ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ 9 قىركٷيەگٸندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٷكٸمەت جۇمىسىنىڭ باستى باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸ ىنتالاندىرۋ مەن جۇمىسپەن قامتۋ اۋقىمىن كەڭەيتۋدٸ بەلگٸلەپ بەرگەنٸ مەلٸم. بۇعان قوسا, اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن, اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسييالارىن دامىتۋ مەن ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ەرتاراپتاندىرۋ بويىنشا تاپسىرمالار بەرگەن ەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋعا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ 10 ٸلگەرٸندٸ قادامىن ۇسىنىپ وتىر. ال بٸز وسى 10 قادامنىڭ تٷيٸنٸن تارقاتۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى تٶرالقاسىنىڭ تٶراعاسى ت.ا.قۇلىباەۆتى ەڭگٸمەگە تارتقان بولاتىنبىز.
ميكرونەسيەلەۋدٸ كەڭەيتۋ – كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ ۇتىمدى جولى
– تيمۋر اسقارۇلى, قازٸرگٸ كەزدە كەسٸپكەرلٸكتٸ ميكرونەسيەلەۋ «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020», «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلامالارى اياسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقانىنان حاباردارمىز. وسى باعدارلامالاردىڭ ارتىقشىلىقتارى قانداي, كەمشٸلٸكتەرٸ بار ما? بولاشاقتا ميكرونەسيەلەۋدٸ قازٸرگٸدەن دە جەڭٸلدەتۋدٸڭ جولدارى قاراستىرىلا ما?
– بٷگٸندە بيزنەستٸ ميكرونەسيەلەۋ, ٶزدەرٸڭٸز ايتقانداي, «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا جٷزەگە اسىرىلۋ ٷستٸندە. بەرٸلۋ كٶلەمٸ جىلىنا 6 پايىزدىق ٶسٸممەن 10 ملن تەڭگە. ال «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسىنا سەيكەس جىلىنا 5 پايىزدىق ٶسٸممەن 3 ملن تەڭگە بەرٸلٸپ كەلەدٸ. بۇعان قوسا, «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋ حولدينگٸنٸڭ تەتٸكتەرٸ ارقىلى ميكرونەسيەلٸك ۇيىمدار تاراپىنان جىلىنا 9,5/12 پايىزدىق مٶلشەرلەمەمەن 3 ملن تەڭگەگە دەيٸن نەسيەلەۋ قاراستىرىلعان.
وسىنداي تيٸمدٸ قارجىلىق شارتتارعا قاراماستان, كەسٸپكەرلەر اتالعان باعدارلامالار بويىنشا كەپٸلمەن قامتاماسىز ەتۋ, تالاپ ەتٸلەتٸن قۇجاتتار سانىنىڭ كٶپتٸگٸ جەنە ٸلەسپەلٸ جوبالاردىڭ جوقتىعى سالدارىنان قيىندىقتارعا تاپ كەلٸپ جاتادى. مەسەلەن, كەسٸپكەرلەر «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى بويىنشا ميكرونەسيە الۋ ٷشٸن 13 قۇجات ۇسىنۋى تيٸس. وسىعان قاراماستان, ٶتكەن جىلى ميكرونەسيەلٸك ۇيىمدار (منۇ) تاراپىنان جالپى سوماسى 120 ملرد تەڭگەنٸڭ 564 مىڭ ميكرونەسيەسٸ بەرٸلٸپتٸ.
بۇل جەردە اتاپ كٶرسەتەتٸن بٸر جايت – اۋىلدىق جەرلەردٸ ميكرونەسيەمەن قامتۋ دەڭگەيٸ تٶمەن كٷيٸندە قالىپ وتىر. اۋىلدىق جەرلەردە تەك 75 منۇ عانا بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. ال قازاقستاندا, تۇتاستاي العاندا, بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەيتٸن 342 منۇ بار. مەسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا منۇ اۋىلداردا مٷلدەم جۇمىس ٸستەمەيدٸ, اقتٶبە وبلىسىندا وسىنداي بەلسەندٸ ەكٸ-اق ۇيىم تٸركەلگەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا, تٸپتٸ, بٸرەۋ عانا.
ٸستەرٸن ەندٸ باستاعان كٶپتەگەن كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ميكرونەسيەلەر مٶلشەرلەمەلەردٸڭ (ورتاشا العاندا جىلدىق 40 پايىز) جوعارى بولۋىمەن بايلانىستى قولجەتٸمسٸز بولىپ وتىر. وسىعان وراي ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ باسىنان بەرٸ «اتامەكەن» ۇكپ جەكە ينۆەستيتسييالار مەن جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت قارجىلارىن تارتۋ ەسەبٸنەن بەس قاناتقاقتى وبلىستا ميكرونەسيەلەۋگە كٸرٸسٸپ كەتتٸ. ولار: الماتى, اقتٶبە, قىزىلوردا, قوستاناي جەنە ماڭعىستاۋ وبلىستارى.
«اتامەكەن» ۇكپ جٷزەگە اسىرىپ جاتقان شەشۋشٸ باسىمدىقتارعا ميكرونەسيەلەۋدٸڭ كەپٸلدەر بويىنشا يكەمدٸلٸگٸ, كەپٸلدەمە ۇسىنۋ, كەسٸپكەرلەردٸڭ وقۋدان باستاپ بيزنەس-جوبالار جاساعانعا دەيٸنگٸ ارالىقتاعى ٸس-ەرەكەتتەرٸ, كووپەراتسييالار مەن تٸكەلەي ساتۋدىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ جاتادى.
