نازارباەۆ: "مەملەكەتتٸلٸك – ەڭ الدىمەن تەۋەلسٸزدٸك, پاتريوتيزم جەنە حالىقتىڭ رۋحى"

نازارباەۆ: "مەملەكەتتٸلٸك – ەڭ الدىمەن تەۋەلسٸزدٸك, پاتريوتيزم جەنە حالىقتىڭ رۋحى"

"ۇلت اقپارات" ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «كەمەڭگەرلٸكتٸڭ 30 جىلى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييادا سٶيلەگەن سٶزٸن جارييالايدى.

قۇرمەتتٸ كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلار!

قادٸرلٸ قاۋىم!

بٷگٸنگٸ باسقوسۋدا بارشاڭىزدى, ەسٸرەسە, ەسكٸ تانىس-دوستارىمدى, ەرٸپتەستەرٸمدٸ كٶرگەنٸمە قۋانىشتىمىن.

ەستەن كەتپەس 1989 جىل ۋاقىت ٶتكەن سايىن الىستاپ بارادى. 

سول كەزدە سٸزدەر مەنٸ قازاقستان كوممۋنيستٸك پارتيياسى ورتالىق كوميتەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ حاتشىسى لاۋازىمىنا سايلاپ ەدٸڭٸزدەر.

ٶزدەرٸڭٸز كٶپ جىل بويى كۋە بولعان ەل مٷددەسٸ جولىنداعى قىزمەتٸم دەل سول كٷنٸ باستالعان بولاتىن.

بٸز تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٸرگەسٸن بٸرگە قالادىق.

ەگەمەن ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا تاريحىن جازۋدى بٸرگە باستادىق.

مەن وسى جيىندا جاستاردى دا كٶرٸپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن.

بٸز وتىز جىل بويى جاس ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ٷشٸن جۇمىس ٸستەپ, حالقىمىزعا قىزمەت ەتتٸك. 

ۋۆاجاەمىە ۋچاستنيكي كونفەرەنتسيي!

سەگودنيا, يا ۆمەستە س ۆامي حوچۋ ۆسپومنيت, س چەگو مى ناچينالي سترويت ناش نەزاۆيسيمىي كازاحستان.

پەرەستالا سۋششەستۆوۆات بىۆشايا نەكوگدا ۆەليكايا دەرجاۆا, ۆ سوستاۆە كوتوروي بىل كازاحستان.

حوتەل بى ناپومنيت ۆام, س چەم ۆ تو ۆرەميا ستولكنۋلسيا يا ي كازاحستان, 30 لەت نازاد.

پەرۆوە – ەتو رازۆاليۆايۋششاياسيا ەكونوميكا.

دراماتيچەسكيي رازرىۆ ەكونوميچەسكيح سۆيازەي, وتسۋتستۆيە كوورديناتسيي ۆ دەيستۆيياح نوۆىح نەزاۆيسيمىح گوسۋدارستۆ پريۆەلي ك جەستوچايشەي ەكونوميچەسكوي كاتاستروفە.

گيپەرينفلياتسييا, پادەنيە ۆۆپ, ۋستويچيۆىي بيۋدجەتنىي دەفيتسيت, سترەميتەلنوە سنيجەنيە دوحودوۆ ناسەلەنييا, روست ماسسوۆوي بەزرابوتيتسى.

ۆسە ەتو ياۆليالوس ليش چاستيۋ پروبلەم, كوتورىە نەوبحوديمو بىلو رەشات!

يا پريۆەدۋ ۆام ۆسەگو نەسكولكو فاكتوۆ ي تسيفر, چتوبى پوكازات ۆ كاكوي كريتيچەسكوي سيتۋاتسيي وكازالسيا كازاحستان ۆ ناچالە
1990-ح گودوۆ.

سترانا پەرەجيلا رەزكيي سپاد ۆۆپ – نا 61%!

پرومىشلەننىي سپاد ك 1994 گودۋ دوستيگ 28%.

130 كرۋپنىح كازاحستانسكيح پرەدپريياتيي پرەكراتيلي سۆويۋ رابوتۋ, وستاۆشيس بەز رىنكوۆ سبىتا, سىريا ي وبوروتنىح سرەدستۆ.

ي ەتو پري توم, چتو نەداۆنو سويۋزنىي رىنوك پوترەبليال دو 90% ناشەي پرودۋكتسيي.

ۆ رەزۋلتاتە س 1991 پو 1995 گودى كوليچەستۆو بەزرابوتنىح دوستيگلو 2-ح ميلليونوۆ چەلوۆەك.

نا فونە وبەستسەنيۆانييا دەنەگ ي روستا توۆارنوگو دەفيتسيتا شلو رازۆيتيە بارتەرنىح وتنوشەنيي.

پرەدپريياتييا راسسچيتىۆاليس درۋگ س درۋگوم نە دەنگامي, ا توۆاروم.

ەتو تولكو ۋسۋگۋبيلو كريزيس.

پادەنيە پرويزۆودستۆا, زادەرجكي زارپلات ي پەنسيي يمەلي سامىە تياجەلىە سوتسيالنىە پوسلەدستۆييا.

تسەنى روسلي نا 50 پروتسەنتوۆ ۆ مەسياتس.

گودوۆايا ينفلياتسييا پرەۆىسيلا 2000 %.

پري ەتوم پو ۋروۆنيۋ جيزني توگداشنيي كازاحستان ناحوديلسيا نا 12-13 مەستە سرەدي سويۋزنىح رەسپۋبليك.

منوگيە پريسۋتستۆۋيۋششيە زدەس, دۋمايۋ, حوروشو پومنيات تە ۆرەمەنا, كوگدا زارپلاتۋ ۆىداۆالي پرودۋكتسيەي سوبستۆەننوگو پرويزۆودستۆا.

كرومە توگو, رەگۋليارنو ۆوزنيكالي پەرەبوي س پوداچەي ەلەكتريچەستۆا, تەپلا, گازا.

