عۇمىرىن قۇلشىلىقپەن ٶتكٸزٸپ, اللا تاعالانىڭ رازىلىعىن تابۋدى قالاعان قۇلدار ٷشٸن ەڭ قاسيەتتٸ تٷن — قادٸر تٷنٸ. قۇران كەرٸمدە قادٸر تٷنٸنٸڭ قادٸر-قاسيەتٸ مەن ارتىقشىلىعىن تٷسٸندٸرەتٸن «لەيلەتٷل-قادر» دەگەن سٷرە بار.
قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان قايىرلى تٷن!
قادٸر تٷنٸ - دۇعالار قابىل بولاتىن تٷن!
قادٸر تٷنٸنٸڭ ٶزگە تٷندەردەن, تٸپتٸ, ٶزگە كٷندەر مەن ايلاردان ارتىقشىلىعى سول – ول تٷنٸ جەر بەتٸنە ٶتە كٶپ پەرٸشتەلەر تٷسەدٸ. ولاردىڭ ٸشٸندە بارشا پايعامبارلارعا اللانىڭ حابارلارىن جەتكٸزٸپ وتىرعان جەبٸرەيٸل پەرٸشتە بولادى. پەرٸشتەلەر جاي عانا تٷسپەيدٸ, ولار جەردەگٸ ٸزگٸ مۇسىلمان قۇلدارعا ەڭ راقىمدىلاردىڭ راقىمدىسى ۇلى اللا تاعالادان قايىر-بەرەكە مەن مول جاقسىلىق الا تٷسەدٸ.
حاديس شەرٸپتە: “قادٸر تٷنٸ جەرگە تٷسەتٸن پەرٸشتەلەردٸڭ سانى جەر بەتٸندەگٸ مايدا تاستاردان دا كٶپ بولادى”, – دەلٸنگەن. تاعى بٸر حاديستە: “ول تٷنگٸ تٷسكەن كٶپ پەرٸشتەلەرگە جەردٸڭ بەتٸ تارلىق ەتەدٸ”, – دەلٸنەدٸ. سونداي-اق, وسى تٷننٸڭ قادٸرلٸ بولۋىنىڭ تاعى بٸر مەنٸ — بۇل تٷندە قادٸرلٸ ٷمبەتتٸڭ قادٸرلٸ پايعامبارىنا قاسيەتتٸ قۇران تٷستٸ. قۇران كەرٸم — مۇسىلماندار ٶمٸرٸنە باسشىلىق ەتەتٸن, پايدا مەن زيياننىڭ, جاقسى مەن جاماننىڭ, تۋرا جول مەن اداسۋدىڭ ارا جٸگٸن اجىراتىپ بەرەتٸن باعا جەتپەس قۇندى كٸتاپ. ولاي بولسا مٷميندەر ٷشٸن بۇل كٸتاپ تٷسكەن تٷننٸڭ قادٸرٸ اسا جوعارى. ەرينە, قاسيەتتٸ قۇران جەر بەتٸنە تولىعىمەن بٸر-اق تٷسپەگەن. بٸراق وسى تٷندە ارداقتى پايعامبارىمىزعا ادامدارعا اللا تاعالانىڭ دٸنٸن جەتكٸزەتٸن ەلشٸ بولۋ مٸندەتٸ جەنە قۇراننىڭ ەڭ العاشقى اياتتارى تٷسە باستادى. مٸنە, سوندىقتان قۇراندا: «بٸز ونى قادٸر تٷنٸندە تٷسٸردٸك», — دەلٸنگەن («قادٸر» سٷرەسٸ, 1-ايات).
«قادٸر» سٷرەسٸنٸڭ تٷسۋ سەبەبٸن عالىمدار تٷرلٸشە تٷسٸندەرگەن. سولاردىڭ بٸرٸندە بىلاي دەلٸنگەن:
بٸردە اللا ەلشٸسٸ (ﷺ) يسرايىل ۇرپاق-تارىنان بٸر كٸسٸنٸڭ اللا جولىندا مىڭ جىل بويى قارۋ اسىنىپ جٷرگەنٸ جايلى حابار بەرەدٸ. سوندا مۇسىلماندار وعان تاڭ قالا جەنە قىزىعا قارايدى. سوندا اللا تاعالا «شىنىندا, بٸز قۇراندى قادٸر تٷنٸندە تٷسٸردٸك. قادٸر تٷنٸ نە ەكەنٸن بٸلەسٸڭ بە? قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان قايىرلى» دەگەن اياتتاردى تٷسٸردٸ. ەكٸنشٸ بٸر نۇسقادا بىلاي دەلٸنەدٸ:
«يسرايىل ۇرپاقتارى زامانىندا بٸر كٸسٸ بولىپتى. ول تٷنٸ بويى اللاعا قۇلشىلىق ەتٸپ, ال كٷندٸز كەش باتقانعا دەيٸن اللا جولىندا كٷرەسەدٸ ەكەن. وسى ەدەتٸن تاپ مىڭ جىل بويى جالعاستىرىپتى. ارداقتى پايعامبارىمىز وسى حاباردى ساحابالارعا جەتكٸزگەندە, ارتىنشا اللا تاعالا «قادٸر» سٷرەسٸن تٷسٸردٸ». ەندەشە, قادٸر تٷنٸن دۇرىس پايدالانعان ادام مىڭ اي بويى اللا جولىندا قارۋ اسىنىپ, ەل قورعاعان ادامنان دا, كٷندٸز-تٷنٸ توقتاۋسىز قۇلشىلىق ەتەتٸن ادامنان دا مول ساۋاپقا يە بولماق. دەمەك, نەبەرٸ جٷز جىلدىڭ ارى-بەرٸسٸندە عانا ٶمٸرٸ بار بٸزدەي ٷمبەت ٷشٸن مىناداي مىڭ جىلعا تاتىرلىق تٷننٸڭ نەسٸپ ەتٸلۋٸ اللاھ تاعالانىڭ مۇسىلمان ٷمبەتٸنە بەرگەن ٷلكەن نىعمەتٸ.
