نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى (تولىق مەتٸن)

قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ

قۇرمەتتٸ قازاقستاندىقتار!

بٸز تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى كٶپ جۇمىس اتقاردىق.

ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان زاماناۋي پروگرەسسيۆتٸ مەملەكەت قۇرىپ, بەيبٸتشٸلٸك پەن قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ قامتاماسىز ەتتٸك.

ساپالى ەرٸ تاريحي ماڭىزى زور قۇرىلىمدىق, كونستيتۋتسييالىق جەنە ساياسي رەفورمالار جٷرگٸزدٸك.  

قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلٸنٸڭ ارتۋىنا جەنە ونىڭ ايماقتاعى گەوساياسي رٶلٸنٸڭ كٷشەيۋٸنە قول جەتكٸزدٸك.

بٸز ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق پروبلەمالاردى شەشۋ ٸسٸنە زور جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارايتىن جاۋاپتى ەرٸ قالاۋلى حالىقارالىق سەرٸكتەس رەتٸندە تانىلدىق.

قازاقستان تمد جەنە ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىنان «ەكسپو-2017» حالىقارالىق كٶرمەسٸن ٶتكٸزۋ ٷشٸن ەلەمدٸك قوعامداستىق تاڭداپ العان بٸرٸنشٸ مەملەكەت بولدى. 

بٸز ەۋرازييا ٶڭٸرٸنٸڭ قارجىلىق, ٸسكەرلٸك, يننوۆاتسييالىق جەنە مەدەني ورتالىعى رەتٸندە قالىپتاسۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, جاڭا ەلوردامىز – استانانى سالدىق.

حالىق سانى 18 ميلليوننان اسىپ, ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 72,5 جاسقا جەتتٸ.

بٸز بەرٸك ەكونوميكالىق نەگٸز قالىپتاستىردىق. 

سوڭعى 20 جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزگە 300 ميلليارد اقش دوللارى كٶلەمٸندە تٸكەلەي شەتەل ينۆەستيتسيياسى تارتىلدى.

ەكونوميكانى ٶركەندەتۋدٸڭ نەگٸزٸ سانالاتىن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس نىعايىپ كەلەدٸ.

دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ بيزنەس جٷرگٸزۋ جەڭٸلدٸگٸ رەيتينگٸندە قازاقستان 190 ەلدٸڭ ٸشٸندە 36-شى ورىنعا كٶتەرٸلدٸ.

بٸز ەردايىم سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە دەر كەزٸندە نازار اۋدارىپ, ولارعا دايىن بولا بٸلدٸك.       

سوعان بايلانىستى, مەن ەلٸمٸزدٸ جاڭعىرتۋ جٶنٸندە قاجەتتٸ باعدارلامالىق باستامالار جاسادىم.

ولاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى تابىستى دامۋىمىزدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورىنا اينالدى. 

بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي ەلەمدەگٸ وزىق دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ.

2014 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتاتىن «نۇرلى جول» كەشەندٸ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋدى باستادىق.

ٷش جىل بۇرىن «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن جارييالادىق.

سودان كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋىنا كٸرٸستٸك.

ونىڭ باستى مٸندەتٸ – قازاقستاننىڭ جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ جاڭا مودەلٸن قۇرۋ.

ەلٸمٸزدٸڭ ورنىقتى دامۋى ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋعا دەگەن زور سەنٸم ۇيالاتادى.

بٸز جاڭا مٸندەتتەردٸ اتقارۋعا دايىنبىز.

قۇرمەتتٸ وتانداستار!

سوڭعى كەزدەرٸ ەلەمدٸك ساياسي جەنە ەكونوميكالىق ترانسفورماتسييا ٷدەرٸستەرٸ كٷشەيە تٷستٸ.

ەلەم قارقىندى تٷردە ٶزگەرٸپ كەلەدٸ.

مىزعىماستاي كٶرٸنگەن جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸنٸڭ تۇعىرى مەن حالىقارالىق ساۋدا ەرەجەلەرٸ بۇزىلۋدا.

جاڭا تەحنولوگييالار, روبوتتاندىرۋ مەن اۆتوماتتاندىرۋ ەڭبەك رەسۋرستارىنا جەنە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتاردى كٷردەلەندٸرۋدە.

قارجى جٷيەلەرٸنٸڭ مٷلدە جاڭا ارحيتەكتۋراسى تٷزٸلۋدە.

بۇل ورايدا قور نارىقتارى كەزەكتٸ قارجى داعدارىسىنا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن جاڭا «سابىن كٶبٸگٸن» ٷرلەۋدە.

بٷگٸندە جاھاندىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ پروبلەمالار توعىسا تٷسۋدە.

مۇنداي جاعدايدا سىن-قاتەرلەرگە تٶتەپ بەرۋدٸڭ جەنە مەملەكەتتٸڭ تابىسقا جەتۋٸنٸڭ كەپٸلٸ ەلدٸڭ باستى بايلىعى – ادامنىڭ دامۋ مەسەلەسٸ بولىپ وتىر. 

ٷكٸمەت, ەربٸر مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ, مەملەكەتتٸك كومپانييانىڭ باسشىسى جۇمىس تەسٸلدەرٸن ٶزگەرتۋٸ قاجەت.

قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ  باستى باسىمدىققا اينالۋعا تيٸس. 

مەن لاۋازىمدى تۇلعانىڭ جەكە تيٸمدٸلٸگٸن جەنە قىزمەتكە لايىقتىلىعىن دەل وسى ٶلشەمگە سەيكەس باعالايتىن بولامىن.

* * *

قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتى, ەڭ الدىمەن, تابىستارىنىڭ تۇراقتى ٶسٸمٸ مەن تۇرمىس ساپاسىنا بايلانىستى.

ٸ. حالىق تابىسىنىڭ ٶسۋٸ

ادام ەڭبەكقور بولىپ, ٶز كەسٸبٸن جاقسى مەڭگەرگەندە جەنە لايىقتى جالاقى الۋعا نەمەسە جەكە كەسٸپ اشىپ, ونى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بولعان كەزدە تابىس ارتادى.

مەملەكەت پەن ادامداردىڭ كٷش بٸرٸكتٸرۋٸنٸڭ ارقاسىندا عانا بٸز جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرا الامىز.

بٸرٸنشٸدەن, ٷكٸمەتكە 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنى 1,5 ەسە, ياعني 28 مىڭنان 42 مىڭعا دەيٸن ٶسٸرۋدٸ تاپسىرامىن.

بۇل بارلىق سالا بويىنشا تٷرلٸ مەنشٸك نىساندارىنداعى كەسٸپورىنداردا جۇمىس ٸستەيتٸن 1 ميلليون 300 مىڭ ادامنىڭ ەڭبەكاقىسىن تٸكەلەي قامتيدى.

بيۋدجەتتٸك مەكەمەلەردە جۇمىس ٸستەيتٸن 275 مىڭ قىزمەتكەردٸڭ ەڭبەكاقىسى كٶبەيٸپ, ورتا ەسەپپەن 35 پايىزعا ٶسەدٸ. 

وسى ماقساتتارعا 2019-2021 جىلداردا  رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جىل سايىن 96 ميلليارد تەڭگە بٶلۋ كەرەك.

وسىعان وراي, ەندٸ, ەڭ تٶمەنگٸ جالاقى  ەڭ تٶمەنگٸ كٷنكٶرٸس شەگٸنە بايلانىستى بولمايدى. ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنىڭ جاڭا مٶلشەرٸ بٷكٸل ەكونوميكا اۋقىمىنداعى ەڭبەكاقى ٶسٸمٸنٸڭ كاتاليزاتورىنا اينالادى.

تٶمەن جالاقى الاتىن قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەكاقىسىن كٶتەرۋگە قاتىستى بۇل باستامانى ٸرٸ كومپانييالار قولدايدى دەپ سەنەمٸن.

ەكٸنشٸدەن, بيزنەستٸ ٶركەندەتۋدٸڭ تۇراقتى كٶزدەرٸن قالىپتاستىرىپ, جەكە ينۆەستيتسييانى ىنتالاندىرۋ جەنە نارىق ەركٸندٸگٸن قولداۋ كەرەك.

دەل وسى بيزنەس ارقىلى جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ تابىسپەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ.

بٸرٸنشٸ. بٸز 2010 جىلدىڭ ٶزٸندە «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىن ٸسكە قوستىق.

ٶڭٸرلەرگە جۇمىس ساپارىم بارىسىندا مۇنىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە كٶز جەتكٸزدٸم.