ۆتوروە. ريسك ۆوزنيكنوۆەنييا مەجەتنيچەسكيح كونفليكتوۆ.

نا تەرريتوريي 15 سويۋزنىح رەسپۋبليك, ۆ 1989 گودۋ پروجيۆالي پرەدستاۆيتەلي بولەە 100 ەتنوسوۆ.

ي مى حوروشو پومنيم, كاكۋيۋ وستروتۋ پرينيال ناتسيونالنىي ۆوپروس ۆ كونتسە 80-ح ناچالە – 90-ح گودوۆ پروشلوگو ۆەكا.

ۆ رازنىح چاستياح سويۋزا ۆسپىحنۋلي مەجەتنيچەسكيە كونفليكتى.

ۆى پومنيتە, چتو پرويسحوديلو ۆ ناگورنوم كاراباحە, تبيليسي, پريدنەستروۆە, پريبالتيكە, فەرگانسكوي دولينە – تام گيبلي ليۋدي.

ي كاك, ۋجە ۆ ناچالنىي پەريود نەزاۆيسيموستي, رازگورەلاس كروۆوپروليتنايا گراجدانسكايا ۆوينا ۆ تادجيكيستانە. 

توگدا, پو وتسەنكام منوگيح ەكسپەرتوۆ, كازاحستان ستويال نا پوروگە ماسشتابنىح مەجەتنيچەسكيح كونفليكتوۆ.

ا ۆوت گوتوۆىح رەتسەپتوۆ دليا رەشەنييا ۆوپروسوۆ نە بىلو ني ۋ كوگو.

ترەتە. ناپومنيۋ, چتو كازاحستان ستويال ي نا پوروگە دەموگرافيچەسكوي درامى.

سوگلاسنو پەرەپيسي ناسەلەنييا 1989 گودا, كورەننوە ناسەلەنيە – كازاحي – سوستاۆليالي 39% يلي نەمنوگيم بولەە 6,5 ميلليونوۆ چەلوۆەك.

ەتو بىلو رەزۋلتاتوم پەرەسەلەنييا ي دەپورتاتسيي ليۋدەي سو ۆسەح كونتسوۆ سترانى نا ناشۋ زەمليۋ.

تولكو 30% شكول ۆەلي زانياتييا نا كازاحسكوم يازىكە.

ۆى پومنيتە, زدەس ۆ الماتى بىلا ۆسەگو ودنا تاكايا شكولا!

تياجەلەيشايا ەكونوميچەسكايا سيتۋاتسييا توگو پەريودا ۆىزۆالا ماسشتابنۋيۋ ەميگراتسييۋ ناسەلەنييا يز كازاحستانا.

سرەدنيايا پرودولجيتەلنوست جيزني ۆ تە گودى ۋمەنشيلاس نا پيات لەت, رەزكو ۋپالا روجداەموست.

ۆسە ەتو پريۆەلو ك سۋششەستۆەننومۋ سوكراششەنييۋ چيسلەننوستي ناسەلەنييا نا 10%.

سوگلاسنو پەرەپيسي ناسەلەنييا 1999 گودا ۆ كازاحستانە پروجيۆالو ۋجە وكولو 14 ميلليونوۆ چەلوۆەك.

چەتۆەرتوە. تەحنولوگيچەسكايا وتستالوست.

نەوبحوديمو پريامو سكازات, چتو ۆ ناچالە ناشەگو پۋتي مى بىلي ودنوي يز سامىح تەحنولوگيچەسكي وتستالىح رەسپۋبليك.

نەسموتريا نا سوليدنىە سىرەۆىە رەسۋرسى ي پرومىشلەننىي سەكتور, كازاحستان نە ۆلادەل سوبستۆەننىم بوگاتستۆوم.

ناپومنيۋ, چتو 93% كازاحستانسكوي پرومىشلەننوستي ناحوديلوس ۆ پودچينەنيي ۋ تسەنترالنىح ۆەدومستۆ, ناحوديۆشيحسيا ۆ موسكۆە.

ۆ 1991-1992 گوداح مى ۆەرنۋلي ۆ سوبستۆەننوست پرومىشلەننىە وبەكتى, راسپولوجەننىە نا تەرريتوريي ناشەي سترانى.

ودناكو, مى وسوزنالي, چتو ۋ ناس نەت وپىتا ۋپراۆلەنييا يمي.

بولەە توگو, سترەميتەلنىي رازرىۆ ەكونوميچەسكيح سۆيازەي مەجدۋ رەسپۋبليكامي پريۆەل ك ۋتەرە سيستەمى پوستاۆوك سىريا ي سبىتا پرودۋكتسيي.

پياتوە. نەسبالانسيروۆاننوست ترانسپورتنىح مارشرۋتوۆ.

كاك يزۆەستنو, كازاحستان – كونتينەنتالنايا سترانا, زانيمايۋششايا وچەن ۆىگودنوە ترانزيتنوە راسپولوجەنيە نا ەۆرازييسكوم ماتەريكە.

نو ۆ سوۆەتسكوە ۆرەميا ۆسە ناشي ترانسپورتنىە مارشرۋتى بىلي توتالنو پودچينەنى ودنوي تسەلي – ۆىۆوزۋ سىريا پري پولنوم وتسۋتستۆيي التەرناتيۆنىح ترانسپورتنىح پۋتەي.

مى ناحوديليس ۆ ودنوبوكو وريەنتيروۆاننوي ترانسپورتنوي سيستەمە, كوتورايا سدەرجيۆالا ەكونوميچەسكوە رازۆيتيە ناشەي رەسپۋبليكي.

شەستوە. ەكولوگيچەسكيە پروبلەمى.

كاجدىي كازاحستانەتس زناەت, چتو تاكوە ارالسكايا ەكولوگيچەسكايا كاتاستروفا ي سەميپالاتينسكيي پوليگون.

