكەري كٷشپەن ەمەس, ونىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىمەن, گۋمانيستٸك تۇرعىدان قايتا جاڭعىرۋ باعىتىمەن, مەدەنيەتتٸڭ تارتىمدىلىعىمەن قورعاۋ ن.نازارباەۆ مۇقييات تٷردە دامىتقان ۇلتتىق يدەياعا اينالدى.
«ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – قوعامدىق قۇرمەتكە يە ەرٸ حالىقارالىق تۇرعىدا مويىندالعان جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك باستامالاردىڭ اۆتورى. ونىڭ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋداعى جەنە قازاقستاندى حالىقارالىق ارەنادا تولىققاندى ويىنشىعا اينالدىرعان دۇرىس سىرتقى ساياسي باعىتتى ايقىنداۋداعى رٶلٸنە باعا جەتكٸسٸز. سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى جەنە بەيبٸت اتوم سالاسىنداعى باستامالار, تەرروريزمگە جەنە ەكسترەميزمگە قارسى ٸس-قيمىل, بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ, ەاەو, حۆق جەنە باسقا دا بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندٸ رٶلٸ, ەقىۇ-عا تٶراعالىق ەتۋ, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كٶرمەسٸن ٶتكٸزۋ – تاريحي تريۋمفتىڭ جەنە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى جاھاندىق اۋقىمداعى بٸرەگەي رەفورماتور جەنە ساياساتكەر رەتٸندە تانۋدىڭ دەلەلٸ.
قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ, زاڭدىلىق پەن تەرتٸپتٸ نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ – ەلباسىنىڭ تاعى بٸر ەڭبەگٸ. ەلدە دەموكراتييانىڭ بازالىق قاعيداتى – بيلٸكتٸ ٷش تارماققا – زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جەنە سوت بيلٸگٸ تارماقتارىنا بٶلۋ تيٸمدٸ تٷردە ٸسكە اسىرىلدى. دەموكراتييانىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى – پارلامەنتاريزمدٸ دامىتۋ ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالدى. بۇل تۇرعىدا پارلامەنتتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ارتادى, ونىڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتەگٸ مٸندەتٸ ەلدٸڭ قوعامدىق ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالالارىندا ساپالى زاڭنامالىق بازانى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزدٸڭ دامۋىنىڭ بەرٸك قۇقىقتىق تۇعىرناماسىنا اينالعانى, ەگەمەن قازاقستاننىڭ بەيبٸتشٸلٸك, دەموكراتييا, ورنىقتى ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك پروگرەسس جولىندا سەنٸمدٸ ٸلگەرٸلەۋٸنە ىقپال ەتكەنٸ ماڭىزدى», - دەپ پٸكٸر بٸلدٸردٸ سەناتور.
ونىڭ سٶزٸنشە, قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ باستاپقى كەزەڭٸندە قۇرىلعان پرەزيدەنتتٸك ينستيتۋتى مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ ٶزەكتٸ ەلەمەنتٸنە اينالعانىن, باسقارۋدىڭ جاڭا قۇرىلىمىنىڭ نەگٸزدەرٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرگەنٸن, ەكونوميكاداعى ٶتپەلٸ كەزەڭدٸ ەڭسەرۋگە, ساياسي جٷيەنٸ رەفورمالاۋعا جاعداي جاساعاندىعىن تاريح دەلەلدەپ بەردٸ.
«ٶزگەرٸستەردٸڭ كٷردەلٸ كەزەڭٸندە بيلٸكتٸڭ بٸر نەگٸزگٸ ينستيتۋتقا جيناقتالۋى تۇڭعىش پرەزيدەنت - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي دانالىعى مەن ستراتەگييالىق كٶرەگەندٸگٸن كٶرسەتتٸ.
بٸراق ٶمٸر بٸر ورنىندا تۇرمايدى, جاڭا سىن-قاتەرلەر تۋىنداۋدا, جاڭا مٸندەتتەر قويىلۋدا. ۇزاق مەرزٸمدٸ «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىن قابىلداۋ, «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ٸسكە اسىرۋ ەلباسىنىڭ بٸرنەشە ونجىلدىققا العا قاراي بٸلەتٸن بٸرەگەي قاسيەتٸن تاعى دا دەلەلدەپ وتىر, ٶيتكەنٸ مىقتى مەملەكەت جان باعۋ ساياساتىمەن ەمەس, جوسپارلاي بٸلۋ, ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋ جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ٶسۋ ساياساتىمەن اينالىسادى.
تەۋەلسٸزدٸك العان كٷننەن باستاپ ەلەۋلٸ جولدى جٷرٸپ ٶتكەن قازاقستان – قازٸرگٸ تاڭدا ٸرٸ ەكونوميكالىق, ٶنەركەسٸپتٸك, عىلىمي, مەدەني ەلەۋەتٸ جەنە جاڭا يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارى بار, ساياسي تۇرعىدان تۇراقتى جەنە سەرپٸندٸ دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت.
بٸراق بٸزدٸڭ كٶپشٸلٸگٸمٸز تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارىنداعى جاعدايدى جاقسى بٸلەمٸز. بۇل ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ قۇلدىراعان, داعدارىس پەن جۇمىسسىزدىق, بەلگٸسٸز بولاشاققا دەگەن قورقىنىش ورىن العان جەنە ميلليونداعان قاراپايىم ادامداردىڭ ويى شاشىراڭقى كٷيدە بولعان ۋاقىت ەدٸ.
تاريحي كٶشباسشىلار ٶزدەرٸنٸڭ ويلاۋ اۋقىمىنا قاراي ەرەكەت ەتەدٸ دەگەن تۇجىرىم بار. ەلەمدٸك ساياساتتانۋدا تابىستى پراگماتيكالىق ساياساتكەردٸڭ, رەفورماتوردىڭ, ەۋرازييالىق ينتەگراتسييانى جاقتاۋشىنىڭ فاكتورى – «نۇرسۇلتان نازارباەۆ فاكتورى» تەرمينٸ نەگٸزسٸز پايدا بولعان جوق.
ەگەر مەملەكەتتٸڭ وسىنداي جاھاندىق جەتٸستٸككە جەتۋٸنە نەگٸز نە بولدى دەگەن سۇراق جٶنٸندە ويلاناتىن بولساق, ول سۇراققا جاۋاپ ايقىن – تاريحتىڭ ەڭ جاۋاپتى كەزەڭٸندە رەسپۋبليكانى الدىن الا بولجاي بٸلەتٸن قابٸلەتٸ مەن باتىل ساياسي ەرٸك-جٸگەرٸ بار, كٶپۇلتتى حالىقتى بٸرٸكتٸرٸپ, شوعىرلاندىرۋعا جەنە بٸرتۇتاس ۇلتتى ٶركەندەۋگە جەتەلەي بٸلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسقاردى.
بۇل – ورىن العان اقيقات جەنە بٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمٸز - ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ تاريحي ەڭبەگٸ. ٶيتكەنٸ, بٸزدٸڭ دانا بابالارىمىز ايتقانداي: «بٸرلٸگٸ جوق ەل توزادى, بٸرلٸگٸ كٷشتٸ ەل وزادى. ەل بيلەۋ ٷشٸن الدىمەن ەلدٸ اۋىزبٸرلٸككە, ىنتىماققا شاقىرا بٸلگەن باسشى ماقساتىنا جەتەدٸ», - دەپ تٷيٸندەدٸ ويىن سەنات دەپۋتاتى.