باعدارلامانىڭ قولدانىلۋ مەرزٸمٸن 2025 جىلعا دەيٸن ۇزارتۋ كەرەك.

وسى باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن جىل سايىن قوسىمشا كەمٸندە 30 ميلليارد تەڭگە بٶلۋدٸ قاراستىرۋ قاجەت.

بۇل 3 جىل ٸشٸندە قوسىمشا كەمٸندە 22 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا, 224 ميلليارد تەڭگە سالىق تٷسٸرۋگە جەنە 3 تريلليون تەڭگەنٸڭ ٶنٸمٸن ٶندٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

ەكٸنشٸ. ەكونوميكادا بەسەكەلەستٸكتٸ دامىتۋ جەنە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى مەن تابيعي مونوپولييالاردىڭ قىزمەتٸ ٷشٸن بەلگٸلەنەتٸن تاريفتەر سالاسىندا تەرتٸپ ورناتۋ ماقساتىمەن باتىل شارالار قابىلداۋ كەرەك. 

كوممۋنالدىق قىزمەت پەن تابيعي مونوپولييالاردى رەتتەۋ سالالارىندا تاريفتٸڭ جاسالۋى جەنە تۇتىنۋشىلاردان جينالعان قارجىنىڭ جۇمسالۋى ەلٸ كٷنگە دەيٸن اشىق ەمەس.

مونوپوليستەردٸڭ ينۆەستيتسييالىق مٸندەتتەمەلەرٸنە تيٸمدٸ مونيتورينگ پەن باقىلاۋ جٷرگٸزٸلمەي وتىر.

ٷكٸمەت 3 اي مەرزٸم ٸشٸندە وسى مەسەلەمەن اينالىسىپ, بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ فۋنكتسيياسىن ەلەۋلٸ تٷردە كٷشەيتە وتىرىپ, مونوپوليياعا قارسى ۆەدومستۆونىڭ جۇمىسىن رەفورمالاۋى كەرەك.

بۇل – ماڭىزدى مەسەلە, ول بيزنەس ٷشٸن كەتەتٸن شىعىننىڭ ارتۋىنا, ادامداردىڭ ناقتى تابىسىن ازايتۋعا ەكەپ سوقتىرادى.

ٷشٸنشٸ. بيزنەستٸ زاڭسىز ەكٸمشٸلٸك قىسىمنان جەنە قىلمىستىق قۋدالاۋ قاۋپٸنەن قورعاۋدى ارتتىرا تٷسۋ كەرەك.

2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سالىق زاڭناماسىنىڭ بۇزىلۋى جٶنٸندەگٸ قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ قولدانىلۋ شەگٸن, ايىپپۇلدى ٶسٸرە وتىرىپ, 50 مىڭ ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸشكە دەيٸن ارتتىرۋدى تاپسىرامىن.

سونداي-اق, نەگٸزگٸ مٸندەتٸ كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكامەن كٷرەس بولۋعا تيٸس قارجى مونيتورينگٸ كوميتەتٸنە فۋنكتسييالارىن بەرە وتىرىپ, ەكونوميكالىق تەرگەۋ قىزمەتٸن قايتا قۇرۋ قاجەت.   

بٸز «قولما-قول اقشاسىز ەكونوميكاعا» بەت بۇرۋىمىز كەرەك.

مۇندا جازالاۋشى عانا ەمەس, سونداي-اق بيزنەستٸڭ قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋىن قولداۋ سيياقتى ىنتالاندىرۋشى قۇرالدارعا دا سٷيەنگەن جٶن.  

سالىق جەنە كەدەن سالاسىنداعى اقپاراتتىق جٷيەلەر ينتەگراتسيياسىنىڭ اياقتالۋى ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ اشىقتىعىن ارتتىرادى.  

ٷكٸمەت ٷش جىل ٸشٸندە ەكونوميكاداعى كٶلەڭكەلٸ اينالىمدى كەم دەگەندە 40 پايىزعا قىسقارتۋ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلداۋعا تيٸس.

بيزنەس ٶز جۇمىسىن جاڭادان باستاۋ ٷشٸن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ سالىقتىڭ نەگٸزگٸ سوماسى تٶلەنگەن جاعدايدا, ٶسٸم مەن ايىپپۇلدى الىپ تاستاي وتىرىپ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷشٸن «سالىق امنيستيياسىن» جٷرگٸزۋگە كٸرٸسۋدٸ تاپسىرامىن.

تٶرتٸنشٸ. ەكسپورتقا باعىتتالعان يندۋسترييالاندىرۋ مەسەلەسٸ ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ بولۋعا تيٸس.

ٷكٸمەت ٶڭدەۋ سەكتورىنداعى ەكسپورتتاۋشىلارعا قولداۋ كٶرسەتۋگە باسا مەن بەرۋٸ قاجەت.  

بٸزدٸڭ ساۋدا ساياساتىمىزدا سەلقوستىق بولماۋعا تيٸس.

وعان بٸزدٸڭ تاۋارلارىمىزدى ٶڭٸرلٸك جەنە ەلەمدٸك نارىقتا ٸلگەرٸلەتەتٸن بەلسەندٸ سيپات دارىتۋ كەرەك.

سونىمەن بٸرگە, حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ اۋقىمدى نومەنكلاتۋراسىن يگەرٸپ, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ ٷشٸن كەسٸپورىندارىمىزعا كٶمەكتەسۋ قاجەت.   

بۇل ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸمٸزدٸ جٷزەگە اسىرۋ تۇرعىسىنان عانا ەمەس, سونداي-اق ٸشكٸ نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن تولتىرۋ ٷشٸن دە ماڭىزدى.

ٷكٸمەتكە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ مەن شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قولداۋ ماقساتىمەن الداعى 3 جىلدا قوسىمشا 500 ميلليارد تەڭگە بٶلۋدٸ تاپسىرامىن. 

باسىمدىعى بار جوبالارعا قولجەتٸمدٸ نەسيە بەرۋ مٸندەتٸن شەشۋ ٷشٸن ۇلتتىق بانككە كەمٸندە 600 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندە ۇزاق مەرزٸمگە قارجى بٶلۋدٸ تاپسىرامىن.

ٷكٸمەت ۇلتتىق بانكپەن بٸرلەسٸپ, وسى قاراجاتتىڭ كٶزدەلگەن ماقساتقا جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.   

ٸرٸ ەرٸ سەرپٸندٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن شەتەلدٸك ينۆەستورلارمەن بٸرلەسٸپ ينۆەستيتسييا سالۋ قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتورعا بٶلٸنەتٸن تٸكەلەي ينۆەستيتسييا قورىن قۇرۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋ قاجەت.

سونداي-اق, كٶلٸك-لوگيستيكا جەنە باسقا دا قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورلارىن ٸلگەرٸلەتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستاردى جانداندىرۋ كەرەك.

باي تابيعاتىمىز بەن مەدەني ەلەۋەتٸمٸزدٸ پايدالانۋ ٷشٸن سىرتتان كەلەتٸن جەنە ٸشكٸ تۋريزمدٸ دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. ٷكٸمەت قىسقا مەرزٸمدە سالالىق مەملەكەتتٸك باعدارلاما قابىلداۋعا تيٸس.    

بەسٸنشٸ. اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىرۋ كەرەك.

نەگٸزگٸ مٸندەت – ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن جەنە قايتا ٶڭدەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمٸنٸڭ ەكسپورتىن 2022 جىلعا قاراي 2,5 ەسە كٶبەيتۋ.

مەملەكەتتٸك قولداۋدىڭ بارلىق شارالارىن ەلٸمٸزگە زاماناۋي اگروتەحنولوگييالاردى اۋقىمدى تٷردە تارتۋعا باعىتتاۋ قاجەت.

بٸز يكەمدٸ ەرٸ ىڭعايلى ستاندارتتاردى ەنگٸزۋ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى بەدەلدٸ شەتەلدٸك مامانداردى – «اقىلدى ادامداردى» تارتۋ ارقىلى سالانى باسقارۋدىڭ ٷزدٸك تەجٸريبەسٸن پايدالانۋىمىز كەرەك.

اۋىل كەسٸپكەرلەرٸنە شارۋاشىلىق جٷرگٸزۋدٸڭ جاڭا داعدىلارىن ٷيرەتۋ ٷشٸن جاپپاي وقىتۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرعان جٶن.

ٷكٸمەتكە الداعى 3 جىل ٸشٸندە وسى ماقساتتارعا جىل سايىن قوسىمشا كەمٸندە 100 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋدى تاپسىرامىن. 

التىنشى. يننوۆاتسييالىق جەنە سەرۆيستٸك سەكتورلاردى دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلگەن جٶن.