ەتو – بولنوە «ناسلەديە» سوۆەتسكوگو سويۋزا, وتگولوسكي كوتوروگو مى وششۋششاەم دو سيح پور.

ۆسە پومنيات, چتو ارالسكوە مورە بىلو چەتۆەرتىم ۆ ميرە وزەروم پو ۆەليچينە س ۋنيكالنوي فلوروي ي فاۋنوي.

نەپروستيتەلنىە وشيبكي پري سترويتەلستۆە دامب دليا وروسيتەلنىح سيستەم پريۆەلي ك ەگو وبمەلەنييۋ.

تراگەدييا ارالا وكازالا گۋبيتەلنوە ۆوزدەيستۆيە كاك نا ەكوسيستەمۋ رەگيونا, تاك ي نا ەگو سوتسيالنو-ەكونوميچەسكوە ي دەموگرافيچەسكوە سوستويانيە.

پرويزوشلو يزمەنەنيە كليماتا.

يسچەزلو پرومىسلوۆوە رىبولوۆستۆو, بىلو پوتەريانو بولەە 60 تىسياچ رابوچيح مەست.

مەستنوە ناسەلەنيە ستالو سترادات وت رازليچنىح زابولەۆانيي ي ۋەزجات يز رەگيونا ۆ پويسكاح رابوتى.

وسوبەننو تياجەلىم بىلو ۆوزدەيستۆيە پەچالنو يزۆەستنوگو سەميپالاتينسكوگو پوليگونا, ياۆلياۆشەگوسيا گلاۆنوي پلوششادكوي سسسر دليا يسپىتانيي يادەرنوگو ورۋجييا.

كاك ۆى زناەتە, زا گودى سۋششەستۆوۆانييا پوليگونا بىلو پروۆەدەنو 343 پودزەمنىح ي بولەە 200 نازەمنىح ي ۆوزدۋشنىح ۆزرىۆوۆ.

بەزۋسلوۆنو, پاگۋبنوە ۆوزدەيستۆيە ەتيح يسپىتانيي سكازالوس نا زدوروۆە ليۋدەي ي نا سوستويانيي ەكولوگيچەسكوي سيتۋاتسيي ۆ رەگيونە.

يا بى نە حوتەل پرودولجات ەتوت پەچالنىي سپيسوك, نو تاكوۆا پراۆدا جيزني. تاكوي بىلا ناشا رەالنوست.

يا ۆيدەل ۆسە ەتي پروتسەسسى ۆپولنە وتچەتليۆو.

موي حوزيايستۆەننىي وپىت پوموگ منە ياسنو پونيمات سيتۋاتسييۋ ي وتكرىتو گوۆوريت و نيح نا سەزداح نارودنىح دەپۋتاتوۆ سسسر. 

گورباچەۆ, ەلتسين – سامىە اۆتوريتەتنىە فيگۋرى توگو ۆرەمەني ۆ ناچالە 1990-ح گودوۆ پرەدلوجيلي منە ستات پرەمەر-مينيستروم سسسر.

دو سيح پور گوۆوريات و توم, كاك بى پوشلو رازۆيتيە ۆ سلۋچاە موەگو پريحودا نا پوست گلاۆى پراۆيتەلستۆا سوۆەتسكوگو سويۋزا.

سۋديت سلوجنو ي سەيچاس ۋجە نە پرودۋكتيۆنو.

منوي توگدا بىلو پرينياتو ساموە ۆاجنوە رەشەنيە ۆ جيزني.

س ەتوگو مومەنتا موەي گلاۆنوي زاداچەي ستالا سۋدبا موەگو رودنوگو كازاحستانا!

ۆ تە گودى يا ۆپەرۆىە زادۋمالسيا و ۆاجنوستي ستراتەگيچەسكوگو مىشلەنييا دليا پوليتيكا.

ۆ كاكۋيۋ گاۆان ۆەستي سۆوي كورابل ۆ ەتيح سلوجنىح ي نەپرەدسكازۋەمىح ۋسلوۆيياح?

داۆايتە پروستو ي بەز پاتەتيكي پوسموتريم, كاك مى رەشيلي ۆسە ەتي نەۆەروياتنو سلوجنىە ۆىزوۆى, و كوتورىح يا سكازال ۆىشە, ي ۆەرنا لي بىلا ناشا ستراتەگييا?

پەرۆوە. نۋجنو بىلو پەرەحوديت نا رىنوچنىە رەلسى ي دەلات ەتو نەمەدلەننو.

پريحوديلوس دولگيمي مەسياتسامي رابوتات س ۆىدايۋششيميسيا ەكونوميستامي, پوستيگايا سەكرەتى رىنوچنوي ەكونوميكي.   

ي مى بۋكۆالنو زا كوروتكوە ۆرەميا رازرابوتالي پلان دەيستۆيي ي ناچالي سترويت رىنوچنۋيۋ ەكونوميكۋ.

وب ەتوم نەمالو سكازانو.

تو, چتو مى سدەلالي, بىلو ناستوياششيم پرورىۆوم.

ا ۆسپومنيتە, سكولكو كريتيكي بىلو ۆنۋتري سترانى, سكولكو يا ۆىسلۋشال رازنىح وبۆينەنيي?

نو ۆ رەزۋلتاتە ناشيح ۋسيليي كازاحستان پرەۆراتيلسيا يز وتستالوي پەريفەريي ۆ نايبولەە ۋسپەشنوە ۆ ەكونوميچەسكوم پلانە گوسۋدارستۆو, ستاۆشەە ليدەروم رازۆيتييا نا ۆسەم پروسترانستۆە سنگ.

كاك ۆسە ۆى زناەتە, زا گودى نەزاۆيسيموستي منوگوكراتنو ۆىروس ۋروۆەن جيزني ناشەگو نارودا.

زا 30 لەت مى دوستيگلي زناچيتەلنوگو پروگرەسسا ۆ سۆويوم رازۆيتيي.

