نەگە جاقتى تايانۋعا بولمايدى?

نەگە جاقتى تايانۋعا بولمايدى?
فوتو: جي/ KaganMedia

KaganMedia سايتىنىڭ دەرەگٸنشە, ەتنوگراف بولات بوپايۇلى ەرتە زاماندا جاعىن تايانۋ — قايعى مەن قاسٸرەتتٸڭ بەلگٸسٸ دەپ ەسەپتەگەنٸن ايتقان. بۇل قيمىلدى كٶبٸنە جۇبايىنان ايىرىلعان قارالى ەيەلدەر جوقتاۋ ايتقاندا ٸستەيتٸن بولعان. سوندىقتان ەل اراسىندا «جاقتى تايانۋ — جامان ىرىم» دەپ, تەك قازا ٷستٸندە, ەڭسەسٸ تٷسكەن ادامنىڭ ەرەكەتٸ سانالعان.

بٷگٸنگٸ تٸلمەن ايتقاندا, جاق تايانۋ — پسيحولوگييالىق شارشاۋ مەن تٷڭٸلۋدٸڭ نىشانى. «مىنا ٶمٸردە سٷيەنەر ەشكٸمٸم, تايانار تٸرەگٸم قالمادى» دەگەن ٸشكٸ كٷيدٸ بٸلدٸرەدٸ. بۇل يشارا ادام بويىنا قايعى مەن مۇڭ شاقىرىپ, كٶڭٸلگە اۋىرلىق ەكەلەدٸ دەپ سەنگەندٸكتەن, قايتالاماۋعا شاقىرعان.

«ادامنىڭ باسىنا بٸر ٷلكەن اۋىر قايعى-قاسٸرەت تٷسكەن كەزدە ول ٶز دەنەسٸنە يە بولا الماي قالادى. سول كەزدە ول بەلٸن, جاعىن تايانادى. وسى سەبەپپەن جاق تايانۋ جامان ىرىمعا تەڭەلەدٸ. جاي كٷندەرٸ جاق تايانۋ سول قايعىلى كٷندٸ ەسكە تٷسٸرەدٸ دەپ ىرىمدايدى. ادام وتىرعان كەزدە ٶزٸن ەدەپتٸ ۇستاۋى تيٸس. جاقتى تايانباي, باسىن تٸك ۇستاپ, سەرگەك وتىرعانى جٶن. ال جاعىن تايانىپ وتىرۋ — ۋايىم مەن مۇڭنىڭ كەيپٸ. سەبەپسٸز جاق تايانۋ سول قايعى مەن مۇڭدى ٶزٸڭە شاقىرۋ دەپ سەنگەن», - دەيدٸ ەتنوگراف بولات بوپايۇلى.

قازاق مەدەنيەتٸندە ادامنىڭ سىرتقى بولمىسى ونىڭ ٸشكٸ احۋالىنىڭ ايناسى سانالعان. حالىق پەداگوگيكاسىندا مۇنداي ۇعىمدار ادامنىڭ مٸنەز-قۇلقىن تەربيەلەۋدە ٷلكەن رٶل اتقارعان. بالالارعا «جاق تايانبا», «باسىڭدى سالبىراتپاي وتىر», «ەڭسەڭدٸ تٷسٸرمە» دەگەن ەسكەرتۋلەر ارقىلى اتا-ەجەلەرٸمٸز رۋح بيٸكتٸگٸن, سەنٸمدٸ بولۋدى ٷيرەتكەن. بۇل بٷگٸنگٸ پسيحولوگييادا «دەنە قالپى مەن وي-سەزٸمنٸڭ بايلانىسى» دەپ اتالاتىن قاعيدامەن ٷندەس تٷسٸنٸك.

قازاق حالقىنىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸ مەن دٷنيەتانىمى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ىرىم-تىيىمدارمەن تىعىز بايلانىستى. سولاردىڭ بٸرٸ — بٷگٸندە سيرەك ايتىلاتىن, بٸراق مەنٸ تەرەڭ «جاعىڭدى تايانبا» دەگەن تىيىم.