ەڭ الدىمەن, «بولاشاقتىڭ ەكونوميكاسىنىڭ» بالامالى ەنەرگەتيكا, جاڭا ماتەريالدار, بيومەديتسينا, ٷلكەن دەرەكتەر, زاتتار ينتەرنەتٸ, جاساندى ينتەللەكت, بلوكچەين جەنە باسقا دا باعىتتارىن ٸلگەرٸلەتۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق ەلەمدەگٸ ورنى مەن رٶلٸ كەلەشەكتە ناق وسىلارعا بايلانىستى بولادى.

ٷكٸمەتكە نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسٸپ, ناقتى جوبالاردى انىقتاي وتىرىپ, ەربٸر باعىت بويىنشا ارنايى باعدارلامالار ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن.

ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيياسىن ەزٸرلەۋمەن اينالىساتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ سونداي جوبالاردىڭ بٸرٸ بولا الادى.

جەتٸنشٸ. ناقتى ەكونوميكانى ٶركەندەتۋ ٷشٸن قارجى سەكتورىنىڭ رٶلٸن كٷشەيتٸپ, ۇزاق مەرزٸمدٸ ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

باعانىڭ ٶسۋٸ, قارجىلاندىرۋعا قولجەتٸمدٸلٸك, بانكتەردٸڭ ورنىقتىلىعى – مٸنە, وسى مەسەلەلەر كٶبٸنە قازٸر جۇرتتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.

ۇلتتىق بانك ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ, قارجى سەكتورىن جەنە ناقتى سەكتورلاردى ساۋىقتىرۋ, ينفلياتسيياعا قارسى كەشەندٸ ساياسات جٷرگٸزۋ مەسەلەلەرٸن جٷيەلٸ تٷردە شەشۋدٸ باستاۋى كەرەك.

قالىپتاسقان جاعدايدا ەكونوميكانى, ەسٸرەسە, ٶڭدەۋ سەكتورى مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ نەسيەلەندٸرۋدٸ ۇلعايتۋ ٶتە ماڭىزدى.

سونداي-اق, زەينەتاقى اكتيۆتەرٸ مەن ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ رەسۋرستارىن باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, بالامالى قارجى قۇرالدارىن – قۇندى قاعاز نارىعى, ساقتاندىرۋ جەنە باسقا دا سالالاردى ناقتى دامىتۋ كەرەك.

بيزنەستٸ شەتەل ينۆەستيتسيياسىمەن, كاپيتالعا قولجەتٸمدٸلٸكپەن قامتاماسىز ەتۋ ٸسٸندە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ماڭىزدى رٶل اتقارۋعا تيٸس.

بٸز جەكە سوتتى, قارجى رەتتەۋٸشٸن, بيرجانى ارنايى قۇردىق.

بارلىق مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇلتتىق كومپانييالار وسى الاڭدى بەلسەندٸ پايدالانىپ, ونىڭ تەز قالىپتاسۋىنا جەنە دامۋىنا اتسالىسۋى كەرەك.

* * *

اتالعان شارالاردىڭ تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرىلۋى جالاقىنىڭ ٶسۋٸ مەن جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى ەسەبٸنەن قازاقستاندىقتاردىڭ تابىسىن ارتتىرادى.

بۇل ٷدەرٸستەر ەردايىم ٷكٸمەتتٸڭ باستى نازارىندا بولۋعا تيٸس.

II. تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ

ەل-اۋقاتىمىزدىڭ ەكٸنشٸ بٸر سيپاتى – ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸنٸڭ ارتۋى.

بٸلٸم بەرۋدٸڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ, تۇرعىن ٷيدٸڭ ساپاسى مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸ, جايلى جەنە قاۋٸپسٸز جاعدايدا ٶمٸر سٷرۋ مەسەلەلەرٸ ەربٸر قازاقستاندىق وتباسىنا قاتىستى.    

وسىعان وراي, ٷكٸمەت ەلەۋمەتتٸك سەكتورعا, قاۋٸپسٸزدٸك پەن ينفراقۇرىلىمعا مەن بەرە وتىرىپ, بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ باسىمدىقتارىن قايتا قاراۋعا تيٸس.

بٸرٸنشٸ. 5 جىل ٸشٸندە بٸلٸم, عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا بارلىق كٶزدەردەن جۇمسالاتىن قاراجاتتى ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 10 پايىزىنا دەيٸن جەتكٸزۋ قاجەت.  

قارجىلاندىرۋدى حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ەلەۋلٸ تٷردە ارتتىرۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن تيٸستٸ رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن باعىتتاۋ كەرەك.  

ەكٸنشٸ. مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن تٷبەگەيلٸ جاقسارتۋ كەرەك.

ويلاۋ نەگٸزدەرٸ, اقىل-وي مەن شىعارماشىلىق قابٸلەتتەر, جاڭا داعدىلار سوناۋ بالا كەزدەن قالىپتاسادى.    

بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە 4ك مودەلٸنە: كرەاتيۆتٸلٸكتٸ, سىني ويلاۋدى, كوممۋنيكاتيۆتٸلٸكتٸ دامىتۋعا جەنە كوماندادا جۇمىس ٸستەي بٸلۋگە باستى نازار اۋدارىلۋدا.

بۇل سالادا بٸلٸكتٸلٸك تالاپتارىن, وقىتۋ ەدٸسٸن, تەربيەشٸلەردٸڭ جەنە بالاباقشاداعى باسقا دا قىزمەتكەرلەردٸڭ ەڭبەگٸنە اقى تٶلەۋ جٷيەسٸن قايتا قاراۋ قاجەت.  

بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ, بيىل تيٸستٸ «جول كارتاسىن» ەزٸرلەۋٸ كەرەك.

ٷشٸنشٸ. ورتا بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە نەگٸزگٸ تەسٸلدەر بەلگٸلەنگەن, قازٸرگٸ كەزەڭدە سولاردىڭ ورىندالۋىنا باسا نازار اۋدارعان جٶن. 

نازارباەۆ زيياتكەرلٸك مەكتەپتەرٸنٸڭ وقىتۋ جٷيەسٸ مەن ەدٸستەمەسٸ مەملەكەتتٸك مەكتەپتەر ٷشٸن بٸرىڭعاي ستاندارت بولۋعا تيٸس. بۇل مەكتەپ بٸلٸمٸن رەفورمالاۋدىڭ قورىتىندى كەزەڭٸ بولادى.

بٸلٸم ساپاسىن باعالاۋ جٷيەسٸ حالىقارالىق ستاندارتتارعا نەگٸزدەلۋگە تيٸس.

ورتا مەكتەپتەردٸڭ ٶزٸندە بالالاردى مەيلٸنشە سۇرانىسقا يە ماماندىقتارعا بەيٸمدەپ, كەسٸبي دياگنوستيكا جٷرگٸزۋ ماڭىزدى.    

بۇل وقىتۋدىڭ جەكە باعدارىن جاساۋعا جەنە وقۋشى مەن مۇعالٸمنٸڭ وقۋ جٷكتەمەسٸن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

بالالار قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرٸپ, بٷكٸل مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردى بەينەباقىلاۋ جٷيەسٸمەن قامتاماسىز ەتۋدٸ, مەكتەپ پسيحولوگتارىنىڭ جۇمىسىن كٷشەيتۋدٸ جەنە باسقا دا دەيەكتٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋدى تاپسىرامىن.  

بٸلٸم الۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىمەن وقۋشىلارعا ورىن جەتٸسپەيتٸنٸ, مەكتەپتەردٸڭ ٷش اۋىسىمدا وقىتۋ جەنە اپات جاعدايىندا بولۋ پروبلەمالارى مەيلٸنشە سەزٸلٸپ وتىرعان  ٶڭٸرلەر ٷشٸن ٷكٸمەتكە 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتەن قوسىمشا 50 ميلليارد تەڭگە قاراستىرۋدى تاپسىرامىن.

تٶرتٸنشٸ. كەلەسٸ جىلى «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭدى ەزٸرلەپ, قابىلداۋ قاجەت دەپ سانايمىن.

بۇل قۇجات مۇعالٸمدەر مەن مەكتەپكە دەيٸنگٸ مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن بارلىق يگٸلٸكتٸ قاراستىرىپ, جٷكتەمەنٸ ازايتۋعا, جٶنسٸز تەكسەرٸستەر مەن مٸندەتتەن  تىس فۋنكتسييالاردان اراشالاۋعا تيٸس.   