ۆۆپ كازاحستانا زا گودى نەزاۆيسيموستي ۆىروس س 11 ميللياردوۆ ۆ 1993 گودۋ دو 170,5 ميللياردوۆ دوللاروۆ ۆ ناستوياششەە ۆرەميا.

ۆ تو ۆرەميا كاك دليا ۆسەح وستالنىح ستران تسەنترالنوي ازيي, ۆمەستە ۆزياتىح, ەتوت پوكازاتەل سوستاۆلياەت وكولو 109 ميللياردوۆ دوللاروۆ.

كازاحستان ناكوپيل بولەە 86 ميللياردوۆ دوللاروۆ مەجدۋنارودنىح رەزەرۆوۆ ي اكتيۆوۆ, ي ەتيح سرەدستۆ دوستاتوچنو دليا وسۋششەستۆلەنييا ستابيلنوي دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكي.

مى پريۆلەكلي بولەە 300 ميللياردوۆ دوللاروۆ پريامىح ينوستراننىح ينۆەستيتسيي.

اكتيۆنو ۆەدەم تسيفروۆيزاتسييۋ ي تەحنولوگيچەسكوە پەرەۆوورۋجەنيە پرومىشلەننوستي.

نا سەگودنيا كاجدىي ۆتوروي پروداننىي نوۆىي اۆتوموبيل سدەلان ۆ كازاحستانە.   

ۆ رەيتينگە ۆسەميرنوگو بانكا «ۆەدەنيە بيزنەسا» ناشا سترانا سەگودنيا زانيماەت 28 مەستو. 

دوليا مالوگو ي سرەدنەگو بيزنەسا ۆ ۆۆپ سوستاۆلياەت 27%.

بلاگوداريا ەكونوميچەسكيم ۋسپەحام ۋدالوس وبەسپەچيت رەالنىي روست بلاگوسوستويانييا ناسەلەنييا ي پوبوروت بەدنوست ۆ سترانە.

ەسلي ۆ ناچالە 90-ح گودوۆ بولەە ترەتي ناسەلەنييا ناحوديلوس زا چەرتوي بەدنوستي, تو ۆپوسلەدستۆيي ەتوت پوكازاتەل سنيزيلسيا دو 4,6%.

اناليزيرۋيا 30 لەت ەكونوميچەسكوگو رازۆيتييا كازاحستانا, پونيماەش كاكايا ماسشتابنايا رابوتا بىلا پرودەلانا.

مى ستاۆيم پەرەد سوبوي امبيتسيوزنۋيۋ زاداچۋ – ۆويتي ۆ تريدتساتكۋ نايبولەە رازۆيتىح ستران ميرا. ۋۆەرەن, چتو مى ۆىپولنيم ەتۋ تسەل!

ۆتوروە. نام ۋدالوس سوحرانيت ۆ ناشەي سترانە مير ي ستابيلنوست.

مى پوسترويلي ۋنيكالنۋيۋ مودەل مەجەتنيچەسكوگو سوگلاسييا, ۆ وسنوۆە كوتوروي پرينتسيپ «ەدينستۆو ۆ منوگووبرازيي».

سوزداننايا ۆ 1995 گودۋ اسسامبلەيا نارودا كازاحستانا, وبەدينيايا پرەدستاۆيتەلەي 130 ەتنوسوۆ, ۆىستۋپاەت پرينتسيپيالنو نوۆىم ينستيتۋتوم گراجدانسكوگو وبششەستۆا.

س 2007 گودا انك يمەەت پراۆو دەلەگيروۆات 9 سۆويح پرەدستاۆيتەلەي ۆ ماجيليس پارلامەنتا سترانى. 

سەگودنيا ناش وپىت يزۋچايۋت ۆو منوگيح ستراناح, ا ۆ نەكوتورىح سوزدايۋتسيا پودوبنىە سترۋكتۋرى. 

مى وبەسپەچيلي مەجكونفەسسيونالنىي مير ي سوگلاسيە.

ۆ كازاحستانە بوك و بوك جيۆۋت, ۆمەستە ۋچاتسيا, ترۋدياتسيا, راستيات سۆويح دەتەي پرەدستاۆيتەلي 46 كونفەسسيي.

ناشا مولودايا ستوليتسا ستالا مەجدۋنارودنىم دۋحوۆنىم تسەنتروم, گدە پروۆودياتسيا رەگۋليارنىە سەزدى ميروۆىح ي تراديتسيوننىح رەليگيي.

ٷشٸنشٸ. بٸز دەموگرافييالىق پروبلەمانى شەشتٸك.

قازاقستان حالقىنىڭ سانى 3,5 ميلليون ادامعا كٶبەيدٸ.

ەندٸ, بٸز 18 ميلليوننان استىق, ال قازاقتار سونىڭ 70 پروتسەنتكە جۋىعىن قۇرايدى.

كەزٸندە شەتەلگە كەتۋگە مەجبٷر بولعان
1 ميلليوننان استام قازاق وتانىنا ورالدى.

ەلٸمٸزدەگٸ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 1991 جىلعى 67 جاستان 2018 جىلى 73 جاسقا دەيٸن ارتتى.

بٸر ادامعا ارنالعان تۇرعىن ٷي الاڭى 1,5 ەسە – 14 شارشى مەتردەن 22 شارشى مەترگە دەيٸن ٶستٸ.

219 جاڭا اۋرۋحانا, 1200-گە جۋىق ەمحانا مەن امبۋلاتورييا سالىندى.

1849 جاڭا مەكتەپ, 900-گە جۋىق بالاباقشا اشىلدى.

«بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدە 10 مىڭنان استام مامان دايىندادىق. 

بٸز انا تٸلٸمٸزدٸ ساقتاپ قانا قويماي, ونى قازاقستاندا عىلىم مەن بٸلٸم سالاسىنىڭ نەگٸزگٸ تٸلٸنە اينالدىرۋ ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاسادىق.

