Ǵumyryn qulshylyqpen ótkizip, Alla taǵalanyń razylyǵyn tabýdy qalaǵan quldar úshin eń qasietti tún — Qadir túni. Quran kárimde Qadir túniniń qadir-qasieti men artyqshylyǵyn túsindiretin «Láilátúl-qadr» degen súre bar.
Qadir túni myń aidan qaiyrly tún!
Qadir túni - duǵalar qabyl bolatyn tún!
Qadir túniniń ózge túnderden, tipti, ózge kúnder men ailardan artyqshylyǵy sol – ol túni jer betine óte kóp perishteler túsedi. Olardyń ishinde barsha paiǵambarlarǵa Allanyń habarlaryn jetkizip otyrǵan Jábireiil perishte bolady. Perishteler jai ǵana túspeidi, olar jerdegi izgi musylman quldarǵa eń raqymdylardyń raqymdysy uly Alla Taǵaladan qaiyr-bereke men mol jaqsylyq ala túsedi.
Hadis sháripte: “Qadir túni jerge túsetin perishtelerdiń sany jer betindegi maida tastardan da kóp bolady”, – delingen. Taǵy bir hadiste: “Ol túngi túsken kóp perishtelerge jerdiń beti tarlyq etedi”, – delinedi. Sondai-aq, osy túnniń qadirli bolýynyń taǵy bir máni — bul túnde qadirli úmbettiń qadirli paiǵambaryna qasietti Quran tústi. Quran Kárim — musylmandar ómirine basshylyq etetin, paida men ziiannyń, jaqsy men jamannyń, týra jol men adasýdyń ara jigin ajyratyp beretin baǵa jetpes qundy kitap. Olai bolsa múminder úshin bul kitap túsken túnniń qadiri asa joǵary. Árine, qasietti Quran jer betine tolyǵymen bir-aq túspegen. Biraq osy túnde ardaqty Paiǵambarymyzǵa adamdarǵa Alla Taǵalanyń dinin jetkizetin elshi bolý mindeti jáne Qurannyń eń alǵashqy aiattary túse bastady. Mine, sondyqtan Quranda: «Biz ony Qadir túninde túsirdik», — delingen («Qadir» súresi, 1-aiat).
«Qadir» súresiniń túsý sebebin ǵalymdar túrlishe túsindergen. Solardyń birinde bylai delingen:
Birde Alla elshisi (ﷺ) Israiyl urpaq-tarynan bir kisiniń Alla jolynda myń jyl boiy qarý asynyp júrgeni jaily habar beredi. Sonda musylmandar oǵan tań qala jáne qyzyǵa qaraidy. Sonda Alla Taǵala «Shynynda, biz Qurandy Qadir túninde túsirdik. Qadir túni ne ekenin bilesiń be? Qadir túni myń aidan qaiyrly» degen aiattardy túsirdi. Ekinshi bir nusqada bylai delinedi:
«Israiyl urpaqtary zamanynda bir kisi bolypty. Ol túni boiy Allaǵa qulshylyq etip, al kúndiz kesh batqanǵa deiin Alla jolynda kúresedi eken. Osy ádetin tap myń jyl boiy jalǵastyrypty. Ardaqty Paiǵambarymyz osy habardy sahabalarǵa jetkizgende, artynsha Alla Taǵala «Qadir» súresin túsirdi». Endeshe, qadir túnin durys paidalanǵan adam myń ai boiy Alla jolynda qarý asynyp, el qorǵaǵan adamnan da, kúndiz-túni toqtaýsyz qulshylyq etetin adamnan da mol saýapqa ie bolmaq. Demek, nebári júz jyldyń ary-berisinde ǵana ómiri bar bizdei úmbet úshin mynadai myń jylǵa tatyrlyq túnniń násip etilýi Allah taǵalanyń musylman úmbetine bergen úlken nyǵmeti.
Atalmysh súrede «Qadir túniniń ne ekenin bilesiń be?» aiaty bar. Ony tápsirshi ǵalymdar «Bul túnniń qanshalyqty ulyq ekendigin sen bilmeisiń ǵoi» degen maǵynany bildiredi dep túsindirgen.
«Qadir túni myń aidan qaiyrly» degen aiatqa kelsek, bylaiǵy jurt kóp mán bere bermeitin bir másele bar. Biz Qadir túni myń aidan qaiyrly deimiz de qoiamyz. Biraq onyń máni áldeqaida tereńde jatyr. Buny Qadir túninde jasalǵan árbir is-áreket, qulshylyq ózge ýaqytta myń ai toqtaýsyz jasaǵannan da artyq dep túsingen jón. Mysaly, bul túnde Quran oqysaq, myń ai boiy toqtaýsyz Quran oqyǵanmen teń bolady. Namaz oqysaq, myń ai boiy namaz oqyǵandai bolamyz. Basqa izgi amaldarymyz da sol sekildi eselenedi. Endi ózińiz elestete berińiz. Myń ai qarapaiym arifmetikalyq jolmen eseptegenniń ózinde seksen úsh jyldyq merzimdi qamtidy. Al keibir ǵalymdar myń degen sandy arab halqy negizinen «óte kóp» degen maǵynada qoldanady. Sondyqtan Qurannyń: «Qadir túni myń aidan qaiyrly» degen aiatyndaǵy «myń» sózi de «óte kóp» degen maǵynany beredi dep esepteidi. Bul jaǵdaida ol san odan da ósýi múmkin.
Islam ǵulamalary Qadir túninde Alla taǵala adamdardyń kelesi jylǵy taǵdyryn, iaǵni ómiri men ólimin, rizyq-nesibesin, baqytty nemese baqytsyz bolýyn t.b. jazatyndyǵyn aitqan. Arab tilinde «qadir» jáne «taǵdyr» sózderiniń túbirlestiginen de osyny ańǵarýǵa bolady. Qarapaiym tilmen aitqanda, bul «taǵdyrlar jazylatyn tún» degendi bildiredi.
Qadir túninde Jábireiil men búkil perishteler jer betine túsedi. Bul týraly atalmysh súrede: «Perishteler men rýh túsiriledi» degen aiat bar. Mundaǵy «rýh» sózin ǵalymdar Jábireiil perishte dep tujyrymdar jasaǵan. Olar bul túndi ǵibadattarmen ótkizgen milliondaǵan musylmandardyń shyn yqylastaryn, nietterin baiqap, tilek-duǵalaryna «ámin», «ámin» dep, al Qiiamet qaiymda Qadir túnindegi jasaǵan ǵibadattarymyzǵa, qulshylyqtarymyzǵa kýá bolady.
Alaida bul túnde mynadai tórt toptaǵy kisiniń tilegi qabyldanbaidy. Olar: «Araq ishkish, ata-anasynyń qarǵysyn alǵan, týystarynan qol úzgen, musylman baýyrymen úsh kúnnen artyq arazdasyp júrgen adamdar».