بەسٸنشٸ. جوعارى بٸلٸم بەرۋ ٸسٸندە وقۋ ورىندارىنىڭ مامان دايىنداۋ ساپاسىنا قاتىستى تالاپتار كٷشەيتٸلەدٸ.

بٸز گرانتتاردىڭ سانىن كٶبەيتتٸك, ەندٸ جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ كەزەڭٸ كەلدٸ.

جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تابىستىلىعىن باعالاۋدىڭ باستى كريتەرييٸ – وقۋ بٸتٸرگەن ستۋدەنتتەردٸڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى, جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا ورنالاسۋى.

جوعارى وقۋ ورىندارىن ٸرٸلەندٸرۋ ساياساتىن جٷرگٸزۋ قاجەت.

نارىقتا جوعارى ساپالى بٸلٸم بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتەتٸندەرٸ عانا قالۋعا تيٸس. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تەجٸريبەسٸنە سٷيەنٸپ, ٷزدٸك شەتەلدٸك توپ-مەنەدجەرلەردٸ جۇمىسقا تارتۋ ارقىلى ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸمەن ەرٸپتەستٸك ورناتۋ ماڭىزدى.

قازٸرگٸ بٸلٸم ينفراقۇرىلىمىنىڭ بازاسىندا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ٷلگٸسٸمەن ٶڭٸرلٸك جاڭا جوعارى وقۋ ورنىن قۇرۋ قاجەت دەپ سانايمىن.     

التىنشى. مەديتسينالىق قىزمەت ساپاسى حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك كٶڭٸل-كٷيٸنٸڭ اسا ماڭىزدى كومپونەنتٸ بولىپ سانالادى. 

ەڭ الدىمەن, ەسٸرەسە اۋىلدىق جەرلەردە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەكتٸڭ قولجەتٸمدٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن قىزمەتكەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ اۋرۋلاردى ەمدەۋ ٸسٸن باسقارۋدىڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن ەنگٸزگەن ۋچاسكەلٸك مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭمەن 20 پايىزعا كٶبەيتۋدٸ تاپسىرامىن.  

وسى ماقساتتارعا كەلەسٸ جىلى 5 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنەدٸ.  

2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ بارلىق ەمحانالار مەن اۋرۋحانالار مەديتسينالىق قۇجاتتاردى قاعازسىز, تسيفرلىق نۇسقادا جٷرگٸزۋگە كٶشۋگە تيٸس.

بۇل 2020 جىلعا قاراي بٷكٸل تۇرعىنداردىڭ ەلەكتروندى دەنساۋلىق پاسپورتتارىن جاساۋعا, كەزەكتەردٸ, بيۋروكراتييانى جويۋعا, قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

وسىعان دەيٸن جاسالعان كارديولوگييالىق جەنە نەيروحيرۋرگييالىق كلاستەرلەردٸڭ تەجٸريبەسٸن پايدالانىپ, 2019 جىلى استانادا ۇلتتىق عىلىمي ونكولوگييالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ كەرەك.    

وسىلايشا بٸز كٶپتەگەن ادام ٶمٸرٸن ساقتاپ قالامىز.

جەتٸنشٸ.  ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدەگٸ رەزەرۆتەردٸ تاۋىپ, بۇقارالىق سپورت پەن دەنە شىنىقتىرۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەت.

ٷكٸمەتكە جەنە ەكٸمدەرگە كەم دەگەندە 100 دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنٸن سالۋدى تاپسىرامىن.

سونداي-اق, قولدانىستاعى, ەسٸرەسە مەكتەپتەردەگٸ سپورت عيماراتتارىن تيٸمدٸ پايدالانىپ, دەنە شىنىقتىرۋمەن اينالىسۋ ٷشٸن اۋلالاردى, پاركتەردٸ, ساياباقتاردى جابدىقتاۋ قاجەت.

سەگٸزٸنشٸ. ۇلت ساۋلىعى – مەملەكەتتٸڭ باستى باسىمدىعى. بۇل –قازاقستاندىقتار ساپالى ازىق-تٷلٸكتٸ پايدالانۋعا تيٸس دەگەن سٶز.

بٷگٸندە حالىقتى ساپاسىز ەرٸ دەنساۋلىققا جەنە ٶمٸرگە قاۋٸپ تٶندٸرەتٸن تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردەن قورعايتىن تۇتاس ساياسات جوق.

ٷكٸمەتكە شارالار قابىلداۋدى جەنە وسى جۇمىستى رەتكە كەلتٸرۋدٸ تاپسىرامىن.

كەلەسٸ جىلدان باستاپ تاۋارلار مەن كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت ساپاسىن جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاۋ كوميتەتٸ جۇمىسىن باستاۋعا تيٸس.

ونىڭ قىزمەتٸ, ەڭ باستىسى, ازىق-تٷلٸككە, دەرٸ-دەرمەككە, اۋىز سۋعا, بالالار تاۋارىنا, مەديتسينالىق قىزمەت كٶرسەتۋگە ساراپتاما جٷرگٸزۋدٸ قامتيتىن بولادى.  

بۇل ٷشٸن زاماناۋي زەرتحانالىق بازانى قامتاماسىز ەتٸپ, بٸلٸكتٸ ماماندار شتاتىن قالىپتاستىرۋ قاجەت.

بۇل ورايدا, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعايتىن قوعامدىق ۇيىمداردى ينستيتۋتسيونالدى تۇرعىدان كٷشەيتٸپ, ولاردى بەلسەندٸ پايدالانعان جٶن.

بٸز ەردايىم بيزنەسكە كٶمەك كٶرسەتەمٸز, بٸراق ادام, ونىڭ قۇقىقتارى مەن دەنساۋلىعى ماڭىزدىراق.

مەملەكەت ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ ازايتۋ بارىسىندا كٶپتەگەن تەكسەرٸستەن, رۇقسات بەرۋ جەنە باسقا دا رەسٸمدەردەن باس تارتتى.

سوندىقتان, ۇسىنىلاتىن تاۋارلاردىڭ, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸڭ ساپاسى مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸ ٷشٸن بيزنەس قوعامداستىعى دا جاۋاپ بەرەدٸ.

جالپى, بيزنەس پايدا تابۋدى عانا ەمەس, سونداي-اق, مەملەكەتپەن بٸرلەسٸپ ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن جايلى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋدٸ دە ويلاۋى كەرەك.   

* * *

حالىققا ساپالى ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋ ٸسٸ تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋ, ەلٸمٸزدەگٸ كەز كەلگەن ەلدٸ مەكەندە جايلى ەرٸ قاۋٸپسٸز ٶمٸر سٷرۋ سيپاتىنداعى مول مٷمكٸندٸكتەرمەن ٷيلەسٸمدٸ تٷردە تولىعا تٷسۋگە تيٸس.

III. ٶمٸر سٷرۋگە جايلى ورتا قالىپتاستىرۋ

جايلىلىق دەگەنٸمٸز – ەڭ الدىمەن, تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ, اۋلانىڭ ەدەمٸلٸگٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸ, تٸرشٸلٸككە جەنە جۇمىس ٸستەۋگە قولايلى ەلدٸ مەكەننٸڭ جەنە ساپالى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولۋى.

بٸرٸنشٸ. ساپالى ەرٸ قولجەتٸمدٸ تۇرعىن ٷي.

بٷگٸندە بٸز تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا زور سەرپٸن بەرٸپ وتىرعان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن تابىستى ٸسكە اسىرۋدامىز.

تۇرعىن ٷي يپوتەكاسىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىراتىن جاڭا اۋقىمداعى «7-20-25» باعدارلاماسى قولعا الىندى.

ەكٸمدەرگە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن جەڭٸلدەتٸلگەن يپوتەكا بويىنشا العاشقى جارنانى ٸشٸنارا سۋبسيدييالاۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن.

مۇنداي تۇرعىن ٷي سەرتيفيكاتتارىن بەرۋ بٸلٸكتٸلٸگٸ جوعارى پەداگوگتەر, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸ, پوليتسەيلەر جەنە ٶڭٸرگە قاجەتتٸ باسقا دا ماماندار ٷشٸن يپوتەكانىڭ قول جەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى.

سونداي-اق, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان ەلسٸز توپتارى ٷشٸن ٸرٸ قالالاردا جالدامالى تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن ۇلعايتۋ قاجەت.

بۇل شارالار 250 مىڭنان استام وتباسى ٷشٸن تۇرعىن ٷي جاعدايىن جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

بيۋدجەت ەسەبٸنەن سالىناتىن جاپپاي قۇرىلىس الاڭدارىنا ارنالعان ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم جٷرگٸزۋدٸ قوسا العاندا, مەملەكەت بەس جىل ٸشٸندە 650 مىڭ وتباسىعا نەمەسە 2 ميلليوننان استام ازاماتتارىمىزعا قولداۋ كٶرسەتەدٸ.

