قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ
نازارباەۆ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلىنا
اسا قۇرمەتتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى!
سٸزدٸڭ 2019 جىلعى 27 اقپان كٷنٸ ٶتكٸزٸلگەن «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ كەزەكتٸ XVIII سەزٸندەگٸ ەلٸمٸز بويىنشا حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ٶڭٸرلٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىنداعى, قازاقستاننىڭ ەربٸر ٶڭٸرٸ ستراتەگييالىق تۇرعىدان ماڭىزىن ەسكەرە وتىرىپ, ٶمٸر سٷرۋ ساپاسى بويىنشا جەتٸلدٸرٸلگەن ٶڭٸرلٸك ستاندارتتارىنا نەگٸزدەلگەن ٷكٸمەتكە بەرٸلگەن ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا كارتاسىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى تاپسىرمالارىڭىزعا تٷركٸستان وبلىسىنداعى مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ جۇرتشىلىعى ىستىق ىقىلاسپەن قىزۋ قولداۋ بٸلدٸرٸپ وتىر.
ٶزٸڭٸزدٸڭ 2018 جىلعى 5 ماۋسىمداعى № 698 جارلىعىڭىزبەن ماقتاارال اۋدانىن بٶلۋ جولىمەن əكٸمشٸلٸك ورتالىعى جەتٸساي قالاسىنداعى جەتٸساي اۋدانى, əكٸمشٸلٸك ورتالىعى مىرزاكەنت كەنتٸندەگٸ ماقتاارال اۋدانى قۇرىلعانىن, سونىمەن بٸرگە سٸزدٸڭ 2018 جىلعى 19 ماۋسىمداعى № 702 «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنىڭ كەيبٸر مەسەلەلەرٸ تۋرالى» جارلىعىڭىزبەن وبلىستىڭ رەسمي اتاۋى تٷركٸستان وبلىسى دەپ ٶزگەرتٸلٸپ, ٶڭٸردٸڭ ەكٸمشٸلٸك ورتالىعى شىمكەنت قالاسىنان تٷركٸستان قالاسىنا كٶشٸرٸلۋٸن دە جەرگٸلٸكتٸ حالىق ەرەكشە قۋانىشپەن قارسى الدى.
سٸزدٸڭ «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ XVIII سەزٸندە ۇسىنعان حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتۋگە جەنە ازاماتتاردىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا ارنالعان شارالارىڭىزدى, وسى ماقساتقا بيۋدجەتتەن جەنە ۇلتتىق قوردان قوماقتى قارجى بٶلۋ تۋرالى ٷكٸمەتكە بەرگەن تاپسىرمالارىڭىز بويىنشا بۇل قاراجات از قامتىلعان ازاماتتارعا ەلەۋمەتتٸك قولداۋ كٶرسەتۋ ٸسٸن كٷشەيتۋ, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان ەلسٸز توپتارىنىڭ باسپانا جاعدايىن جاقسارتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىرۋ جەنە ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋ ساياساتىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ سەكٸلدٸ ماڭىزدى مٸندەتتەردٸ شەشۋگە باعىتتالۋى مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ حالقىنا ايرىقشا قۇلشىنىس سىيلاپ وتىر.
سونداي-اق 2018 جىلعى 5 قازانداعى «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىڭىزدا: «ەلٸمٸزدٸڭ اۋماقتىق دامۋىنا جاڭا تەسٸلدەر ەنگٸزۋدٸ قامتاماسىز ەتۋ قاجەت», - دەپ اتاپ كٶرسەتە وتىرىپ, 2019 جىلدىڭ 1 قىركٷيەگٸنە دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ 2030 جىلعا دەيٸنگٸ اۋماقتىق-كەڭٸستٸكتٸك دامۋىنىڭ بولجامدى سحەماسىن جەنە ٶڭٸرلەردٸ دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيٸنگٸ پراگماتيكالىق باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىرعان ەدٸڭٸز.
وسىعان وراي, ٶزٸڭٸزدٸڭ 1997 جىلعى 24 سەۋiردەگi № 3474 جارلىعىڭىزبەن تاراتىلعان مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندەگٸ اسىقاتا اۋدانىن قايتا اشۋ مەسەلەسٸ قازٸرگٸ كەزدە ٶتە ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.