بٷگٸندە مەكتەپتەردٸڭ 70 پروتسەنتٸ قازاق تٸلٸندە بٸلٸم بەرەدٸ. 

مەملەكەتتٸك تٸلدە وقيتىن ستۋدەنتتەردٸڭ ٷلەسٸ – 64,5, ورىس تٸلٸندە – 31, اعىلشىن تٸلٸندە – 4,5 پروتسەنتتٸ قۇرايدى.

بۇل مەسەلەلەردٸڭ بەرٸن ەشقانداي قىسىمسىز, ناقتى ەرٸ دۇرىس شارالار ارقىلى شەشتٸك. 

بٸز ەلٸمٸزدٸڭ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ماڭىزدى ۇلتتىق مەسەلە – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋدى باستادىق. 

ەلەمدەگٸ ٷزدٸك وقۋلىقتار مەن كٸتاپتاردى شەتەل تٸلدەرٸنەن تٸكەلەي قازاق تٸلٸنە اۋدارۋدىڭ ماڭىزى زور. 

قازٸرگٸ تاڭدا 48 وقۋلىق اۋدارىلدى.

تٶرتٸنشٸ. بٸز قورشاعان ورتانى قورعاۋ ٷشٸن تەڭدەسسٸز شارالار قابىلدادىق.

مەنٸڭ ەڭ العاشقى قابىلداعان شەشٸمدەرٸمنٸڭ بٸرٸ – سەمەي يادرولىق پوليگونىن جابۋ تۋرالى.

بٸز وراسان زور ەكولوگييالىق اپاتقا ۇشىراتقان وسى يادرولىق سىناق پوليگونىن  جابۋ ٷشٸن اۋقىمدى جۇمىستار اتقاردىق. 

مۇنى كەڭەس وداعى ەسكەري-ٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸنٸڭ ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسىلىعىنا قاراماستان ٸسكە اسىردىق.

بٸز ارال تەڭٸزٸنٸڭ سولتٷستٸك بٶلٸگٸن قۇتقارۋ ٷشٸن ناقتى شارالار قابىلدادىق.

ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ بەلسەندٸ اتسالىسۋىمەن ارال تەڭٸزٸنٸڭ باسسەينٸن دامىتۋعا باعىتتالعان ٷش باعدارلاما جٷزەگە اسىرىلدى.

سونىڭ ارقاسىندا ارالدىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ حالىقتىڭ تۇرمىسى جاقساردى.

جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار وسى ٶڭٸردەن كٶشٸپ كەتپەي, تۇراقتاپ قالا باستادى.   

بٸز مۇندا بالىق شارۋاشىلىعىن قالپىنا كەلتٸرە الدىق.

بٷگٸندە ەۋروپا وداعىنا جىل سايىن ەكسپورتقا شىعارىلاتىن بالىق كٶلەمٸ 8 مىڭ توننادان استى.  

پياتوە. ۆ ناستوياششيي پەريود مى رەشيلي ۆسە كليۋچەۆىە ترانسپورتنو-لوگيستيچەسكيە زاداچي.

بليزيتسيا ك زاۆەرشەنييۋ رەاليزاتسييا پروگراممى «نۇرلى جول».

زا ەتو ۆرەميا مى پوسترويلي ي رەكونسترۋيروۆالي 12,5 تىسياچ كيلومەتروۆ اۆتودوروگ.

ەتو اۆتوبانى, و كوتورىح مى داجە ي نە مەچتالي.

تاكجە پوسترويلي 2,5 تىسياچي كيلومەتروۆ جەلەزنىح دوروگ.

وبنوۆيلي ۆسە اەروپورتى كازاحستانا, پوسترويلي دۆا سوۆرەمەننىح مورسكيح پورتا نا كاسپييسكوم مورە.

پروگرامما داەت وگرومنىي مۋلتيپليكاتيۆنىي ەففەكت.

راستەت زاپروس نا سترويتەلنىە ماتەريالى.

ۆدول اۆتوماگيسترالەي ۆىسترايۆاەتسيا سووتۆەتستۆۋيۋششايا ينفراسترۋكتۋرا.

سوزدايۋتسيا دوپولنيتەلنىە رابوچيە مەستا.

ۆ ەتوم گودۋ پلانيرۋەتسيا سوزدات 54 تىسياچي رابوچيح مەست.

سوپرياجەنيە پروگراممى «نۇرلى جول» س ينيتسياتيۆوي «ودين پوياس, ودين پۋت» پوزۆوليلو ۋكرەپيت ترانزيتنىي پوتەنتسيال كازاحستانا كاك دوحودنىي سەكتور ەكونوميكي.

تەپەر دوستاۆكا گرۋزوۆ ۆ ەۆروپۋ يز كيتايا چەرەز كازاحستان ي وبراتنو زانيماەت ۆ 4 رازا مەنشە ۆرەمەني, چەم دوستاۆكا مورسكيم پۋتەم.

دوحودى وت ترانزيتا ۆ 2018 گودۋ سوستاۆيلي 1,5 ميللياردا دوللاروۆ, ي ەتو نە پرەدەل. بۋدەت 5 ميللياردوۆ.

سكاجيتە, نۋ رازۆە موگلي مى 30 لەت نازاد پرەدپولوجيت, چتو ۋ ناس بۋدەت پرياموي ۆىحود نا رىنكي ەۆروپى ي ازياتسكو-تيحووكەانسكوگو رەگيونا?

ا سەگودنيا مى يمەەم پرياموي ۆىحود نا ەۆروپەيسكيە سترانى ي اتلانتيچەسكيي وكەان – س ودنوي ستورونى.

ي س درۋگوي – سۋحوي پورت حورگوس نا كازاحستانسكو-كيتايسكوي گرانيتسە, ناپريامۋيۋ سۆيازاننىي س كازاحستانسكيم لوگيستيچەسكيم تەرمينالوم ليانيۋنگان ۆ تيحوم وكەانە.