ميكرونەسيەلەر 5 جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە جىلدىق 6 پايىزدىق مٶلشەرلەمەمەن 15 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ سومادا سالالىق شەكتەۋلەرسٸز بەرٸلەدٸ. ونىڭ ٷستٸنە, كەسٸپكەرگە ميكرونەسيە الۋ ٷشٸن بار بولعانى 5-6 قۇجات ٶتكٸزسە جەتٸپ جاتىر.
ميكرونەسيەلەۋ قىزمەتٸمەن كەڭ قامتۋ «اتامەكەن» ۇكپ-نىڭ ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ. قامتاماسىز ەتۋ اۋداندىق دەڭگەيدە دە جٷزەگە اسىرىلادى. بٷگٸنگە دەيٸن وبلىستىق دەڭگەيدە 23 كەسٸپكەرلٸككە قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى (كقو), ال اۋداندىق دەڭگەيدە 188 كەسٸپكەرلٸكتٸ قولداۋ ورتالىعى (كقو) جۇمىس ٸستەسە, ولاردىڭ 152-سٸ اۋدان ورتالىقتارىندا, 9-ى شاعىن قالالاردا, ال 27-سٸ مونوقالالاردا ورنالاسقان.
حالىقتى بيزنەستٸڭ نەگٸزدەرٸنە جاپپاي وقىتقان تيٸمدٸ
– قازٸرگٸ تاڭدا حالىقتى بيزنەستٸڭ نەگٸزدەرٸنە وقىتىپ-ٷيرەتۋ «بيزنەس-كەڭەسشٸ» جەنە «بيزنەس-ٶسٸم» جوبالارى بويىنشا «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر ەكەن. وسى مەسەلەنٸ تارقاتا تٷسسەڭٸز.
– وسى ارادا وقىتۋ تاقىرىبىنا بايلانىستى «بيزنەس-كەڭەسشٸ» جوباسى بويىنشا وقىتۋ 2 كٷن ٸشٸندە, ال «بيزنەس-ٶسٸم» جوباسى بويىنشا 2-5 كٷن ارالىعىندا جٷزەگە اسىرىلاتىنىن ناقتىلاي كەتەيٸن. بيزنەستٸڭ نەگٸزدەرٸنە دايىن ەمەس اۋديتورييانى, ەسٸرەسە, اۋىل حالقىن وسىنداي پٸشٸمدە وقىتۋ ٶتە تيٸمسٸز جەنە فورمالدٸ.
حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, ەلەۋمەتتٸك قىسىمدى تٶمەندەتۋ, سونداي-اق, ٶڭٸرلەردە كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ناقتى ٸس-شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ شەڭبەرٸندە «اتامەكەن» ۇكپ ەل ٷكٸمەتٸنٸڭ قولداۋىمەن ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مۇنايلى اۋدانىندا ەكٸ قاناتقاقتى جوبانى – «Bastau بيزنەس» جەنە «Bastau كەسٸپ» جوبالارىن اياقتادى.
«Bastau بيزنەس» جوباسى كەسٸپكەرلٸكتٸ اۋىلدا دامىتۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق, اۋىل حالقىنىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋ دەڭگەيٸن بيزنەس-باستامالار مەن حالىقتى كەسٸپكەرلٸك نەگٸزدەرٸنە جان-جاقتى ٷيرەتۋ ارقىلى كٶتەرۋدٸ ماقسات تۇتادى. «Bastau بيزنەس» جوباسى بويىنشا وقىتۋ ۇزاقتىعى 1 ايدى قۇراسا, بۇل بيزنەسكە وقىتۋدىڭ باسقا باعدارلامالارى ۇزاقتىعىنان 6-دان 10 ەسەگە دەيٸن اسىپ تٷسەدٸ.
«Bastau بيزنەس» جوباسى 5 كەزەڭدە جٷزەگە اسىرىلادى: 1) حالىقتى جوبامەن قۇلاقتاندىرۋ جەنە تانىستىرۋ; 2) تەستٸلەۋ جٷرگٸزۋ مەن قاتىسۋشىلاردى ٸرٸكتەۋ; 3) پراكتيكالىق وقىتۋ; 4) بيزنەس-جوسپاردى جان-جاقتى تالقىلاۋ, بيزنەس-جوسپار جاساۋ; 5) جوبانى ميكرونەسيەلەۋ بەرۋدٸ قوسا العاندا, العاشقى 12 اي بويى ٸلگەرٸلەتۋ.
«Bastau كەسٸپ» جوباسىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىسىنا باعدارلانعاندىعىندا بولىپ تابىلادى. بۇل وقىتۋ جەنە جۇمىسپەن قامتۋ قىزمەتتەرٸ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى (Naimi.kz سەرۆيستٸك بازاسىنىڭ موبيلدٸ قوسىمشاسى, بٸرتۇتاس call-ورتالىق, تاپسىرىستاردى ونلاين رەجٸمدە وقىتۋ جەنە ٸزدەۋ).