سٸزدٸڭ تاپسىرماڭىزبەن مىرزاشٶل ٶڭٸرٸ جۇرتشىلىعىنىڭ تالاپ-تٸلەكتەرٸ بويىنشا تيٸسٸنشە قاجەتتٸ قۇجاتتار دايىندالىپ, «ەلەكتروندىق ٷكٸمەت» ۆەب-پورتالىندا 2018 جىلعى 23 اقپاندا ەلباسىمىز – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ وڭتٷستٸكتەگٸ ماقتاارال جەنە سارىاعاش اۋداندارىن بەس اۋدانعا بٶلٸپ, بۇرىنعى ماقتاارال, جەتٸساي, اسىقاتا, سارىاعاش جەنە كەلەس اۋداندارىن قالپىنا كەلتٸرۋ تۋرالى ارنايى جارلىعىنىڭ, ال 2018 جىلعى 28 اقپان كٷنٸ «ەلەكتروندىق ٷكٸمەت» ۆەب-پورتالىندا تيٸسٸنشە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ «وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى اسىقاتا, كەلەس, جەتٸساي, ماقتاارال جەنە سارىاعاش اۋداندارىنىڭ شەكارالارىن بەلگٸلەۋ تۋرالى» قاۋلىسىنىڭ جوبالارى جارييالانعان بولاتىن.
جوعارىدا اتالعان ماڭىزدى رەسمي قۇجاتتاردىڭ جوبالارىندا جەنە عالىمداردىڭ عىلىمي ساراپتامالىق ۇسىنىستارىندا مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندەگٸ 1997 جىلى بٸر اۋدانعا بٸرٸكتٸرٸلگەن ٷش اۋداندى دا – ماقتاارال, جەتٸساي جەنە اسىقاتا اۋداندارىن بۇرىنعى تاريحي قالپىنا كەلتٸرە وتىرىپ ٷش اۋدان ەتٸپ قايتا قۇرۋ – قازٸرگٸ ۋاقىت تالابى ەكەنٸ, ٶيتكەنٸ قاجەتتٸ اقپاراتتى حالىققا دەر كەزٸندە جەتكٸزۋ, قاداعالاۋ, باقىلاۋ, حالىققا قىزمەت كٶرسەتۋ تيٸمدٸلٸگٸ ارتاتىنى ەرەكشە اتاپ كٶرسەتٸلگەن ەدٸ.
عىلىمي ساراپشىلاردىڭ تۇجىرىمدارىنا سٷيەنسەك, ساياسي تۇرعىدان العاندا, قازٸرگٸ تاڭدا بۇرىنعى اسىقاتا اۋدانىنىڭ اشىلماي قالۋى سالدارىنان مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ كەيبٸر ەلدٸ مەكەندەرٸندە, ەسٸرەسە, شالعايدا ورنالاسقان ايماقتاردا ەكونوميكالىق-ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋدەگٸ وڭ ٶزگەرٸستەر ٶتە باياۋ جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
حالىق سانىنىڭ كٶپتٸگٸنە بايلانىستى ەلدٸ مەكەندەردٸ جەدەل باسقارۋدا دا كٶپتەگەن قيىندىقتار تۋىنداپ وتىر. بۇل جاعداي, ەسٸرەسە, شالعايداعى اۋىلدارداعى ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمداردىڭ جەدەل دامۋىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزۋدە. قازٸرگٸ تالاپقا ساي كٷندەلٸكتٸ اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى تەكسەرٸپ, باقىلاپ وتىرۋ مەن قوردالانىپ قالعان كٷردەلٸ مەسەلەلەردٸ دەر كەزٸندە, جەدەل شەشۋدە قولبايلاۋ بولاتىن كٷردەلٸ مەسەلەلەر كٶبەيٸپ, قيىندىقتار تۋعىزۋدا.
قاراپايىم حالىق كەيدە قاجەتتٸ انىقتامالاردى نەمەسە باسقا دا قۇجاتتاردى الۋ ٷشٸن سوناۋ شالعايداعى ەلدٸ مەكەندەردەن ەۋرە-سارساڭعا تٷسٸپ, قازٸرگٸ اۋدان ورتالىعى جەتٸساي قالاسىنا قاتىناۋىنا تۋرا كەلٸپ وتىر. بۇل رەتتە جۇرتشىلىقتىڭ اۋدان ورتالىعىنا قاتىناۋى الدىمەن بۇرىننان قالىپتاسقان بۇرىنعى اۋدان ورتالىعى اسىقاتا كەنتٸنە جەتۋ, سودان كەيٸن عانا جەتٸساي قالاسىنا قاتىناۋ ارقىلى ورىن الۋدا.
مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندە تۇرىپ جاتقان جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنا جەنە ايماقتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا بولجامدىق ساراپتاما جاساعان عالىمدار مەن بٸلٸكتٸ ساراپشى-مامانداردىڭ 1997 جىلى بٸر اۋدانعا بٸرٸكتٸرٸلگەن بۇرىنعى ماقتاارال, جەتٸساي جەنە اسىقاتا اۋداندارىنىڭ ٷشەۋٸن دە قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى جوعارىدا باياندالعان ۇسىنىستارى مەن قورىتىندىلارىنا قاراماستان, 20 جىلدان استام ۋاقىت بويى سول كەزدەگٸ ەكونوميكالىق قيىندىقتاردىڭ سالدارىنان ۋاقىتشا بٸر اۋدانعا بٸرٸكتٸرٸلگەن ماقتاارال جەنە جەتٸساي اۋداندارى 2018 جىلعى 5 ماۋسىمدا قايتا اشىلدى دا, ال اسىقاتا اۋدانى قۇرىلماي قالدى, تاريحي قالپىنا كەلتٸرٸلمەدٸ.