ەكٸنشٸ. ەلٸمٸزدٸڭ اۋماقتىق دامۋىنا جاڭا تەسٸلدەر ەنگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.

بٷگٸندە جەتەكشٸ ەلدەردٸڭ ەكونوميكاسى, كٶبٸنە, جاھاندىق قالالار نەمەسە مەگاپوليستەر ارقىلى تانىلادى.

ەلەمدٸك ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 70 پايىزدان استامى قالالاردا تٷزٸلەدٸ.

بٸزدٸڭ ٶز تۇرمىس سالتىمىز تاريحي قالىپتاستى, مونوقالالارى مەن شاعىن وبلىس ورتالىقتارى بار اگرارلى ەكونوميكا باسىمدىققا يە بولدى.

سوندىقتان 18 ميلليون حالقى بار ەل ٷشٸن ميلليوننان استام تۇرعىنى بار 3 قالانىڭ بولۋى,  سونىڭ ٸشٸندە 2 قالانىڭ تەۋەلسٸز قازاقستان دەۋٸرٸندە وسى قاتارعا قوسىلۋى  – ٷلكەن جەتٸستٸك.

استانا مەن الماتى ەلٸمٸزدەگٸ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 30 پايىزدان استامىن قازٸردٸڭ ٶزٸندە قامتاماسىز ەتٸپ وتىر.

بٸراق, قالالاردىڭ ينفراقۇرىلىمى كەسٸپورىندار مەن تۇرعىنداردىڭ جەدەل ٶسٸپ كەلە جاتقان قاجەتتٸلٸكتەرٸنە ساي بولا بەرمەيدٸ.

سوڭعى جىلدارى بٸز «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىردىق.

2015 جىلدان باستاپ 2400  شاقىرىم اۆتوموبيل جولى سالىندى جەنە قايتا جٶندەلدٸ. بۇل جۇمىستار جالعاسۋدا جەنە 2020 جىلعا دەيٸن قوسىمشا 4600 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ.

ەندٸ ٶڭٸرلٸك جەنە قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جٷيەلٸ تٷردە دامىتقان جٶن.

وسى ماقساتقا وراي بيىل قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ ارتى: جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار جولدارعا 150 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن, اۋىلدىق  جەرلەردٸ سۋمەن قامتۋعا 100 ميلليارد تەڭگەگە دەيٸن قاراجات بٶلٸندٸ.

ەكٸمدەر وسى قاراجاتتىڭ ەسەبٸنەن ٶڭٸرلەردەگٸ مەيلٸنشە ٶتكٸر پروبلەمالاردى شەشۋگە كٷش جۇمىلدىرۋى كەرەك.

ٷكٸمەت بۇل مٸندەتتٸ جٷيەلٸ قولعا الىپ, قوسىمشا ينفراقۇرىلىمدىق مەسەلەلەر تٸزٸمٸن جاساپ, جوبالاردى باعالاپ, ولاردى قارجىلاندىرۋ كٶزدەرٸن ٸزدەپ تابۋى قاجەت.

جاڭا مەكتەپتەر, بالاباقشالار, اۋرۋحانالار قۇرىلىسىن ەلدٸ مەكەندەردٸ دامىتۋ جوسپارلارىمەن ۇشتاستىرۋ قاجەت, سونداي-اق, بۇل سەكتورعا جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ ٷشٸن جاعداي جاساعان جٶن.

سونىمەن قاتار, «ينفراقۇرىلىم ادامدارعا» مودەلٸنەن «ادامدار ينفراقۇرىلىمعا» مودەلٸنە بٸرتە-بٸرتە كٶشۋ قاجەت.

بۇل ەلدٸ مەكەندەردٸ ٸرٸلەندٸرۋ ٸسٸن ىنتالاندىرىپ, بٶلٸنەتٸن قاراجاتتى پايدالانۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىراتىن بولادى.

ەربٸر ٶڭٸر مەن ٸرٸ قالا بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸڭ قولدا بار باسىمدىقتارىن ەسكەرٸپ, ٶزٸندٸك ورنىقتى ەكونوميكالىق ٶسۋ جەنە جۇمىسپەن قامتۋ مودەلٸنە سٷيەنە وتىرىپ دامۋعا تيٸس.

وسىعان وراي, تٸرەك سانالاتىن اۋىلداردان باستاپ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارعا دەيٸنگٸ تٷرلٸ ەلدٸ مەكەندەر ٷشٸن ٶڭٸرلٸك ستاندارتتار جٷيەسٸن ەزٸرلەۋ كەرەك.

بۇل ستاندارت ەلەۋمەتتٸك يگٸلٸكتەر مەن كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ تٸزٸمٸ مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸنٸڭ, كٶلٸك, مەدەني-سپورتتىق, ٸسكەرلٸك, ٶندٸرٸستٸك, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتٸلۋدٸڭ ناقتى كٶرسەتكٸشتەرٸن جەنە باسقا دا مەسەلەلەردٸ قامتۋعا تيٸس.

ەكولوگييالىق احۋالدى جاقسارتۋ, سونىڭ ٸشٸندە زيياندى زاتتاردىڭ تارالۋى, توپىراقتىڭ, جەردٸڭ, اۋانىڭ جاعدايى, قالدىقتاردى جويۋ, سونداي-اق ونلاين تٷرٸندە ەركٸن قولجەتٸمدٸ ەكولوگييالىق مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جٷيەسٸن دامىتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستاردى كٷشەيتۋ قاجەت.

مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ تۇلعالارعا ارنالعان «كەدەرگٸسٸز ورتا» قالىپتاستىرۋعا زور مەن بەرٸلۋگە تيٸس.

2019 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ باسقارىلاتىن ۋربانيزاتسيياسىنىڭ جاڭا كارتاسىنا اينالاتىن ەلٸمٸزدٸڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ اۋماقتىق-كەڭٸستٸكتٸك دامۋىنىڭ بولجامدى سحەماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن.

پراكتيكالىق شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ناقتى ٸس-شارالاردى, جوبالاردى جەنە قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸن كٶرسەتە وتىرىپ, ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ پراگماتيكالىق باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن.

ٶڭٸرلٸك دامۋدىڭ اتالعان اسپەكتٸلەرٸ ٸسكە اسىرىلۋ مەرزٸمدەرٸ 2025 جىلعا دەيٸن ۇزارتىلۋعا تيٸس «نۇرلى جول» جەنە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتٸك باعدارلامالارىندا ەسكەرٸلۋٸ كەرەك.

بٸرٸنشٸسٸ كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا, ەكٸنشٸسٸ – كوممۋنالدى جەنە تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنداعى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتالۋعا تيٸس.

بۇل باعدارلامالاردىڭ «ەكٸنشٸ تىنىسىن» اشۋ كەرەك.

ٷشٸنشٸ. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جۇمىسىنا تەرەڭ جەنە ساپالى ٶزگەرٸستەر قاجەت.

قاۋٸپسٸزدٸك تۇرمىس ساپاسىنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ بولىپ سانالادى.

ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ قىلمىسپەن كٷرەستە «الدىڭعى شەپتە» جٷرٸەدٸ, كٶبٸنە ٶز باسىن قاتەرگە تٸگٸپ, ازاماتتاردى قورعايدى.

سونىمەن قاتار, قوعام قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ, ەڭ الدىمەن, پوليتسييا جۇمىسىنىڭ تٷبەگەيلٸ جاقسارۋىن كٷتٸپ وتىر.

ٷكٸمەتكە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, «ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ جول كارتاسىن» قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

رەفورمالار 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جٷزەگە اسىرىلا باستاۋعا تيٸس.

بٸرٸنشٸدەن, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ شتاتتىق سانىن وڭتايلاندىرىپ, پوليتسييانى ٶزٸنە تيەسٸلٸ ەمەس فۋنكتسييالاردان ارىلتۋ قاجەت.

ٷنەمدەلگەن قاراجاتتى پوليتسەيلەردٸڭ جالاقىسىن كٶبەيتۋگە, ولاردىڭ تۇرعىن ٷي جەنە ٶزگە دە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتاعان جٶن.

ەكٸنشٸدەن, پوليتسييا قىزمەتكەرٸنٸڭ جاڭا ستاندارتىن بەكٸتٸپ, مانساپتىق ٸلگەرٸلەۋ, سونداي-اق, پوليتسييا اكادەمييالارى ارقىلى كادرلاردى دايارلاۋ مەن ٸرٸكتەۋ جٷيەسٸن ٶزگەرتۋ كەرەك.