جەلەزنىە دوروگي, پرولوجەننىە چەرەز تۋركمەنيستان, يران, پوزۆوليلي نام ۆىيتي ۆ پەرسيدسكيي زاليۆ ي يندييسكيي وكەان. 

بلاگوداريا ناشەي ستراتەگيي كازاحستان ستال گلاۆنىمي ۆوروتامي ي كليۋچەۆىم ترانزيتنىم زۆەنوم ۆ كونتينەنتالنوي تورگوۆلە نا پروسترانستۆە ەۆرازيي.

شەستوە. ناشا سترانا دوبيلاس پريزنانييا ي وبلاداەت وگرومنىم اۆتوريتەتوم نا مەجدۋنارودنوي ارەنە.

ۆپەرۆىە ۆ ناشەي يستوريي مى وبرەلي مەجدۋنارودنو پريزناننىە گوسۋدارستۆەننىە گرانيتسى.

نا فونە گلوبالنوي گەوستراتەگيچەسكوي نەوپرەدەلەننوستي ەتو ستالو ودنيم يز كليۋچەۆىح دوستيجەنيي كازاحستانا.     

مى پوسلەدوۆاتەلنو ۆىسترايۆالي پوياس دوبروسوسەدستۆا ي سوترۋدنيچەستۆا, ينيتسييروۆاۆ سوزدانيە سۆمدا, شوس ي ەاەس.

ناشا ستوليتسا ۆ 2010 گودۋ پرينيمالا ەدينستۆەننىي ۆ XXI ۆەكە سامميت وبسە.

مى پەرۆىە يز ستران سنگ پروۆەلي سپەتسياليزيروۆاننۋيۋ ۆسەميرنۋيۋ ۆىستاۆكۋ – ەكسپو-2017.

مى سامي پوسترويلي نوۆۋيۋ پرەكراسنۋيۋ ستوليتسۋ, و چەم ۆووبششە نە موگلي مەچتات 30 لەت نازاد!

دوروگيە درۋزيا!

ۆ سوبىتيياح سوۆرەمەننوستي مى ۆسە وتچەتليۆەە ۆيديم كونتۋرى وبرازا درۋگوگو بۋدۋششەگو.

يستوريچەسكيي وپىت پودسكازىۆاەت, چتو نىنەشنەە ستولەتيە وكاجەتسيا بولەە نەپرەدسكازۋەمىم.

چتو جە ناس وجيداەت?

نا فونە گلوبالنىح يزمەنەنيي يا ۆنوۆ بى حوتەل ۆىدەليت نەسكولكو گرۋپپ ستراتەگيچەسكيح ۆىزوۆوۆ.

وني, نا موي ۆزگلياد, ۋجە كاردينالنو مەنيايۋت وكرۋجايۋششيي ناس مير.

ۆو-پەرۆىح, ەتو ديناميچنايا ي نەپرەرىۆنايا تەحنولوگيچەسكايا ۆولنا.

مى ۆەد سامي توگو نە زامەچايا, ۋجە جيۆەم ۆ تسيفروۆوي رەالنوستي.

نا ناشيح گلازاح يزوبرەتاتەلي, پروگرامميستى ي ينجەنەرى ستالي گلاۆنىمي ي نايبولەە توچنىمي فۋتۋرولوگامي.

ناستۋپاەت ۆتورايا ەرا ماشين.

مى ۆيديم ۆزرىۆنوي روست تەحنولوگيي ماشيننوگو وبۋچەنييا, يسكۋسستۆەننوگو ينتەللەكتا ي ترانسگۋمانيزما.

ۆو-ۆتورىح, وچەرەدنايا يندۋستريالنايا رەۆوليۋتسييا پريۆەدەت ك سمەنە ەكونوميچەسكوي پاراديگمى.

ەتوت پرورىۆ موجنو بۋدەت سراۆنيت س يزوبرەتەنيەم دۆيگاتەليا ۆنۋترەننەگو سگورانييا, ەلەكتريچەستۆا يلي كومپيۋتەرنىح تەحنولوگيي.

نا ناشيح گلازاح بىسترو مەنياەتسيا ي ەنەرگەتيچەسكيي فۋندامەنت تسيۆيليزاتسيي.

ك 2050 گودۋ ميروۆىە پوترەبنوستي ۆ ەنەرگيي ۆوزراستۋت ۆ 3 رازا ك تەكۋششەمۋ وبەمۋ سپروسا.

ۆو منوگيح ستراناح ۆەتروۆايا ي سولنەچنايا ەنەرگييا ۋجە وبحوديتسيا دەشەۆلە, چەم وبىچنايا.

تسەننوستيۋ ستانوۆياتسيا نە ماتەريالنىە توۆارى, ا ينفورماتسييا ي ستەپەن ينتەگراتسيي س ميروۆىمي تسيفروۆىمي سەتيامي.

پوياۆياتسيا نوۆىە پروفەسسيي, ا منوگيە پرەجنيە يسچەزنۋت. 

نە يسكليۋچەنا دەۆالۆاتسييا دەيستۆۋيۋششەي دەنەجنوي سيستەمى.

ۆ-ترەتيح, نا ەتوم فونە مەنياەتسيا ي ۋستوياۆشييسيا گەوپوليتيچەسكيي راسكلاد ۆ ميرە.

ميروۆايا سيستەما ستالا ترەششات پو شۆام ۆ سامىح رازنىح رەگيوناح ميرا.

پلانەتا نۋجداەتسيا ۆ پرينتسيپيالنو نوۆوي ۆەرسيي ميروۆوگو پوريادكا, كوتورايا بۋدەت ۋچيتىۆات پوياۆلەنيە نوۆىح سيل, نوۆىح تەندەنتسيي, نوۆىح ۆىزوۆوۆ ي نوۆىح ليتس.