«اتامەكەن» ۇكپ-دا «اتامەكەن بيزنەس اكادەمييا» ونلاين-وقىتۋ جوباسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر, سونداي-اق, بيزنەس-ترەنەرلەردٸ وقىتۋ ٷشٸن ەدٸستەمەلٸك ورتالىقتار قۇرىلۋدا.
ۇزاقتىعى جٶنٸنەن وقىتۋدىڭ قىسقا مەرزٸمدٸ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنان 6-10 ەسە اسىپ تٷسەتٸن «Bastau بيزنەس» جوباسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ەسكەرە كەلگەندە, جوبانىڭ يكەمدٸلٸگٸ مەن بەيٸمدٸلٸگٸ وڭ باعالاناتىنى انىق. سوندىقتان ونىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸن كەڭ اۋقىمدى قامتۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
«Bastau كەسٸپ» جوباسىن تولىققاندى جٷزەگە اسىرۋ جەنە كەڭەيتۋ ماقساتتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸندە ونى «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى-2020» مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىنا ينتەگراتسييالاۋ ۇسىنىلادى. بۇل جەردە تيٸستٸ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ (بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترلٸگٸ) رەسۋرستارىن اتالعان جوبانى بارىنشا تيٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن پايدالانۋ قاجەتتٸگٸ دە كٶلدەنەڭ تارتىلادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسييالارىن دامىتۋ – ٸلگەرٸلەۋ كەپٸلٸ
– اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋدى تەجەپ كەلە جاتقان پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ باسىم جاعدايدا ٶندٸرٸستٸڭ ۇساق تاۋارلى سيپاتى بولىپ تابىلاتىنى اقيقات. وسى پروبلەمانى شەشۋ ٷشٸن قانداي جۇمىستار جاسالىپ جاتقانىن بٸلسەك دەپ ەدٸك.
– ۇساقتاۋارلىلىق پروبلەماسىن ەڭسەرۋ ماقساتىندا ٶتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا «اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. 10 قاناتقاقتى كووپەراتيۆتەر قۇرۋ جەنە ونىڭ جۇمىسىن جولعا قويۋ بويىنشا ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ بٸرلەسكەن جوسپارى جٷزەگە اسىرىلۋدا.
سونداي-اق, ۇكپ تاراپىنان «200 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ» باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. قازٸرگٸ كەزدٸڭ ٶزٸندە شامامەن 7 مىڭ شارۋا قوجالىعى مەن حالىقتىڭ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارىن بٸرٸكتٸرەتٸن 283 اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆٸ جۇمىس ٸستەيدٸ.
سونىمەن بٸر مەزگٸلدە, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەر اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ پٸشٸنٸندە ٸرٸلەنە وتىرىپ, «ارزان» اقشاعا قول جەتكٸزە الماۋ پروبلەماسىمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. قارجىعا قول جەتكٸزۋ پروبلەماسىن شەشۋ ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸنە مىنالار ۇسىنىلادى:
– حالىقتىڭ كووپەراتيۆتەرگە بٸرٸككەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارىنىڭ ميكرونەسيەلەۋ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ;
– «قازاگرو» ۇبح» اق ينستيتۋتتارى ارقىلى جەڭٸلدٸكپەن نەسيەلەۋدٸڭ جاڭا ٶنٸمٸن ەنگٸزۋ.
ساراپتاما قورىتىندىلارىنا سٷيەنسەك, تٸكەلەي ساتۋ جٷيەسٸنٸڭ بولماۋى سالدارىنان ٶندٸرٸلگەن ٶنٸمنٸڭ 20-40 پايىزعا دەيٸن قىمباتتاپ كەتەتٸنٸ بايقالىپ وتىر. وسىعان وراي جەلٸلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ اراسىندا ساۋدانى دامىتۋدىڭ ٷش كەزەڭدٸ تەسٸلٸ ۇسىنىلادى.
بۇرىنعى قادامداردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا جاسالعان جۇمىستاردى ەسكەرە كەلگەندە, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسييالارىن قولداۋ جٷيەسٸ تٶمەندەگٸشە تٷزٸلەتٸن بولادى:
– جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە ۇيىمداستىرۋ جەنە تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ;
– حالىقتى بيزنەستٸڭ نەگٸزدەرٸنە, بيزنەس-جوسپار جاساۋعا ٷيرەتۋ;
– ميكرونەسيەلەۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ نەمەسە «قازاگرو» ۇبح ارقىلى جەڭٸلدٸكپەن قارجىلاندىرۋ;
– اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ساتۋدى/قايتا ٶڭدەۋدٸ ۇيىمداستىرۋ.
بيزنەستٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ مەملەكەتتٸك تاپسىرىستار ەسەبٸنەن قولداۋ قاجەت
– قالىپتاسقان ەكونوميكالىق جاعدايدا وتاندىق ٶنٸمدەرگە سۇرانىستى ىنتالاندىرۋ ماڭىزدى. اتالعان ٷدەرٸستە كٷندەلٸكتٸ تۇتىناتىن تاۋارلار, سونداي-اق, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورلاردى ساتىپ الۋ جەنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ شەڭبەرٸندەگٸ تۇراقتى سۇرانىس شەشۋشٸ رٶل اتقاراتىنى بەلگٸلٸ. وسى ارادا مىناداي سۇراق تۋىندايدى: كٷندەلٸكتٸ تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ جىل سايىنعى كٶلەمٸ قانداي?