اتالمىش سٷرەدە «قادٸر تٷنٸنٸڭ نە ەكەنٸن بٸلەسٸڭ بە?» اياتى بار. ونى تەپسٸرشٸ عالىمدار «بۇل تٷننٸڭ قانشالىقتى ۇلىق ەكەندٸگٸن سەن بٸلمەيسٸڭ عوي» دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەدٸ دەپ تٷسٸندٸرگەن.
«قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان قايىرلى» دەگەن اياتقا كەلسەك, بىلايعى جۇرت كٶپ مەن بەرە بەرمەيتٸن بٸر مەسەلە بار. بٸز قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان قايىرلى دەيمٸز دە قويامىز. بٸراق ونىڭ مەنٸ ەلدەقايدا تەرەڭدە جاتىر. بۇنى قادٸر تٷنٸندە جاسالعان ەربٸر ٸس-ەرەكەت, قۇلشىلىق ٶزگە ۋاقىتتا مىڭ اي توقتاۋسىز جاساعاننان دا ارتىق دەپ تٷسٸنگەن جٶن. مىسالى, بۇل تٷندە قۇران وقىساق, مىڭ اي بويى توقتاۋسىز قۇران وقىعانمەن تەڭ بولادى. ناماز وقىساق, مىڭ اي بويى ناماز وقىعانداي بولامىز. باسقا ٸزگٸ امالدارىمىز دا سول سەكٸلدٸ ەسەلەنەدٸ. ەندٸ ٶزٸڭٸز ەلەستەتە بەرٸڭٸز. مىڭ اي قاراپايىم اريفمەتيكالىق جولمەن ەسەپتەگەننٸڭ ٶزٸندە سەكسەن ٷش جىلدىق مەرزٸمدٸ قامتيدى. ال كەيبٸر عالىمدار مىڭ دەگەن ساندى اراب حالقى نەگٸزٸنەن «ٶتە كٶپ» دەگەن ماعىنادا قولدانادى. سوندىقتان قۇراننىڭ: «قادٸر تٷنٸ مىڭ ايدان قايىرلى» دەگەن اياتىنداعى «مىڭ» سٶزٸ دە «ٶتە كٶپ» دەگەن ماعىنانى بەرەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇل جاعدايدا ول سان ودان دا ٶسۋٸ مٷمكٸن.
يسلام عۇلامالارى قادٸر تٷنٸندە اللا تاعالا ادامداردىڭ كەلەسٸ جىلعى تاعدىرىن, ياعني ٶمٸرٸ مەن ٶلٸمٸن, ريزىق-نەسٸبەسٸن, باقىتتى نەمەسە باقىتسىز بولۋىن ت.ب. جازاتىندىعىن ايتقان. اراب تٸلٸندە «قادٸر» جەنە «تاعدىر» سٶزدەرٸنٸڭ تٷبٸرلەستٸگٸنەن دە وسىنى اڭعارۋعا بولادى. قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, بۇل «تاعدىرلار جازىلاتىن تٷن» دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ.
قادٸر تٷنٸندە جەبٸرەيٸل مەن بٷكٸل پەرٸشتەلەر جەر بەتٸنە تٷسەدٸ. بۇل تۋرالى اتالمىش سٷرەدە: «پەرٸشتەلەر مەن رۋح تٷسٸرٸلەدٸ» دەگەن ايات بار. مۇنداعى «رۋح» سٶزٸن عالىمدار جەبٸرەيٸل پەرٸشتە دەپ تۇجىرىمدار جاساعان. ولار بۇل تٷندٸ عيباداتتارمەن ٶتكٸزگەن ميلليونداعان مۇسىلمانداردىڭ شىن ىقىلاستارىن, نيەتتەرٸن بايقاپ, تٸلەك-دۇعالارىنا «ەمين», «ەمين» دەپ, ال قييامەت قايىمدا قادٸر تٷنٸندەگٸ جاساعان عيباداتتارىمىزعا, قۇلشىلىقتارىمىزعا كۋە بولادى.
الايدا بۇل تٷندە مىناداي تٶرت توپتاعى كٸسٸنٸڭ تٸلەگٸ قابىلدانبايدى. ولار: «اراق ٸشكٸش, اتا-اناسىنىڭ قارعىسىن العان, تۋىستارىنان قول ٷزگەن, مۇسىلمان باۋىرىمەن ٷش كٷننەن ارتىق ارازداسىپ جٷرگەن ادامدار».