وسىعان بايلانىستى مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ حالقى سٸزدەن ٶزٸڭٸزدٸڭ 1997 جىلعى 24 سەۋiردەگi № 3474 جارلىعىڭىزبەن تاراتىلعان اسىقاتا اۋدانىن قايتا اشىپ بەرۋٸڭٸزدٸ ٶتٸنٸپ وتىر.
ەگەر مىرزاشٶل ٶڭٸرٸن يگەرۋ جۇمىستارى قارقىندى جٷرگٸزٸلگەن تۇستا – سوناۋ 1940 جىلعى 10 قاراشاداعى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسٸ تٶرالقاسىنىڭ ارنايى جارلىعىمەن قۇرىلعان, كەلەسٸ جىلى شاڭىراق كٶتەرگەنٸنە 80 جىل تولاتىن, ٶكٸنٸشكە قاراي, 1997 جىلى جابىلىپ قالعان اسىقاتا اۋدانى قايتادان قۇرىلاتىن بولسا, وندا مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندەگٸ ايماقتاردى باسقارۋ جٷيەسٸنٸڭ ساپاسى ارتىپ, تيٸسٸنشە مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن ٷكٸمەتتەن, وبلىستان كەلگەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىنا باقىلاۋ جاساۋ دا جاقسارا تٷسەر ەدٸ.
اسىقاتا اۋدانىنىڭ قايتا اشىلۋى مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندەگٸ ەلدٸ مەكەندەردەگٸ حالىقتىڭ ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەرٸن جەنە ينفراقۇرىلىمدارمەن قامتاماسىز ەتۋ مٸندەتتەرٸن جەدەل جەنە ساپالى شەشۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزەر ەدٸ.
ەگەر اسىقاتا اۋدانى قايتا قۇرىلاتىن بولسا, وندا اسىقاتا اۋدانىنىڭ قۇرامىنا 93 مىڭنان استام حالىقتى قامتيتىن 1 كەنت (اۋدان ورتالىعى اسىقاتا كەنتٸ), 7 اۋىلدىق وكرۋگ, 83 ەلدٸ مەكەن ەنگٸزٸلٸپ, ال جەتٸساي اۋدانىنىڭ قۇرامىنا 103 مىڭنان استام حالىق, 1 قالا (قازٸرگٸ اۋدان ورتالىعى جەتٸساي قالاسى), 6 اۋىلدىق وكرۋگ, 42 ەلدٸ مەكەن بٸرٸكتٸرٸلەتٸن ەدٸ.
ەگەر اسىقاتا اۋدانى قايتا قۇرىلاتىن بولسا, وندا اسىقاتا اۋدانىنىڭ اۋماعى 64 435 گەكتاردى, ال جەتٸساي اۋدانىنىڭ اۋماعى 55 992 گەكتاردى قۇرايتىن ەدٸ.
ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ مەرتەبەسٸ جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلٸپ, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكارالاس اۋدانداردا ٷش اۋداننىڭ – ماقتاارال, جەتٸساي جەنە اسىقاتا اۋداندارىنىڭ بولۋى ەلٸمٸز ەكونوميكاسىنىڭ ٶندٸرٸستٸك جەنە بەيٶندٸرٸستٸك سالالارىنىڭ العا قاراي قارىشتاپ دامۋىنا جاڭا سەرپٸن بەرٸپ, سونىڭ نەتيجەسٸندە مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ حالقى اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيٸن اناعۇرلىم تٶمەندەتۋگە قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەدٸ.
جەتٸساي اۋدانىنىڭ ەكٸمشٸلٸك ورتالىعى جەتٸساي اۋدانىندا قالاتىندىقتان, قوسىمشا بيۋدجەت شىعىندارى ورتالىعى اسىقاتا كەنتٸ بولاتىن اسىقاتا اۋدانىن اشۋعا جۇمسالاتىن ەدٸ.
سونىمەن بٸرگە مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ جەرگٸلٸكتٸ حالقى سٸزدەن مىناداي مەسەلەگە دە نازار اۋدارۋىڭىزدى سۇراپ وتىر.