– كٷندەلٸكتٸ سۇرانىسقا يە تۇتىنۋ تاۋارلارىنىڭ جىل سايىنعى كٶلەمٸ (كيٸم-كەشەك, اياق كيٸم, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ, جيھاز) شامامەن 1,9 ترلن تەڭگەنٸ قۇرايدى. بٸراق وسىنىڭ ٸشٸندە وتاندىق ٶنٸمنٸڭ ٷلەسٸ ورتاشا العاندا 30 پايىزدان اسپايدى. ال مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلاردىڭ, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتورلارداعى ساتىپ الۋلار مەن جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ جالپى كٶلەمٸ شامامەن العاندا 9,7 ترلن تەڭگە بولسا, وتاندىق دەڭگەيدٸڭ ٷلەسٸ – 57 پايىز.
وسىعان بايلانىستى وتاندىق ٶنٸم ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن جەرگٸلٸكتٸ مازمۇننىڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋ جولىمەن جوعارىلاتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋ قاجەت. بۇل ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە ۇزاق مەرزٸمدٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلۋٸ شارت. قازٸرگٸ تاڭدا وسى باعىتتا ناقتى جۇمىستار جٷرگٸزٸلە باستاعانىن دا ايتا كەتكەننٸڭ ارتىقتىعى جوق.
كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەكسپورتقا باعدارلانۋى – ەكونوميكا ٶسٸمٸنٸڭ نەگٸزگٸ درايۆەرٸ
– بٷگٸنگٸدەي جاعدايدا ەكونوميكا ٶسٸمٸن قالاي ىنتالاندىرۋعا بولادى?
– سوڭعى جىلدارى ەل ەكونوميكاسى دامۋىنىڭ باياۋلاۋى بٸزدٸ ٶسٸمنٸڭ جاڭا درايۆەرلەرٸن تابۋعا يتەرمەلەپ وتىر. ەكونوميكامىز كەيٸنگٸ ونجىلدىقتا ٸرٸ كومپانييالارعا تەۋەلدٸ بولعان بولسا, بٷگٸندە بٸز پاراديگمانى شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸككە قاراي بۇرۋعا تيٸسپٸز. ەسٸرەسە, ەكسپورتقا باعدارلانعان كەسٸپورىندارعا كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك, ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ ٸرٸ كٶرشٸلەرٸمٸزدە – قىتاي, رەسەي جەنە يراننىڭ ٸرٸ نارىقتارىندا بٸز ەلٸ پايدالانباعان ەكسپورتتىق ەلەۋەت بار.
شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك سەكتورىنىڭ دا ٸشكٸ پروبلەمالارى بارشىلىق. مىسالى, دامىعان ەلدەردە شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەكسپورتتاعى ٷلەسٸ قازاقستاندىق كٶرسەتكٸشتەردەن ون ەسە جوعارى – 25 پەن 50 پايىز اراسىندا بولىپ وتىر. بۇل ەل كەسٸپكەرلەرٸنٸڭ ايتارلىقتاي بٶلٸگٸ ساۋدا سەكتورىندا ەكەندٸگٸمەن, ال ٶزگە وزىق ەلدەردە كەرٸسٸنشە ٶندٸرۋشٸ بولىپ وتىرعاندىعىمەن تٷسٸندٸرٸلەدٸ.
بٷگٸندە قازاقستاندا ەكسپورتتى قولداۋدىڭ جالپىعا مويىندالعان بارلىق مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى بار, ولار تٷرلٸ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر اراسىندا «شاشىراپ كەتكەن». بۇل شارالاردىڭ كەلٸسٸلمەۋٸنە, ەكسپورتتى قولداۋ جٶنٸندەگٸ ۇيىمداردىڭ اراسىندا بٸردەي فۋنكتسييالار جٷكتەۋگە ەكەلۋدە. ورگاندار اراسىنداعى وسى تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەردٸڭ بەرٸنەن كەسٸپكەرلەرٸمٸز جاپا شەگٸپ وتىر.
سوندىقتان, ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ جان-جاقتى مەحانيزم بولىپ سانالاتىندىعىن جەنە تٷرلٸ قۇرالداردى پايدالانۋدى قاجەت ەتەتٸنٸن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق شارانى بٸرىڭعاي ەرٸ جٷيەلٸ ٷدەرٸسكە بايلانىستىرۋ قاجەت. بۇل ٷشٸن ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ ورتاق ستراتەگيياسىن ەزٸرلەپ, قانداي كومپانييالاردىڭ ەكسپورتقا شىعۋعا ەلەۋەتٸ بار ەكەنٸن انىقتاۋدان باستاپ, ٶزگە ەلدەردە تٷرلٸ كٶرمەلەر مەن الاڭدار ۇيىمداستىرۋعا دەيٸنگٸنٸڭ بەرٸن قامتۋ قاجەت.
تٷپكٸ ماقسات وسى كەسٸپورىنداردى تابۋ جەنە ەكسپورتتىق نارىقتارعا ٸلگەرٸلەتۋ بولىپ تابىلادى. ەگەر ولار جەتكٸلٸكسٸز بولسا, وندا ولاردىڭ قاتارىن ٶسٸرۋ ٷشٸن قالىپتاسۋ كەزەڭٸندە مەملەكەتتٸك تاپسىرىستى ۇزاقمەرزٸمدٸ نەگٸزدە (3 جىلعا كەلٸسٸمشارت) الۋى ٷشٸن باسىمدىقتار بەرۋگە دەيٸنگٸ تٷرلٸ قولداۋلاردى قامتاماسىز ەتۋ قاجەت.
