امال تابيعاتتى دا, رۋحىمىزدى دا جاڭعىرتادى
14 ناۋرىز - قازاقستاننىڭ باتىس ايماعىنداعى جۇرتشىلىق تويلايتىن كٶرٸسۋ كٷنٸ. بۇل مەرەكە باتىس قازاقستان, اتىراۋ وبلىستارىندا جەنە اقتٶبەنٸڭ كەيبٸر اۋداندارىندا, رەسەيدٸڭ كٶرشٸلەس استراحان, ساراتوۆ, ورىنبور ٶڭٸرلەرٸندە, قاراقالپاقستاندا اتالىپ ٶتٸلەدٸ. ال, ماڭعىستاۋدا "امال مەرەكەسٸ" 14 ناۋرىز كٷنٸ باستالىپ, اي سوڭىنا دەيٸن جالعاسا بەرەدٸ.
وسى اتاۋلى كٷنگە وراي "ۇلت پورتالى" ەلٸمٸزگە بەلگٸلٸ اقىنداردىڭ ٶلەڭدەرٸنەن قۇرالعان ارنايى توپتاما ۇسىنعاندى جٶن سانادى.
سۆەتقالي نۇرجان, اقىن.
قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ,
ايبەرگەنوۆ اتىداعى سىيلىقتىڭ يەگەرٸ
امال. الماتى. اڭسار
دۋمانىڭ دا جەرٸتتٸ, تاماشاڭ بار, اڭساتىپ جٷر يەن قىر, وڭاشا اڭعار... قۇت-ناۋىرىز دالاما ەندٸ بٷگٸن, قۇت يەسٸ قايدا ەكەن قارا شالدار? ەينەك شەرتٸپ, سٷڭگٸدەن تامشى ەرٸگەن, قىز-كەلٸندەر قيىلىپ بار سەنٸمەن; جامىراسقان توپ بالا قايدا كەتتٸ, «قىرىق ٷيگە كٶرٸسٸپ تاڭسەرٸدەن»? كٸربٸڭ كەتٸپ كٶڭٸلدەن, ماۋقىن باسىپ, كٶرٸسٸپ جٷر بار قازاق قاۋقىلداسىپ... وسى ەلەستەر سانامدا تٸرٸلەدٸ, تٷرٸلەدٸ تاڭ-پەردە... تاۋ تۇر باسىپ... شايىپ كەتكەن شۇعىلا-نۇر ٷي ٸشٸن, شىققان كٷننٸڭ قاراشى جىميىسىن!.. «ساعىنعانىڭ كەلەر...» – دەپ, – «ساقتاعانىن» اسادى انا, شىعارىپ سٷر يٸسٸن. قۋىستارعا تىعىلىپ تٷنەك كەرەڭ, قاۋىز جارعان ەركٸمنەن جٷرەك كٶرەم. ۋىز تاتىپ جاتىر جۇرت بارلىق ٷيدەن, بٸر-بٸرٸنە ۋىزداي تٸلەكپەنەن. جايىم مىناۋ تٷنٸمەن «سور جالاعان», كٸم ەكەلەر ۋىز-نۇر سول دالادان?.. سەبيٸن ايت, ەلمەنەن بٸرگە ويانىپ, كٶكەسٸنٸڭ سوڭىنان جول قاراعان!.. تاس قالادا تارىعىپ تۇرمىن جاسىپ, كٶڭٸلدٸ كٸر, قاباقتى كٸربٸڭ باسىپ. ناس قوعامنىڭ تٷرمەسٸن تالقان قىلىپ, سول ورتاعا جەتەرمٸن بٸر كٷن قاشىپ. ەنٸ قاشىق كٶڭٸلدٸڭ, كٷيٸ شالعاي, مەن دە ناس بوپ بارامىن يٸس الماي!.. قيىسا الماي كەشەگٸ كەتكەن جۇرتىم, سەنٸمەن دە جٷرەم بە سىيىسا الماي?..الماتى. 14.03.1984
امالدىڭ اقشا قارى
جۇت, جامانشىلىق بولمايتىن جىلدارى ناۋىرىزدىڭ 14-دە, مٸندەتتٸ تٷردە, ماڭعىستاۋدا «امالدىڭ اقشا قارى» جاۋادى. ونى كەيدە «قۇسقاناتى» دەپ تە اتايدى.