قىزمەتكەرلەردٸڭ بەرٸ قايتا اتتەستاتسييالاۋدان ٶتۋگە تيٸس. تەك ٷزدٸكتەرٸ عانا قىزمەتٸن جالعاستىرادى.

ٷشٸنشٸدەن, حالىقپەن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ جاڭا زاماناۋي فورماتتارىن ەنگٸزٸپ, پوليتسييانى باعالاۋدىڭ كريتەرييلەرٸن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتكەن جٶن.

پوليتسييانىڭ جۇمىسىن سەرۆيستٸك مودەلگە كٶشٸرۋ قاجەت.

ازاماتتار ساناسىندا پوليتسەيلەر جازالاۋشى ەمەس, كەرٸسٸنشە, قيىن جاعدايدا كٶمەك كٶرسەتۋشٸ دەگەن تٷسٸنٸك ورنىعۋى كەرەك.

قالالىق جەنە اۋداندىق ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارى جانىندا حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ قاعيداتى بويىنشا ازاماتتاردى قابىلداۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت.

قازاقستاننىڭ بٷكٸل قالالارىن قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸككە مونيتورينگ جٷرگٸزۋ جٷيەلەرٸمەن جابدىقتاۋ كەرەك.

قوعام تاراپىنان بٸلدٸرٸلگەن سەنٸم دەڭگەيٸ جەنە حالىقتىڭ ٶزٸن قاۋٸپسٸز سەزٸنۋٸ پوليتسييا جۇمىسىن باعالاۋدىڭ نەگٸزگٸ ٶلشەمدەرٸ بولۋعا تيٸس.

تٶرتٸنشٸ. سوت جٷيەسٸن ودان ەرٸ جاڭعىرتۋ.

سوڭعى جىلدارى كٶپ جۇمىس اتقارىلدى, دەگەنمەن, باستى مٸندەت – سوتتارعا دەگەن سەنٸمنٸڭ جوعارى دەڭگەيٸن قامتاماسىز ەتۋ شەشٸمٸن تاپپاي وتىر.

سونىمەن قاتار, قۇقىق ٷستەمدٸگٸ – بٸزدٸڭ رەفورمالارىمىزدىڭ تابىستى بولۋىنىڭ نەگٸزگٸ فاكتورى.

بٸرٸنشٸدەن, سوت جۇمىسىنىڭ زاماناۋي فورماتتارىن جەنە وزىق ەلەكتروندى سەرۆيستەر ەنگٸزۋدٸ جالعاستىرعان جٶن.

جىل سايىن 4 ميلليون ازاماتىمىز  سوتتا قارالاتىن ٸسكە قاتىسادى.

بۇعان قانشاما كٷش پەن قاراجات جۇمسالادى!

ۋاقىت پەن رەسۋرستاردىڭ ورىنسىز شىعىنىن تالاپ ەتەتٸن ارتىق سوت رەسٸمدەرٸ قىسقارۋعا تيٸس. بۇرىن ادامداردىڭ جەكە ٶزدەرٸنٸڭ كەلۋٸ تالاپ ەتٸلسە, قازٸر ونى الىستان جٷزەگە اسىرۋعا بولادى.

ەكٸنشٸدەن, سوت جٷيەسٸنٸڭ ساپالى دامۋىن جەنە كادرلارىنىڭ جاڭارۋىن قامتاماسىز ەتٸپ, ٷزدٸك زاڭگەرلەر سۋديا بولۋعا ۇمتىلاتىنداي جاعداي جاساۋ كەرەك.

ٷشٸنشٸدەن, ەسٸرەسە بيزنەس پەن مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار اراسىنداعى سوت ارقىلى شەشٸلەتٸن داۋ-دامايدى قاراۋ كەزٸندە تٷسٸنٸكتٸ ەرٸ بولجامدى سوت تەجٸريبەسٸ كەرەك, سونداي-اق سۋديالارعا زاڭسىز ىقپال ەتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن جويۋ قاجەت.

جوعارعى سوتقا ٷكٸمەتپەن بٸرلەسٸپ, جىل سوڭىنا دەيٸن تيٸستٸ شارالار كەشەنٸن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرامىن.

* * *

كەز كەلگەن رەفورمالاردى ٸسكە اسىرۋ بارىسىندا ٶزٸنٸڭ بارلىق ٸس-قيمىلىن حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ارنايتىن جيناقى ەرٸ تيٸمدٸ مەملەكەتتٸك اپپارات ماڭىزدى رٶل اتقاراتىن بولادى.

IV. ازاماتتار سۇرانىسىنا بەيٸمدەلگەن مەملەكەتتٸك اپپارات

جاڭا كەزەڭ جاعدايىندا مەملەكەتتٸك اپپارات قالاي ٶزگەرۋگە تيٸس?

بٸرٸنشٸ. مەملەكەتتٸك ورگاندار قىزمەتٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن تٷبەگەيلٸ ارتتىرۋ.

«ساپا» – مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸ ٶمٸرٸنٸڭ جاڭا ستيلٸ, ال ٶزٸن-ٶزٸ جەتٸلدٸرۋ – ونىڭ باستى قاعيداتى بولۋعا تيٸس.

جاڭا فورماتسييانىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرٸ مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى الشاقتىقتى قىسقارتۋعا تيٸس.

بۇل ارقىلى تۇراقتى كەرٸ بايلانىس ورنىعىپ, مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ ناقتى شارالارى مەن نەتيجەلەرٸ قىزۋ تالقىلانىپ, جۇرتشىلىققا تٷسٸندٸرٸلەدٸ.

مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸمەن بٸرلەسٸپ, «جاڭا فورماتسييانىڭ باسشىسى» باعدارلاماسىن جەنە باسشىلىق قىزمەتتەرگە تاعايىنداۋ كەزٸندە ارنايى قايتا دايارلاۋدان ٶتكٸزەتٸن كۋرستار ەزٸرلەۋ قاجەت.   

ٷزدٸك شەتەلدٸك كومپانييالاردا جۇمىس تەجٸريبەسٸ بار نەمەسە ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە بٸلٸم العان جەكە سەكتورداعى كەسٸبي مامانداردى تارتۋ ماڭىزدى. 

بيىل بٸز 4 مەملەكەتتٸك ورگانعا جالاقى تٶلەۋدٸڭ جاڭا مودەلٸن ەنگٸزدٸك.

بارلىق پيلوتتىق جوبالار جاقسى نەتيجەلەر كٶرسەتٸپ وتىر.

مەملەكەتتٸك قىزمەتكە قىزىعۋشىلىق ارتتى, ەسٸرەسە ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە ونىڭ ٶزەكتٸلٸگٸ جوعارى.

تيٸمسٸز شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ جەنە باسشىلىق قۇرامىن قىسقارتۋ ەسەبٸنەن تٶمەنگٸ جەنە ورتا بۋىنداعى قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى 2 - 2,5 ەسە ٶستٸ.

كادرلاردىڭ جۇمىستان كەتۋٸ 2 ەسە قىسقاردى.

بەدەلدٸ جوعارى وقۋ ورىندارىن بٸتٸرگەن تٷلەكتەردٸ قوسا العاندا, بٸلٸكتٸلٸگٸ جوعارى كادرلاردىڭ جەكە سەكتوردان كەلۋٸ 3 ەسە ارتتى.

مەملەكەتتٸك قىزمەت ٸستەرٸ اگەنتتٸگٸندە ورتالىق اپپاراتقا ارنالعان كونكۋرس بٸر ورىنعا 28 ادامعا دەيٸن, ال ٶڭٸرلٸك قۇرىلىمداردا بٸر ورىنعا 60 ادامعا دەيٸن ٶستٸ.

ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸندەگٸ 1 بوس ورىنعا ەندٸ 16 ادام, ال ەدٸلەت مينيسترلٸگٸندە ورتا ەسەپپەن 13 ادام ٷمٸتكەر بولىپ وتىر.

استانادا مەملەكەت-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك اياسىندا ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا قاتىستى جاڭا تەسٸلدەر ەسەبٸنەن عانا 30 ميللياردتان استام تەڭگە ٷنەمدەلدٸ.

ەڭبەكاقى تٶلەۋدٸڭ جاڭا مودەلٸنە كٶشۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا «بيۋدجەتتٸك-كادرلىق مانەۆردٸ» جٷزەگە اسىرۋعا قۇقىق بەردٸم.

ولار ٷنەمدەلگەن قاراجاتتى قىزمەتشٸلەردٸڭ جالاقىسىن ارتتىرۋعا باعىتتاۋ مٷمكٸندٸگٸن الدى.