وسىعان بايلانىستى ەكسپورتتى قولداۋدىڭ بارلىق شاراسىن بٸر تەرەزە قاعيداتىنداعى وپەراتورمەن بٸرگە شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ەكسپورتقا باعدارلانۋى مەسەلەسٸنە شوعىرلاندىرا وتىرىپ, ەكسپورتتى ٸلگەرٸلەتۋدٸڭ جاڭا ستراتەگيياسىن ەزٸرلەۋ ۇسىنىلادى.
اۋدان ورتالىقتارىنا دەيٸن ٶڭٸرلٸك ينفراقۇرىلىمى قالىپتاسقانىن, ورتا جەنە ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ ساندىق نەگٸزدەگٸ بازاسى, شەتەلدەردٸڭ ساۋدا-ٶنەركەسٸپ پالاتالارىمەن جولعا قويىلعان بايلانىسى بار ەكەنٸن ەسكەرسەك, ەكسپورت سالاسىنداعى بٸرىڭعاي وپەراتوردى «اتامەكەن» ۇكپ باسقارا الار ەدٸ.
كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ شەشٸمدٸ نەگٸزدەرٸ
– بٸلۋٸمٸزشە, قازٸر كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ ٶڭٸرلٸك كارتاسى ەزٸرلەنٸپ جاتقان سەكٸلدٸ. مۇنىڭ يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنان ايىرماشىلىعى نەدە?
– كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ ٶڭٸرلٸك كارتاسى – بۇل بيزنەس-ناۆيگاتور سيياقتى ەلەكتروندىق پورتال, وندا كەسٸپكەرلەر, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە قىزىعۋشىلىعى بار ەلەۋەتتٸ كەسٸپكەرلەر مەن ينۆەستورلار ٷشٸن ٶزەكتٸ اقپارات شوعىرلانعان.
بيزنەس-ناۆيگاتوردا كەسٸپكەرلٸكتٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ جەنە دامىتۋ شارالارى تۋرالى اقپارات, ەلدٸڭ بارلىق ٶڭٸرٸ بويىنشا تالدامالىق شولۋ (ەكونوميكالىق ماماندانۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتەرٸ) قامتىلعان. سونداي-اق, پورتالدا ناقتى بايلانىس دەرەكتەرٸ مەن بيزنەس-سۋبەكتٸلەر تۋرالى ٶزگە دە قاجەتتٸ اقپاراتتارى بار ەلدەگٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ بٸرىڭعاي رەەسترٸ ەنگٸزٸلگەن. وسىعان وراي, ٶڭٸرلٸك كارتا يندۋسترييالىق جەنە ينۆەستيتسييالىق شەشٸم قابىلداۋ ٷشٸن ناقتىلى نەگٸز بولا الادى. قازٸرگٸ كەزدە كارتادا 105 پەرسپەكتيۆالىق ينۆەستيتسييالىق جوبا بار. قازٸردٸڭ ٶزٸندە 103-تەن اسا ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ وسى پورتالدى قاراپ وتىر.
دەيتۇرعانمەن, كەسٸپكەرلەر بٷگٸندە ينۆەستور تارتۋ ٷشٸن بيزنەس-يدەيالاردى تەحنيكالىق ەكونوميكالىق نەگٸزدەمە فورماسىنداعى ينۆەستيتسييالىق جوبا دەڭگەيٸنە جەتكٸزۋ ٸسٸندە قيىندىقتارعا تاپ بولۋدا. كەسٸپكەرلەر ۇسىنعان ينۆەستيتسييالىق جوبالار ەدەتتە ينۆەستورلاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەيدٸ.
سوعان وراي بٸز جوبانى يندۋسترييالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدار كەزدە ٶڭٸرلٸك ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸن كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋدىڭ ٶڭٸرلٸك كارتاسىنداعى مەلٸمەتتەردٸ ەسكەرۋگە مٸندەتتەۋدٸ; «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى-2020» بٸرىڭعاي باعدارلاماسىنا كەسٸپكەرلەردٸڭ تەن جاساۋ كەزٸندەگٸ شىعىستارىن ٶتەۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ شاراسىن قوسۋدى; ٶڭٸرلٸك كارتا بازاسىنداعى نارىق تۋرالى نەگٸزگٸ دەرەكتەر ارقىلى اۋماقتىق نارىقتاعى وڭتايلى بوس ورىندى ٸزدەۋدٸڭ قۇرالى رەتٸندە «بيزنەس-كونسترۋكتور» قاعيداتى بويىنشا كٸشٸ جٷيە قۇرۋدى ۇسىنامىز.
«ٷكٸمەت بيزنەس ٷشٸن» سەرۆيسٸن قۇرۋ ماڭىزدى
– تيمۋر اسقارۇلى, وسى كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋ شارالارىن بٸر قولعا شوعىرلاندىرۋعا بولماي ما? وسى باعىتتا ناقتى بٸر جۇمىستار بار ما?