سٶز يەسٸ
قوش كەلدٸڭ, كٶكتەم! قوش, قالقام! – كەرٸ قىر, باققا جارىعىر! دالاما جايعان داستارحان – «امالدىڭ اقشا قارى» بۇل... تاڭ-شولپان كٶزٸن قاناتا, توسقان-دى تالىپ تاعاتى – دالاما قوندى تاڭ اتا سۋسىلداپ «قۇستىڭ قاناتى». قىستايعى بارىن بٶلە ٸشٸپ, قاناتىن قاعىپ تىرنا-كٶل, باستايدى بٷگٸن كٶرٸسٸپ ويداعى ەل مەنەن قىرداعى ەل. اقشا قار تاستاپ بيٸگٸن, اق قۇس بوپ قوندى ٶرٸسكە. تٷسەدٸ, ال ونىڭ تٷيٸرٸن كٶتەرٸپ بٸر-بٸر پەرٸشتە. زاماننىڭ زاۋال زاھارى ەنبەيتٸن شىعار ەندٸ ەسكە. قاقاعان قىستىڭ قاھارى كەتەدٸ-اق ەرتەڭ كەلمەسكە! ەر بولىپ ەلٸن تۋ قىلعان, جاعادى جانعا شىراقتى, ال – سۇمىراي زامان تۋدىرعان سۇمپايى سۇلتان-سىماقتار! جايلايدى جارقىل عالامدى, جازىلىپ تاۋدىڭ ەجٸمٸ. قىس بويى «قارقىلداعاندى» – «قاڭق» ەتكەن جەڭٸپ قاز ٷنٸ. «اق دالا – التىن جٶرگەگٸم, جٶرگەگٸم – كەبٸن!.. ماقۇل!» – دەپ, – بٷگٸننەن باستاپ پەندەنٸڭ كەتەدٸ بەرٸ اقىن بوپ! كٶگٸنە اي مەن كٷن يە, تٶرٸنە يە – اسقاق وت – دٷرلٸگٸپ عاجاپ دٷنيە تٷلەيدٸ مٷلدە باسقا بوپ! حالايىق شەرٸن تارقاتىپ, ەل بولىپ – قاستار تانىعان, قالايىق بٸرگە دەم تاتىپ – «اللانىڭ داستارحانىنان!..»2001 جىل
راحات قوسبارماق, اقىن.
قازاقستان جازۋشىلار جەنە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مٷشەسٸ
امال
امال كٷنٸ قازاعىم كٶرٸسەدٸ, كٶرٸسۋ, بۇل – كٶنەنٸڭ جەلٸسٸ ەدٸ. «جاسىڭ قۇتتى بولسىن!» دەپ جامىراسىپ, اق نيەتپەن ادال قول بەرٸسەدٸ. كٶرٸسەدٸ – «كٶڭٸلدەر جٸبٸسٸن» دەپ, كٶرٸسەدٸ – «تاسىسىن ىرىسىڭ!» دەپ. كٶرٸسەدٸ – «كٶك مۇز دا جىلىسىن» دەپ, كٶرٸسەدٸ – «وڭ بولسىن ۇلىسىڭ!» دەپ. كٶرٸسەدٸ – قايعى-مۇڭ كەتٸرۋگە, كٶرٸسەدٸ – قايتادان جەتٸلۋگە. التى اي قىستان ارىعان جانىن دەمەپ, كٶرٸسەدٸ – بەل بۋىپ, بەكٸنۋگە. اعايىندى ارازدىق ٸرٸتەدٸ, اۋىزبٸرلٸك, ىنتىماق-ٷگٸت – ەمٸ. ەسكٸ جىلدا قاتقان مۇز, قالعان سىزدى كٶرٸسكەن كٷن كٶڭٸلمەن جٸبٸتەدٸ. بۇزۋعا بۇل دەستٷردٸ ەش باتا المايدى, تٸرٸ پەندە تىپ-تىنىش جاتا المايدى. «ىرىس الدى – ىنتىماق, بٸرلٸك قوي» دەپ, ابىز شالدار الىستان ماقالدايدى. قايمانا ەلدٸ قاراتقان اۋىزىنا قارتتارىما قارسى تٸل قاتا المايدى. قۇشاقتاسىپ كٶرٸسٸپ قۋانىشپەن, اۋىل-ٷيدٸڭ اراسىن ساپارلايدى. ەشكٸم بۇل كٷن ەجەلگٸ ەرەگەسٸن, ەسكٸ كەگٸن قوزدىرىپ, اقى المايدى. ٶتكەن جىلدىڭ ٶكپەسٸن, ٶكٸنٸشٸن جاڭا جىلعا ارقالاپ اپارمايدى. تاتىر تٶبە بٶلەنٸپ تاڭمەن نۇرعا, باس بوستاندىق بەرٸلەر زاڭمەن