قازٸرگٸ ۋاقىتتا كٶپتەگەن مەملەكەتتٸك ورگاندار جاڭا مودەلگە كٶشۋدٸ قالاپ وتىر.

ەڭ باستىسى – ولار مۇنى تەك جالاقىنى كٶبەيتۋ عانا ەمەس, بەرٸنەن بۇرىن, جۇمىستارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ دەپ تٷسٸنۋٸ كەرەك.

ەڭبەككە تٶلەنەتٸن قارجىنىڭ ٶسٸمٸ بيۋدجەت شىعىسىن, سونىڭ ٸشٸندە  باعىنىشتى مەكەمەلەردٸڭ شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋ جەنە ٷنەمدەۋ ەسەبٸنەن ٶتەلۋٸن باقىلاۋدا ۇستاۋدى تاپسىرامىن.  

بۇل جەردە اتالعان جوبانىڭ بەدەلٸن تٷسٸرمەس ٷشٸن فورماليزم مەن تەڭگەرمەشٸلٸككە جول بەرمەۋ قاجەت.

ەكٸنشٸ. وسى كٷردەلٸ كەزەڭدە بٶلٸنەتٸن ەربٸر تەڭگەنٸڭ قايتارىمىنىڭ مول بولۋىنا قول جەتكٸزۋ كەرەك.

تەكسەرٸستەر نەتيجەلەرٸ ايقىنداپ وتىرعانداي, قۇرىلىس قۇنى كەي جاعدايدا جوبالىق قۇجاتتار ەزٸرلەۋ كەزەڭٸندە-اق ارتتىرىلىپ كٶرسەتٸلەدٸ.

سوڭىنا دەيٸن جەتكٸزٸلمەيتٸن نەمەسە پەرسپەكتيۆاسى جوق ەكەنٸ ەۋەل باستان بەلگٸلٸ بولعان جوبالار بار.

ەگەر جٷكتەلگەن ٸسكە جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتاتىن بولساق, بيۋدجەتتٸڭ جٷزدەگەن ميلليارد تەڭگەسٸن ٷنەمدەپ, تۇرعىنداردىڭ ناقتى قاجەتٸنە باعىتتاۋعا بولادى.

ٷكٸمەت تيٸمسٸز ەرٸ ۋاقتىلى ەمەس شىعىنداردى بولدىرماي, شىعىستاردى وڭتايلاندىرىپ, قاراجاتتى ٷنەمدەۋ ٷشٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋى قاجەت.

ٷشٸنشٸ. سىبايلاس جەمقورلىقپەن بەلسەندٸ كٷرەس جالعاساتىن بولادى.

بٸرٸنشٸدەن, كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەر اياسىندا مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ تۇرعىندارمەن تٸكەلەي قارىم-قاتىناسىن ازايتۋعا قول جەتكٸزگەن جٶن.

جەر قاتىناستارى مەن قۇرىلىس سالاسىنداعى بيۋروكراتتىق رەسٸمدەر جۇرتشىلىقتى مازالايتىن مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ سانالادى.

بۇل سالادا اشىقتىق جوق, حالىق پەن بيزنەس اقپاراتقا تولىق قول جەتكٸزە الماي وتىر.

جەر قورى مەن جىلجىمايتىن مٷلٸك نىساندارى تۋرالى مەلٸمەتتەردٸڭ بٸرىڭعاي اقپاراتتىق بازاسىن جاساۋدى تاپسىرامىن.

وسى مەسەلە بويىنشا تەرتٸپ ورناتىپ, جەردٸ ناقتى ينۆەستورلارعا بەرۋ كەرەك!

بۇل – بٸر عانا مىسال.

جۇرتتىڭ جەنە بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ نارازىلىعىن تۋعىزاتىن باسقا دا باعىتتار بويىنشا تيٸستٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋ كەرەك.

جالپى, 2019 جىلى كٶرسەتٸلەتٸن مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸڭ 80 پايىزى, ال 2020 جىلى كەمٸندە 90 پايىزى ەلەكتروندى فورماتقا كٶشٸرٸلۋگە تيٸس.

سول ٷشٸن مەملەكەتتٸك كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر تۋرالى زاڭدى جەدەل جاڭارتۋ كەرەك.

ەكٸنشٸدەن, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەر سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قۇقىقبۇزۋشىلىق جاساعان جاعدايدا بٸرٸنشٸ باسشىلاردىڭ جەكە تەرتٸپتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋ قاجەت.

سونىمەن قاتار, ادال جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەر تەكسەرۋشٸلەردەن قورىقپاۋعا تيٸس.

ٷشٸنشٸدەن, «سىبايلاس جەمقورلىقتان ادا ٶڭٸرلەر» جوبالارى اياسىندا ەلوردانىڭ جەمقورلىققا قارسى ستراتەگييانى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ تەجٸريبەسٸن تاراتۋ كەرەك.

تٶرتٸنشٸ. ٷكٸمەت پەن بارلىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسىندا فورماليزم مەن بيۋروكراتييانى ازايتۋ قاجەت.

سوڭعى كەزدەرٸ ٷكٸمەتتەگٸ, مەملەكەتتٸك ورگاندارداعى ۇزاق وتىرىستار مەن كەڭەستەردٸڭ سانى ەسەلەپ ارتىپ, سونداي-اق قۇجات اينالىمى ەلەۋلٸ تٷردە كٶبەيدٸ.   

ٷكٸمەت ەكٸمدەردٸڭ جەنە ولاردىڭ ورىنباسارلارىنىڭ قاتىسۋىمەن كٷنٸنە 7 كەڭەس ٶتكٸزەتٸن كەزدەرٸ دە بولادى.

ولار قاي كەزدە جۇمىس ٸستەيدٸ?

مۇنى دوعارىپ, بۇل مەسەلەنٸ رەتكە كەلتٸرۋ كەرەك.

ٶزدەرٸنە ناقتى مٸندەتتەمەلەر الۋعا  جەنە سولار ٷشٸن جارييا تٷردە ەسەپ بەرۋگە تيٸس مينيسترلەر مەن ەكٸمدەرگە شەشٸم قابىلداۋ ەركٸندٸگٸن ۇسىنۋ قاجەت.

ەلٸمٸزدٸڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق جوسپارىنىڭ ەزٸرلەنگەن كٶرسەتكٸشتەر كارتاسى بۇعان نەگٸز بولۋعا تيٸس.

بەسٸنشٸ. قويىلعان مٸندەتتەردٸ تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن رەفورمالاردىڭ جٷرگٸزٸلۋٸنە باقىلاۋ مەحانيزمدەرٸن كٷشەيتۋ قاجەت.

ٷكٸمەت پەن مەملەكەتتٸك ورگاندار جىل سوڭىنا دەيٸن دامۋدىڭ اتالعان بارلىق مەسەلەلەرٸن قامتي وتىرىپ, ناقتى ينديكاتورلار مەن «جول كارتالارىن» ەزٸرلەۋگە تيٸس, سونداي-اق رەفورمالاردى ٸسكە قوسۋ ٷشٸن قاجەتتٸ زاڭ جوبالارىنىڭ بەرٸن پارلامەنتكە ۋاقتىلى ەنگٸزۋٸ كەرەك.

ٶز كەزەگٸندە, پارلامەنت ولاردى ساپالى ەرٸ جەدەل قاراستىرىپ, قابىلداۋعا تيٸس.

رەفورمالار مەن نەگٸزگٸ ستراتەگييالىق قۇجاتتاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا مونيتورينگ جٷرگٸزٸپ, باعالاۋ ٷشٸن قاجەتتٸ ٶكٸلەتتٸكتەر بەرە وتىرىپ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە ۇلتتىق جاڭعىرۋ وفيسٸن قۇرۋدى تاپسىرامىن.

بۇل وفيس ستاتيستيكالىق كٶرسەتكٸشتەرگە مونيتورينگ جٷرگٸزۋدەن بٶلەك, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمىنىڭ تەجٸريبەسٸنە سەيكەس, تۇرعىندار ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر جٶنٸندە حالىق پەن بيزنەس ٶكٸلدەرٸ اراسىندا تۇراقتى تٷردە ساۋالناما جٷرگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ.

وفيس ەربٸر باعىت بويىنشا قالىپتاسقان  جاعداي جٶنٸندە ماعان ٷنەمٸ بايانداپ وتىرادى.

ٷكٸمەتتٸڭ ەربٸر مٷشەسٸ, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن كومپانييالاردىڭ باسشىلارى العا قويىلعان مٸندەتتەردٸڭ ورىندالۋىنا دەربەس جاۋاپ بەرەتٸن بولادى.