– سوڭعى جىلدارى مەملەكەت بيزنەستٸ قولداۋ شارالارىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا باستاماشىلىق ەتٸپ, ونى جٷزەگە اسىردى, قاجەتتٸ باعدارلامالار مەن ينستيتۋتتاردى قۇردى. بٷگٸندە وسى قولداۋ شارالارىن شوعىرلاندىراتىن, كەسٸپكەرلەردٸ قولداۋدى «ازاماتتارعا ارنالعان ٷكٸمەت» سيياقتى «بٸر تەرەزە» ارقىلى ۇسىنا وتىرىپ, ولاردى ىڭعايلى ەرٸ تيٸمدٸ ەتەتٸن كەز كەلدٸ.
وسى ورايداعى, «ٷكٸمەت بيزنەس ٷشٸن» جوباسى قولداۋ شارالارىن «بٸر تەرەزەگە» شوعىرلاندىرۋدان سينەرگييالىق ەسەر تۋدىرۋعا, كەسٸپكەرلەرگە ارنالعان قولداۋ شارالارىنىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ مەن اۋقىمىن ۇلعايتۋعا, قولداۋ شارالارىن الۋ ٷدەرٸسٸنٸڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
اۋداندىق دەڭگەيگە دەيٸن ينفراقۇرىلىمدارى مەن كەسٸپكەرلٸككە سەرۆيستٸك قىزمەت كٶرسەتۋ تەجٸريبەسٸ بار ەكەنٸن ەسكەرسەك, ٷكٸمەت تاراپىنان ٷيلەستٸرە وتىرىپ, وپەراتورلىقتى «اتامەكەن» ۇكپ-عا جٷكتەۋ ۇسىنىلادى.
ٷكٸمەت بيزنەس ٷشٸن دەگەنٸمٸز, بۇل – دامۋ ينستيتۋتتارى كٶرسەتەتٸن سۋبسيدييالاۋدان, گرانت بەرۋدەن, سەرتيفيكاتتاۋدان باستاپ, فاكتورينگكە, ساۋدا الاڭىنا, ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارعا, عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستارعا دەيٸنگٸ بارلىق شارالاردى بيزنەس ٷشٸن بٸرٸكتٸرە وتىرىپ, كەسٸپكەرگە كەڭەس بەرەتٸن, قىزمەت پەن سەرۆيستٸ بٸرىڭعاي ستاندارت پەن فورماتتا كٶرسەتەتٸن بٸر تەرەزە.
باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسييالارىن قايتا رەتتەگەن جٶن
– كەسٸپكەرلەر تاراپىنان جيٸ ايتىلاتىن شاعىمنىڭ ەڭ نەگٸزگٸسٸ – تەكسەرۋ, باقىلاۋ شارالارىنىڭ كٶپتٸگٸ. بۇل مەسەلەگە قاتىستى ناقتى قانداي ۇسىنىستار بار?
– جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا باقىلاۋ جەنە قاداعالاۋ فۋنكتسييالارىن 61 ۆەدومستۆو جٷزەگە اسىرادى (سونىڭ 45-ٸ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىكٸ, 16-سى ٶڭٸرلەردەگٸ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردان).
مەملەكەتتٸك فۋنكتسييالارعا جاسالعان تالداۋ اتالعان ۆەدومستۆولار تٷرلٸ سالادا 512 باقىلاۋ فۋنكتسيياسىنا يە ەكەنٸن, بۇل توتالدٸ مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى بٸلدٸرەتٸنٸن كٶرسەتتٸ. بۇل رەتتە كەسٸپكەرلەرگە قاتىستى تەكسەرۋ پاراعىندا 18 مىڭنان استام تالاپ بار ەكەن (ەڭ كٶبٸ ٶنەركەسٸپتٸك قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىندا – 10 مىڭنان استام). سونىمەن بٸرگە, تەكسەرۋ پاراعىنان تىس سانيتارلىق نورمالار مەن ەرەجەلەردٸڭ 8 مىڭنان استام تالابى بار. بۇلار دا مەملەكەت تاراپىنان باقىلانادى.
مەملەكەتتٸك باقىلاۋدىڭ نەگٸزگٸ مٸندەتٸ ٶنٸم (جۇمىس, قىزمەت) قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بولۋى تيٸس. ساپا مەسەلەسٸ نارىقتىڭ ٶزٸ ارقىلى رەتتەلۋٸ قاجەت, ٶيتكەنٸ, نارىقتىڭ باستى دٸتتەگەنٸ – ٸسكەرلٸك رەپۋتاتسييا, تۇتىنۋشىنى تارتۋ جەنە تۇتىنۋشىعا ستراتەگييالىق باعدارلانۋ. بۇل – بەسەكەلٸ نارىقتا ٸستەيتٸن ەربٸر ۇيىمعا جەنە ەربٸر كەسٸپورىنعا اسا ماڭىزدى.
الايدا, ەلدە ساپا مەسەلەسٸ (ستاندارتتار, قۇرىلىس نورمالارى مەن ەرەجەلەرٸ, گيگيەنالىق نورماتيۆتەر, تيپتٸك قاعيدالار) مەملەكەتتٸك ورگاندار ارقىلى تەكسەرٸلەدٸ جەنە كٶپ جاعدايدا سىبايلاس جەمقورلىققا جاعداي تۋعىزادى.
وسىعان بايلانىستى مىناداي ۇسىنىستار بار.
1) تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ كەزٸندە بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنەن تالاپ ەتٸلەتٸن تالاپتاردى قىسقارتۋ جۇمىستارىن اتقارۋ; 2) تاۋاردىڭ (جۇمىس, قىزمەت) قاۋٸپسٸزدٸگٸن باقىلاۋ مەن تاۋار (جۇمىس, قىزمەت) ساپاسىن باقىلاۋعا قاتىستى مەملەكەتتٸك باقىلاۋدىڭ ارا-جٸگٸن اجىراتۋ; 3) ۇسىنىلاتىن تاۋار, جۇمىس جەنە قىزمەت ساپاسى بويىنشا باقىلاۋ فۋنكتسييالارىن بەسەكەلٸ ورتاعا (ٶزٸن ٶزٸ رەتتەيتٸن ۇيىمدارعا – ٶرۇ) بەرۋ, بۇل رەتتە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸسٸن تاۋار (جۇمىس, قىزمەت) ساپاسى تالاپتارىنا سەيكەستٸككە مونيتورينگتەۋ قورىتىندىسى بويىنشا ٶرۇ اقپاراتى تەۋەكەلدەر باسقارۋ جٷيەسٸندە سۋر-دا ەسكەرٸلەتٸن بولادى, سول ارقىلى ادال كەسٸپكەرلەرگە قاتىستى قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنا سەيكەستٸكتٸ تەكسەرۋ سانىن ازايتادى; 4) مەملەكەتتٸك باقىلاۋدى بٸرتٸندەپ كەسٸپكەرلەردٸڭ تۇتىنۋشى الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋمەن الماستىرۋ; 5) كەسٸپكەرلٸك كودەكسٸندەگٸ تەكسەرۋلەر جٷرگٸزۋدٸڭ جالپى تەرتٸبٸنەن ەرەكشەلٸكتەر سانىن قىسقارتۋ.
جالپى العاندا, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسييالارىنا رەۆيزييا جٷرگٸزۋ قاجەت.
قىلمىستىق جەنە ەكٸمشٸلٸك زاڭنامانى ودان ەرٸ ٸزگٸلەندٸرۋدٸڭ بەرەرٸ كٶپ
– بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ەكونوميكالىق قىلمىستارعا قاتىستى زاڭنامانى ٸزگٸلەندٸرۋ شارالارى قولعان الىنعانى مەلٸم. وسى ورايدا, كەيٸنگٸ كەزدەرٸ قابىلدانعان كودەكستەر تۋرالى نە ايتا الاسىز?
– جاڭا قىلمىستىق كودەكستە ەكونوميكالىق قىلمىستار بويىنشا ايتارلىقتاي جەڭٸلدٸك بايقالمايدى. ولاردىڭ كەيبٸرٸنە قاتىستى جازا كٸسٸ ٶلتٸرۋ جازاسىمەن بارا-بار. مىسالى, جالعان شوت-فاكتۋرا ٷزٸندٸسٸ ٷشٸن, سالىقتان جالتارعانى ٷشٸن, جالعان كەسٸپكەرلٸك ٷشٸن ون جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قاراستىرىلعان.
جازالاۋشى شارالاردان الدىن الۋ تەجٸريبەسٸنە بٸرتٸندەپ كەلۋ ساياساتى جٷرگٸزٸلٸپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, ەكونوميكا سالاسىنداعى قىلمىستىق قۇقىقبۇزۋشىلىققا ەكونوميكالىق جاۋاپكەرشٸلٸك شارالارىن قولدانعان جٶن.
جالعان كەسٸپكەرلٸك جٶنٸندەگٸ قىلمىستىق پروتسەسس بارىسىندا وبەكتيۆتٸلٸك جەنە زەرتتەۋدٸڭ تولىققاندىلىعىنا قاتىستى زاڭناما تالاپتارى ساقتالمايدى. «جالعان كەسٸپكەرلٸك» قۇرامىنىڭ ٶزٸ قىلمىستىڭ ٶزگە قۇرامدارىن قايتالايدى (ٸس جٷزٸندە بۇل سالىق تٶلەۋدەن, بانك نەسيەسٸن تٶلەۋدەن جالتارۋدىڭ, الاياقتىقتىڭ بٸر امالى).
زاڭدى تۇلعالاردى (جالعان كەسٸپورىنداردى) تٸركەۋدٸ بولدىرماۋدىڭ كەسٸرلٸ تەجٸريبەسٸ قالىپتاستى. ولاردىڭ كونتراگەنتتەرمەن اراداعى بارلىق مەمٸلەلەرٸ جارامسىز دەپ تانىلادى. نەتيجەسٸندە, سوڭعىلارىنا قوسىمشا سالىق سومالارى مەن ايىپپۇلدار جازىلادى.
قىلمىستىق قۋدالاۋ, سونداي-اق «جوسپاردان تىس» تەكسەرۋ ٷشٸن قولدانىلادى جەنە ەلٸ كٷنگە دەيٸن بيزنەسكە قىسىم جاساۋدىڭ قۇرالى بولىپ قالىپ وتىر. ەگەر ەدەتتەگٸ تەكسەرۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگان بۇل ەرەكەتٸنٸڭ نەگٸزدٸلٸگٸن پروكۋراتۋرادا دەلەلدەۋٸ تيٸس بولسا, قىلمىستىق قۋدالاۋدى باستاۋ ٷشٸن مۇنداي كەدەرگٸلەر جوق.