قۇلعا. ون تٶرتٸندە ناۋرىزدىڭ وت جاعىلىپ, وشاق باسى تولادى ەن مەن جىرعا. الاقايلاپ جان-جاققا جارشى بارماق, التى اي قىستىڭ ازابىن ارشىپ الماق. التىباقان قۇرىلىپ, اينالا جاس, التى قىردان اسادى ەن شىعانداپ. «قاراۋ وي مەن قاس پيعىل قۇريدى» دەپ, «ارامزالار اسپانعا ۇليدى» دەپ; ايتۋشى ەدٸ شالدارىم: «امال كٷنٸ سامارقاننىڭ كٶك تاسى جٸبيدٸ» دەپ. كەڭپەيٸلدەر كەكشٸلدٸ جاراتپايتىن, كيەلٸ ٷيگە كەسٸردٸ جولاتپايتىن. وسى كٷنٸ ورمانداي قالىڭ ەلدٸڭ وتاۋىنا باقىت كەپ قوناقتايتىن. الا تاڭنان مٸندەت قىپ ازاندى اللا, وتانىنا باق تٸلەر وزالدان دا. ۋاقىتتىڭ تەڭەلگەنٸن بٸلدٸرەتٸن «ۇزىنسارى» سالىنىپ قازاندارعا. قىرىم-دالا باس يگەن, ۇرىم-قالا, قىزىڭ – دارا بولعاندا, ۇلىڭ – دانا. «قۇسقاناتى» جاۋعاندا قۇبا بەلگە, قۇلدىراڭداپ شاباتىن قۇلىن-بالا. كەرٸ قۇدا كٷركٸلدەپ جٶتەلەدٸ, قولدان كەلسە, قوپارىپ كەتەر ەدٸ. اقشا قارى ناۋرىزدىڭ جاۋعاننان سوڭ, ايداھار-قىس كٶرپەسٸن كٶتەرەدٸ. ەستٸ تەنتەك اقىلى تەز كٸرەدٸ, ەكٸ دٷنيە استاسقان مەزگٸل ەدٸ. قار استىنان قىلتيىپ بەيشەشەك-گٷل, قاسيەتٸن كٶكتەمنٸڭ سەزدٸرەدٸ. سەرگەك بالا سەڭ-قاردى سەرە بۇزىپ, دەمٸل-دەمٸل جٷگٸرەر دەنە قىزىپ... ...كٶرٸسەيٸك ەندەشە, ەي, ادامدار, كٶڭٸل شٸركٸن سٸلكٸنسٸن كٶبە بۇزىپ. ەل جايلاعان يەسٸز قاپ ەدٸل بويى, تۇنىپ جٷرەك تٷبٸندە شٶگٸندٸ-ويى; اللا سودان ساقتاسىن – ادامدار بار كٶرٸسپەستەن كەتەتٸن ٶمٸر بويى. سۋىنۋعا كەلگەم جوق سۇم دٷنيەگە, بۇل عالامعا ادامزات بٸر كٷن يە مە?! بٸرٸن-بٸرٸ كٶرمەستەن, كٶرٸسپەستەن كەتٸپ جاتىر قانشا ادام بۇل دٷنيەدە!
قازىبەك يسا, اقىن.
حالىقارالىق الاش سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى,
«قازاق ٷنٸ» گازەتٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ
ناۋرىز كەلدٸ – باستالدى امال كٷنٸ!
ماڭعىستاۋدىڭ كٶرگەندە ماڭ دالاسىن, كەڭٸستٸككە كەرەمەت تاڭداناسىڭ. قاشاعاننىڭ جىرىنداي قايران جٷيرٸك قاشاعانىن ۋاقىتتىڭ اڭعاراسىڭ... دارحاندىعى ەيگٸلٸ دالامدا ۇلى, ناۋرىز كەلدٸ – باستالدى امال كٷنٸ! امان-ەسەن بەرٸمٸز كٶرٸسەيٸك, ەڭ باستىسى – ەلٸمنٸڭ اماندىعى! اشىق بٷگٸن حالىقتىڭ قاس-قاباعى, جازىلادى جازيرا داستانى ەلٸ. كٶكتەمٸمٸز باستالسا وڭتٷستٸكتەن, ال جاڭا جىل باتىستان باستالادى! ماڭعىستاۋدا بەرٸ شىن, بەرٸ دە اڭىز, دالاسىنداي ەلٸنٸڭ جانى ناعىز. وتپان تاۋدىڭ باسىندا وت جانعاندا, وسى جەردەن بەرٸمٸز تابىلامىز!
سەۋلەش شەتەنوۆا, اقىن.