V. تيٸمدٸ سىرتقى ساياسات

قازاقستاننىڭ تابىستى جاڭعىرۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن باستاماشىل بەلسەندٸ سىرتقى ساياساتتى ودان ەرٸ جٷزەگە اسىرۋ قاجەت.

بٸزدٸڭ بەيبٸتسٷيگٸش باعىتىمىز بەن وسى سالاداعى ناقتى ايقىندالعان قاعيداتتارىمىز ٶزٸن-ٶزٸ تولىق اقتاپ وتىر.

قازاقستاننىڭ رەسەي فەدەراتسيياسىمەن قارىم-قاتىناسى مەملەكەتارالىق بايلانىستاردىڭ ەتالونى بولىپ سانالادى.

تولىققاندى ينتەگراتسييالىق بٸرلەستٸك ەرٸ ەلەمدٸك ەكونوميكالىق قاتىناستاردىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ رەتٸندە قالىپتاسقان ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق تابىستى جۇمىس ٸستەۋدە.

ورتالىق ازييا ٶڭٸرٸندە ٶزارا ىقپالداستىقتىڭ جاڭا پاراعى اشىلدى.

قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸمٸز دەيەكتٸ تٷردە دامىپ كەلەدٸ.

«بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» باعدارلاماسى قىتايمەن قارىم-قاتىناسىمىزعا تىڭ سەرپٸن بەردٸ.

مەنٸڭ قاڭتار ايىنداعى ۆاشينگتونعا رەسمي ساپارىم جەنە پرەزيدەنت دونالد ترامپپەن جٷرگٸزگەن كەلٸسسٶزدەرٸم بارىسىندا قازاقستان مەن اقش-تىڭ XXI عاسىرداعى كەڭەيتٸلگەن ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸ جٶنٸندەگٸ ۋاعدالاستىققا قول جەتكٸزٸلدٸ.

بٸز ساۋدا جەنە ينۆەستيتسييا سالاسىنداعى ٸرٸ سەرٸكتەسٸمٸز – ەۋروپا وداعىمەن قارقىندى ىنتىماقتاستىعىمىزدى جالعاستىرا بەرەمٸز.

تمد ەلدەرٸمەن, تٷركييامەن, يرانمەن, اراب شىعىسى جەنە ازييا ەلدەرٸمەن ٶزارا تيٸمدٸ ەكٸ جاقتى قاتىناستار دامىپ كەلەدٸ.

اقتاۋ قالاسىنداعى سامميتتە قابىلدانعان كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ قۇقىقتىق مەرتەبەسٸ تۋرالى كونۆەنتسييا كاسپيي ماڭى ەلدەرٸمەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸنە جول اشادى.

قازاقستان بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸندەگٸ ميسسيياسىن ابىرويمەن اياقتاپ كەلەدٸ.

سيرييا جٶنٸندەگٸ استانا پروتسەسٸ بەيبٸت جولمەن رەتتەۋ جەنە وسى ەلدٸڭ داعدارىستان شىعۋى جٶنٸندە تيٸمدٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتقان بٸردەن-بٸر كەلٸسسٶزدەر فورماتىنا اينالدى.

سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ كٷردەلٸ جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتى بەيٸمدەلۋدٸ جەنە ۇلتتىق مٷددەنٸ پراگماتيزم قاعيداتتارىنا سەيكەس ٸلگەرٸلەتۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.

* * *

بارلىق كەزەڭدە دە تابىسقا دەگەن نىق سەنٸم مەن حالىقتىڭ بٸرلٸگٸ عانا ەل تاعدىرىن شەشكەن.

بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸڭ ارقاسىندا عانا بٸز ۇلى اسۋلاردى باعىندىرا الامىز.

Vٸ. ەربٸر قازاقستاندىقتىڭ ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگەرٸستەر ٷدەرٸستەرٸنە اتسالىسۋى

ەربٸر قازاقستاندىق جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردىڭ مەنٸن جەنە ولاردىڭ وتانىمىزدى ٶركەندەتۋ جولىنداعى ماڭىزىن جەتە تٷسٸنۋگە تيٸس.

رەفورمالاردى تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قوعامىمىزدىڭ ورتاق ماقساتقا جۇمىلۋى اسا ماڭىزدى.

«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى جاپپاي قولداۋعا يە بولىپ, قوعامداعى جاڭعىرۋ ٷدەرٸستەرٸنە زور سەرپٸن بەردٸ.

بۇل باستامانى ەرٸ قاراي جالعاستىرىپ قانا قويماي, ونىڭ اياسىن جاڭا مازمۇنمەن جەنە باعىتتارمەن تولىقتىرۋ قاجەت.

جاستار مەن وتباسى ينستيتۋتىن كەشەندٸ قولداۋ مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ باسىمدىعىنا اينالۋعا تيٸس.

جاستاردىڭ بارلىق ساناتىن قولداۋعا ارنالعان شارالاردى تولىق قامتيتىن ەلەۋمەتتٸك ساتىنىڭ اۋقىمدى پلاتفورماسىن قالىپتاستىرۋ كەرەك.

كەلەسٸ جىلدى جاستار جىلى دەپ جارييالاۋدى ۇسىنامىن.

بٸز اۋىلدىق جەرلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك ورتاسىن جاڭعىرتۋعا كٸرٸسۋٸمٸز قاجەت.

بۇعان ارنايى «اۋىل – ەل بەسٸگٸ» جوباسىنىڭ ٸسكە قوسىلۋى سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.

بۇل جوبا ارقىلى ٶڭٸرلەردەگٸ ەڭبەككە قاتىستى يدەولوگييانى ٸلگەرٸلەتۋدٸ قولعا الۋ كەرەك.

بويسكاۋت قوزعالىسى سيياقتى «سارباز» بالالار-جاسٶسپٸرٸمدەر بٸرلەستٸگٸن قۇرىپ, مەكتەپتەردە ەسكەري-پاتريوتتىق تەربيەنٸڭ رٶلٸن كٷشەيتكەن جٶن.

«ٶز جەرٸڭدٸ تانىپ بٸل» جاڭا باستاماسى اياسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٶڭٸرلەرٸ بويىنشا جاپپاي مەكتەپ تۋريزمٸن قايتا جاڭعىرتۋ كەرەك.

بٷگٸندە حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك كٶڭٸل-كٷيٸن ايقىندايتىن نەگٸزگٸ سالالاردا تەڭدەسسٸز شارالار ۇسىنىلىپ وتىر.

باستامالاردىڭ قارجىلىق كٶلەمٸ
1,5 تريلليون تەڭگەدەن اسادى, ال جيىنتىق ەسەرٸ ودان دا كٶبٸرەك. بۇل حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا زور سەرپٸن بەرەدٸ. 

بۇل – ەڭ سەنٸمدٸ ەرٸ تيٸمدٸ ينۆەستيتسييا.

قىمباتتى قازاقستاندىقتار!

حالقىمىزدىڭ باقۋاتتى ٶمٸر سٷرۋٸ جەنە ەلٸمٸزدٸڭ وزىق دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋى – تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ مەڭگٸلٸك مۇراتى.

بٸز قاشان دا زامان سىنىنا تەگەۋرٸندٸ ٸس-قيمىلمەن تٶتەپ بەرٸپ كەلەمٸز.

بۇل – ەڭ الدىمەن, ەل ىنتىماعىنىڭ ارقاسى.

«ىنتىماقتى ەلدٸڭ ىرىسى مول» دەيدٸ حالقىمىز.

بٷگٸنگٸ كەزەڭنٸڭ دە تالابى وڭاي ەمەس.

بٸرلٸگٸمٸز مىزعىماسا, ىنتىماعىمىز ىدىراماسا, بٸز ٷشٸن الىنبايتىن اسۋ, باعىنبايتىن بەلەس بولمايدى.

مەن ەربٸر جولداۋىمدا حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايى مەن تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋعا ەرەكشە مەن بەرٸپ كەلەمٸن.

قازٸرگٸ «7-20-25», «نۇرلى جول», «نۇرلى جەر» جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ باستى ماقساتى – حالقىمىزدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ.

قازاقستاننىڭ باعىندىراتىن بيٸكتەرٸ ەلٸ الدا.

وسى جولدا حالىق سەنٸمٸ رۋحىمىزدى جٸگەرلەندٸرٸپ, بويىمىزعا كٷش-قايرات دارىتادى.

سول سەنٸمدٸ اقتاۋدان ارتىق مۇرات جوق!