منوگيمي سترانامي اكتيۆنو سوزدايۋتسيا نوۆوە سۆەرحموششنوە ورۋجيە ماسسوۆوگو ۋنيچتوجەنييا ي سرەدستۆا ەگو دوستاۆكي, كوتورىە پوكا نە رەگۋليرۋيۋتسيا مەجدۋنارودنىم پراۆوم.

زا پوسلەدنيە ستو لەت مير پەرەجيل نە ودنۋ سۆەرحرازرۋشيتەلنۋيۋ ميروۆۋيۋ ۆوينۋ.

نو س ۋچەتوم نوۆەيشيح ۆوەننىح رازرابوتوك ي ناكوپلەننىح ۆوورۋجەنيي, ترەتيا ميروۆايا ۆوينا موجەت ستات پوسلەدنەي.

ۆ-چەتۆەرتىح, پوميمو روستا كونفليكتنوستي ۆ ميرە پرويسحوديت ستولكنوۆەنيە رازنىح گلوبالنىح رەاليي.

يدەت زامەتنىي سدۆيگ تسەنترا گلوبالنوگو روستا ۆ ازييۋ, كوتورىي پرويسحوديت زا سچەت پودەما كيتايا, ينديي, يندونەزيي.

ۆ «بولشوي دۆادتساتكە» 7 گوسۋدارستۆ ۋجە پرەدستاۆليايۋت سترانى ۆوستوكا.

ۆوزموجنو, ۆ بۋدۋششەم وني سموگۋت سوزدات التەرناتيۆۋ دولگوۆرەمەننومۋ يستوريچەسكومۋ دومينيروۆانييۋ زاپادا.

نا ەتوم فونە مى تاكجە ۆيديم ۋسكورەنيە ۆرەمەني ي پرويسحودياششيح پەرەمەن.

ا تاك نازىۆاەمىە «شاحماتنىە دوسكي», «تسيۆيليزاتسيوننىە رازلومى», «كونتسى يستوريي» ي درۋگيە كونتسەپتى ۋجە سپيسانى ۆ ارحيۆ.

سيستەمنايا ترانسفورماتسييا نىنەشنەگو ميرا – ەتو ستراتەگيچەسكيي ۆىزوۆ دليا ناشەگو نارودا. مى دولجنى بىت گوتوۆى پرينيات يح.

زا ەتي 30 لەت كازاحستان زاكاليلسيا تسەلوي چەرەدوي جەستكيح ەكونوميچەسكيح كريزيسوۆ.

ناچينايا س مومەنتا راسپادا سسسر ۆ ناچالە 1990-ح ي ازياتسكوگو «فينانسوۆوگو شتورما» 1998 گودا دو گلوبالنىح ي كومپلەكسنىح كريزيسنىح ۆولن 2007 ي 2014 گودوۆ.

بىسترو مەنيايۋششاياسيا ميروۆايا سيتۋاتسييا پوستوياننو ترەبۋەت وت ناس رەشيتەلنوستي, اداپتيۆنوستي ي پرواكتيۆنوستي.

دليا ەتوگو بىل رازرابوتان ستراتەگيچەسكيي پلان رازۆيتييا دو 2050 گودا.

نەسموتريا نا «ۆنەشنيە شتورمى», مى پرودولجاەم سۆوە رازۆيتيە سوگلاسنو پرينياتىم رانەە پلانام.

مى ۆستۋپيلي ۆ گونكۋ زا سۆوە مەستو ۆ نوۆوم ميرە, سترەمياس ۆويتي ۆ كلۋب 30-تي نايبولەە رازۆيتىح گوسۋدارستۆ پلانەتى.

ۋۆەرەن, چتو پري پرودولجەنيي ۋسيليي كازاحستان ۆپولنە سموجەت ۆويتي ۆ چيسلو ليدەروۆ نوۆوگو ميرا.

وسى ورايدا مەن «قازاقستان-2050» ستراتەگيياسىنداعى سٶزٸمدٸ قايتالاپ ايتسام دەيمٸن.

الداعى سىناقتاردان سٷرٸنبەي ٶتۋ بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزگە, بەكەم بٸرلٸگٸمٸزگە بايلانىستى.

اۋىزبٸرشٸلٸك پەن تۇراقتىلىق بولعاندا عانا ەلٸمٸز ٶسٸپ-ٶركەندەي الادى.  

ۆسە ناشي دوستيجەنييا ستالي ۆوزموجنىمي بلاگوداريا ەدينستۆۋ ناشەگو نارودا, ەگو سامووتۆەرجەننومۋ ترۋدۋ ۆو بلاگو سوحرانەنييا نەزاۆيسيموستي سترانى. 

يا ليش ۆىپولنيال ۆوليۋ يزبراۆشەگو مەنيا نارودا.

قازاق حالقى بٸرلٸكتٸڭ ارقاسىندا جاۋلارىن جەڭٸپ, ەلٸ مەن جەرٸن ساقتاپ قالعان.

قازاقتى باعىندىرىپ, بودان ەتۋ ٷشٸن حاندىعىن تارتىپ الىپ, جٷزگە, رۋعا بٶلٸنۋٸن ايلاكەرلٸكپەن پايدالانعان. 

قازٸر دە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ تابىستارىن كٶرە المايتىن, بايلىعىمىزعا قىزىعاتىندار از ەمەس.

ونى ەشقاشان ۇمىتپاۋىمىز قاجەت.

ولار ٸشٸمٸزگە ٸرٸتكٸ سالۋ ٷشٸن قولجاۋلىق بولاتىنداردى, جەتەككە ەرەتٸندەردٸ ٸزدەيدٸ.

ٶكٸنٸشكە وراي, وندايلاردى تابادى.

بۇل باياعى «بٶلٸپ ال دا, بيلەي بەر» دەيتٸن جىمىسقى ساياسات.