قر مەدەنيەت قايراتكەرٸ,
«كەڭ جىلوي» گازەتٸنٸڭ باس رەداكتورى (اتىراۋ)
كٶرٸسۋ
ەرۋاق قونعان ارقالى ەل, قول سوزىپ كٶرٸسەيٸن مەن. كٶك نايزالى, بالتالى ەل, كەڭەسٸپ, سەندە كەلٸسەيٸن مەن. اق شارقاتىڭدى, قىرقا, تارتا بەر, سامالىڭمەن ٶبٸسەيٸن مەن. اڭىز تولعاتقان ايماعىم, ايقارا قۇشاعىمدى اشايىن مەن. جەل جۇلقىلاعان ايدارىن, ادامىڭدى قۇشاعىما باسايىن مەن. ەبەسكٷندەي ارىستان جالدى ايبارلى, ارنامنان اسىپ, تاسايىن مەن. مىڭ قىرات, مىڭ قۇز, مىڭ شاتقال, ەر جىقپىلىڭدى ارالايىن مەن. قۇپيياڭدى سەل-سەل سەن دە اقتار, تىڭدايىن-داعى, سارالايىن مەن, اڭىزدار, جىرلار, جۇمباقتار, قوينى-قونىشىمدى تولتىرىپ ورالايىن مەن. كەل, كٶرٸسەيٸك!ايسۇلتان جاقىپ, اقىن.
امال كٷنٸمەن قۇتتىقتاۋ
امال كٷن قابىل بولسىن, مۇسىلماندار! ەش ۋاقىت تارىقپاڭدار, قىسىلماڭدار! جٷرەگٸنە يماندى ۇيالاتىپ, كٶڭٸلدەن كٶك شايتاندى ۇشىرعاندار!وسى كٷن قۇتتىقتايمىن قازاعىمدى, جاراتقان, جٸبەرمەگٸن ازابىڭدى. اللادان مەن تٸلەيمٸن وسى كٷنٸ بار پەندەنٸڭ جٷرەگٸ تازارۋدى.
تالاي جىل ٶزگە جۇرتقا شىرمالدىق تا, سونشا جىل «قۇداي جوق» دەپ جىرلادىق تا. اعايىن, اق نيەتپەن وسى تاڭدا بٸر مالدى شالىڭدارشى قۇرباندىققا!
امال كٷن كەشٸرٸڭدەر كٸنەلٸنٸ, كٶرسەتۋگە تىرىسپا بٸر ەلٸڭدٸ تٶرٸنەن قوناق كەتپەس جارقىن حالقىم, تٶبەڭنەن تٷسٸرمەگٸن قۇرانىڭدى!
بەرٸك تٸلەگەن, اقىن.
امالعا ارناۋ
جان بولساڭ سالت-دەستٷردiڭ جولىن بiلەر, قولىندى بەر, كەل, قالقام, قولىڭدى بەر! قۇشاعىڭدى اش اقجارقىن ديدارىڭمەن, سوندا عانا كٶڭiلگە سەنiم كiرەر.سەل ىزعارعا بويسۇنىپ, جٷدەپ كەلمە, الاۋلاتىپ جىلۋ بەر تiلەكتەرگە. بiزدiڭ ەلدە گٷل كٶكتەم دالاعا ەمەس, ەڭ الدىمەن كەلەدi جٷرەكتەرگە!
مەن بۇل كٷنi بار ەجە, بار اتانىڭ العىسىن اپ, جاستارعا تاراتامىن. قۇشاعىما سىيعىزىپ بارلىق دوستى, ايالايمىن ارۋ قىز الاقانىن!
قۇلاتىپ كٶكiرەكتiڭ مۇڭ شىنارىن, كٶرسەتكiن كٶڭiلiڭنiڭ كٷنشۋاعىن. تالىقسىپ تالاي كٷندەر ۇيقى باسقان ويانشى, تابيعاتىم, تىنشىماعىن.
تiرشiلiك قايتا تۋىپ, جاراتىلعان, تٶلدەردiڭ داۋىسىنان دالا تۇنعان. ىرىسى مول مەزگiلدi ەرتە كەلگەن اينالايىن, قارلىعاش, قاناتىڭنان.
تابيعات قىزىقتىرىپ كەلبەتiنە, جاس شىبىق بٷرشiك اتار تەربەتiلە. بەرەكە, بiرلiك تiلە ەل iشiنە, تىنىشتىق, ساۋلىق تiلە جەر بەتiنە!
جاعالاپ قاريياسىن, اقباس شىڭىن, جالىندى جاس ٷيiندە جاتپاس بٷگiن. ۇمىتپايىق ٷلكەندەر ۇلاعاتىن, ۇلىقتايىق بابانىڭ سالت-دەستٷرiن!