رەسمي مەلٸمەتتەر بويىنشا بٷگٸندە اتاكەنت كەنتٸندە – 18 مىڭنان استام, مىرزاكەنت كەنتٸندە – 15 مىڭعا جۋىق, اسىقاتا كەنتٸندە – 12 مىڭنان استام حالىق تۇرادى.
وسىعان وراي, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكiمشiلiك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 1993 جىلعى 8 جەلتوقسانداعى № 2572-XII زاڭىنىڭ 3-شٸ بابىنا سەيكەس اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارعا اۋماعىندا ٶنەركەسiپ ورىندارى, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق, مەملەكەتتiك تۇرعىن ٷي قورى, وقۋ جەنە مەدەني-اعارتۋ, ەمدەۋ مەن ساۋدا وبەكتiلەرiنiڭ دامىعان جەلٸسi بار, حالقىنىڭ سانى كەمiندە 10 مىڭ ادام بولاتىن, حالقىنىڭ جالپى سانىنىڭ ٷشتەن ەكiسiنەن استامىن جۇمىسشىلار, قىزمەتشiلەر جەنە ولاردىڭ وتباسى مٷشەلەرi قۇرايتىن ەلدi مەكەندەر جاتاتىنىن ەسكەرە كەلٸپ, مىرزاكەنت, اتاكەنت جەنە اسىقاتا كەنتتەرٸنە قالا مەرتەبەسٸ بەرٸلسە, دۇرىس بولار ەدٸ.
مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ حالقى سٸزدەن ٶزٸڭٸز «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ XVIII سەزٸندە ٷكٸمەتكە بەرگەن تاپسىرمالارىڭىز بويىنشا ەلەۋمەتتٸك سالاعا, ونىڭ ٸشٸندە شاعىن جەنە مونوقالالاردى دامىتۋ ٷشٸن جىل سايىن بٶلٸنەيٸن دەپ وتىرعان 10 ميلليارد تەڭگە قارجىدان مىرزاكەنت, اتاكەنت جەنە اسىقاتا كەنتتەرٸنە قالا مەرتەبەسٸن بەرٸپ, اتالعان ەلدٸ مەكەندەردٸ دامىتۋعا دا تيٸسٸنشە قاراجات بٶلٸنۋٸن سۇراپ وتىر.
بۇعان قوسا سٸزدٸڭ ارنايى تاپسىرماڭىزبەن 2025 جىلعا دەيٸن وبلىستىق جەنە اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردى جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قوسىمشا بٶلٸنەتٸن 350 ميلليارد تەڭگە قارجىدان مىرزاشٶل ٶڭٸرٸن شىمكەنت جەنە تٷركٸستان قالالارىن بايلانىستىراتىن جولداردى جٶندەۋگە قاراجات قاراستىرىلسا ەكەن دەيدٸ جەرگٸلٸكتٸ جۇرتشىلىق.
سونداي-اق مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ تۇرعىندارى اۋىل حالقىنىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا ەزٸرلەنەتٸن «اۋىل – ەل بەسٸگٸ» ارنايى جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن قاراستىرىلىپ وتىرعان 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان 90 ميلليارد تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ قارجىدان مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ الىس اۋىلدارىن كٶركەيتۋگە دە تيٸسٸنشە قاراجات ٷلەسٸ بٶلٸنۋٸن ٶتٸنەدٸ.
قورىتا ايتساق, سٸزدەن سوناۋ 1940 جىلى قۇرىلىپ, 1997 جىلى جابىلىپ قالعان, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ بۇعان دەيٸنگٸ باسشىلارىنىڭ تٸكەلەي كٸنەسٸنەن اشىلماي قالعان مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندەگٸ اسىقاتا اۋدانىن قايتا قۇرۋىڭىزدى سۇرايمىز. اسىقاتا اۋدانى قايتا اشىلسا, مىرزاشٶل ٶڭٸرٸندە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جاستارىمىز جۇمىسسىزدىقتان ارىلىپ, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايى جاقسارا تٷسەر ەدٸ.
مىرزاشٶل ٶڭٸرٸنٸڭ تۇرعىندارى ٶزٸڭٸزدٸڭ – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ حالىق ٷشٸن جاساپ جاتقان بارلىق باستامالارى مەن ساليقالى ساياساتىنا قولداۋ بٸلدٸرە وتىرىپ, وسى ٶتٸنٸشتٸ اياقسىز قالدىرماي, شەشٸپ بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنەدٸ.
مىرزانتاي قوجابايۇلى جاقىپ,
ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ تەلەراديو جەنە قوعاممەن بايلانىس كافەدراسىنىڭ دوتسەنتٸ (of Associate Professor), فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى (PhD), «زەرتتەۋشٸ» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-بٸلٸم بەرۋ ورتالىعى» مەكەمەسٸنٸڭ ديرەكتورى.