بٸزگە تٶنەتٸن ەڭ ٷلكەن قاۋٸپ وسى.

تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قانداي قيىنشىلىقپەن كەلگەنٸن زەرتتەمەيتٸن, بٸلمەيتٸن جاستار بٷگٸنگٸ ەركٸن كٷنٸنەن, ازات وتانىنان ايىرىلىپ قالاتىنىن تٷسٸنە بەرمەيدٸ.

مەملەكەت بۇعان جول بەرمەۋٸ قاجەت.

بٷكٸل حالىق بولىپ بٸرلٸكتٸ, تىنىشتىقتى قولداۋ كەرەك.

قازاق دەل بٷگٸنگٸدەي ٶمٸردٸ ەشقاشان كٶرگەن جوق. ايىرىلىپ قالمايىق.

مەنٸڭ ەلٸمە ايتاتىن نەگٸزگٸ ٶسيەتٸم وسى.

ۇلى ابايدىڭ «بٸرٸڭدٸ, قازاق, بٸرٸڭ دوس كٶرمەسەڭ – ٸستٸڭ بەرٸ بوس» دەگەنٸ دە وسى بولار.

ۇمىتپايىق. 

حالىق پەن پرەزيدەنت ەردايىم بٸرگە.

بٸز بارلىق جەتٸستٸككە ىنتىماقتىڭ ارقاسىندا قول جەتكٸزدٸك.

ٸشكٸ قاراما-قايشىلىققا تاپ بولعان ەلدەر ٸلگەرٸ ەمەس, كەيٸن كەتٸپ, ەلەمدٸك دامۋدىڭ كٶشٸنەن قالىپ قويدى.

اتا-بابامىز: «وتان وتتان دا ىستىق», «وتان ٷشٸن وتقا تٷس, كٷيمەيسٸڭ», «تٶرتەۋ تٷگەل بولسا – تٶبەدەگٸ كەلەدٸ, التاۋ الا بولسا – اۋىزداعى كەتەدٸ» دەپ بەكەر ايتپاعان.

وسىلايشا, ولار وتاندى سٷيۋگە, ەلدٸ بەرەكە-بٸرلٸكتە بولۋعا شاقىردى. 

مەن الدىڭعى تولقىن – اعا بۋىنعا سٶزٸمدٸ ارنايمىن!

سٸزدەر پايىم-پاراساتتارىڭىز بەن كٶرەگەندٸكتەرٸڭٸزگە سٷيەنٸپ, جاستارعا دۇرىس باعىت-باعدار بەرۋلەرٸڭٸز كەرەك.

ولار وتاندى سٷيۋدٸڭ, مەملەكەتتٸ نىعايتۋدىڭ, تەۋەلسٸزدٸكتٸ قورعاۋدىڭ جەنە جارقىن بولاشاق ٷشٸن جۇمىس ٸستەۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن جەتە تٷسٸنۋگە تيٸس. 

مەن ەندٸ ورتاڭعى بۋىن وتانداستارىما دا سٶز ارنايمىن!

سٸزدەر بٸر ەلدٸڭ كٷيرەپ, تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸڭ قالىپتاسۋ كەزەڭٸن باستان ٶتكەردٸڭٸزدەر.

بۇل – كٷردەلٸ دە كٷرمەۋٸ قيىن شەشٸمدەر قابىلدانعان ۋاقىت بولدى.

سٸزدەردٸڭ ٶمٸرلٸك تەجٸريبەلەرٸڭٸز – كەز-كەلگەن قيىندىقتى جەڭۋگە كٶمەكتەسەتٸن باعا جەتپەس بايلىق.

ال, كەيٸنگٸ تولقىن جاستارعا ايتارىم:

جاقسى ٶمٸر سٷرۋدٸڭ بٸر عانا جولى بار, بۇل – ايانباي ەڭبەك ەتۋ.

بٸزدٸڭ بولاشاققا دەگەن ٷكٸلٸ ٷمٸتٸمٸز – ٶزدەرٸڭ.

بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ اتقارىپ جاتقان جۇمىستارىمىز تەك سەندەر ٷشٸن جاسالۋدا.

كٶپشٸلٸگٸڭٸز تەۋەلسٸز قازاقستانمەن تٷيدەي قۇرداسسىزدار.

2050 جىلعا قاراي سٸزدەر وسى باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋعا اتسالىسىپ, وڭ-سولىن تانىعان ازامات بولاسىزدار. 

ەلٸمٸزدٸڭ ودان ەرٸ دامۋ جولىن سٸزدەر ايقىندايسىزدار. 

قۇرمەتتٸ وتانداستار!

جاڭا زاماننىڭ سىناعى كٷشەيٸپ كەلە جاتقان الداعى 30 جىل ادامزات تاريحىنداعى كٷردەلٸ كەزەڭ بولۋى مٷمكٸن.

بٸراق, كەز كەلگەن ەل ەكونوميكا مەن جەر اۋماعىنان عانا قۇرالمايدى.

مەملەكەتتٸلٸك – ەڭ الدىمەن تەۋەلسٸزدٸك, پاتريوتيزم جەنە حالىقتىڭ رۋحى دەگەن سٶز.  

مەن وسى قاستەرلٸ قۇندىلىقتاردى ەردايىم ۇلىقتاپ, ساقتاۋعا تىرىستىم.

بار كٷش-قۋاتىمدى تۋعان ەلٸمنٸڭ ەڭسەسٸن بيٸك ۇستاۋعا ارنادىم.  

بۇل قۇندىلىقتاردى كەلەر ۇرپاق 30 جىلدان كەيٸن دە, ياعني 2049 جىلدان سوڭ دا, كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ابىرويىمىز اسقاقتاي تٷسەدٸ دەپ سەنەمٸن!

ەلٸمٸزدٸڭ مەرتەبەسٸ ەردايىم ارتا بەرسٸن!

تىڭداعاندارىڭىزعا راحمەت!