«ەكٸمشٸلٸك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى» جاڭا كودەكستٸڭ تاياۋدا قابىلدانعانىنا قاراماستان, وندا شەشۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بٸرقاتار مەسەلەلەر قالىپ وتىر.
بٷگٸندە كودەكستە جالپى 608 قۇقىق بۇزۋ قۇرامى كٶرسەتٸلگەن, سونىڭ 400-دەن استامى كەسٸپكەرلٸك قىزمەت سۋبەكتٸلەرٸنە قاتىستى قولدانىلادى. كەسٸپكەرلەرگە قاتىستى وسى 400 قىلمىستىق قۇرامنىڭ تەك 14 بابى عانا «ەسكەرتۋ» تٷرٸندەگٸ جازانى قاراستىرادى.
سوندىقتان كودەكستە ٷلكەن قوعامدىق قاتەر تٶندٸرمەيتٸن قىلمىستىق قۇرامدار بويىنشا ەسكەرتۋ, الدىن الۋ ينستيتۋتىن كەڭٸنەن قولدانۋ قاجەت.
وسى ماقساتتا ەڭ الدىمەن باس پروكۋراتۋرامەن بٸرلەسٸپ, بيزنەس-قوعامداستىقتى قاتىستىرا وتىرىپ, قىلمىستىق كودەكستٸڭ شامادان تىس رەپرەسسييالىق سيپاتىن جويۋ, جازالاۋدان گٶرٸ, الدىن الۋ شارالارىنا قاراي ٶتۋ تۇرعىسىنان جۇمىستار جٷرگٸزۋ كەرەك.
ەكٸنشٸدەن, ەكٸمشٸلٸك كودەكس اياسىنداعى ەسكەرتۋ ينستيتۋتىن كەڭەيتۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, ايىپپۇلدىڭ بيزنەس كٶلەمٸنە بايلانىستى بولۋىن جويۋ, سونداي-اق بيزنەستٸڭ بارلىق ساناتى بويىنشا ايىپپۇلدىڭ ەڭ جوعارعى شەگٸن بەلگٸلەۋ قاجەت.
نارىق قاعيداتتارىنىڭ ساقتالۋىنا رەۆيزييا جاساۋ – بەسەكەلٸ ورتا قالىپتاستىرادى
– مەملەكەت باسشىسى كٶپتەگەن نىسانداردى بەسەكەلٸ ورتاعا بەرۋ, ولارداعى مەملەكەتتٸڭ ٷلەسٸن ازايتۋ مٸندەتٸن قويىپ وتىرعان مەلٸم. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردىڭ بارىسى قالاي بولىپ جاتىر?
– ٷكٸمەتتٸڭ 9 قىركٷيەكتەگٸ كەڭەيتٸلگەن وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى مينيسترلٸكتەردٸڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىشتى ۇيىمدارى مەن ۆەدومستۆولارعا ولاردى بەسەكەلەس ورتاعا بەرۋ نەمەسە جەرگٸلٸكتٸ قامتۋ دەڭگەيٸنە قايتالاپ ينۆەنتاريزاتسييا جٷرگٸزۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ ەكونوميكاعا ىقپالى شامادان تىس جوعارى بولىپ وتىر. مەملەكەتتٸڭ باقىلاۋىنداعى ۇيىمدار اكتيۆتەرٸنٸڭ ٷلەسٸ ٸجٶ-نٸڭ 60 پايىزىنا جەتەدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلٸگٸ مەملەكەتتٸك مٷلٸك جەنە جەكەشەلەندٸرۋ كوميتەتٸنە قاراستى مەملەكەتتٸك مٷلٸك رەەسترٸ (www.gosreestr.kz) جەكەلەنگەن مەملەكەتتٸك كومپانييالار ٷلەستەستٸكتٸڭ 9-شى دەڭگەيٸنە دەيٸنگٸ ۇيىمدىق قۇرىلىمدارعا يەلٸك ەتٸپ وتىرعانىنا قاراماستان, ەنشٸلەس جەنە باعىنىشتى ۇيىمدارداعى ٷلەستەستٸكتٸڭ 5-شٸ دەڭگەيٸنە دەيٸن عانا كٶرسەتەدٸ, سول سەبەپتٸ دە مەملەكەتتٸك كومپانييالاردىڭ ناقتى سانى تۋرالى دەرەك جوق.
قالىپتاسقان كٷردەلٸ جاعدايدى ەڭسەرۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جەنە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) ەلدەرٸنٸڭ تەجٸريبەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكاعا قاتىسۋ ٷلەسٸن ٸجٶ-نٸڭ 15 پايىزىنا دەيٸن ازايتۋ جٶنٸندەگٸ تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا جەكەشەلەندٸرۋدٸڭ 2016-2020 جىلدارعا ارنالعان كەشەندٸ جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋمەن بٸرگە ٷكٸمەتتٸك دەڭگەيدە ارنايى جۇمىس توبىن (ٷكٸمەتتٸك شتاب) قۇرۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
جوعارىدا ايتىلعان شارالار مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەگەن جەنە جالپى قازاقستاننىڭ ەلەمدەگٸ ەڭ دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرۋ ستراتەگيياسىنا, ەىدۇ ستاندارتتارىن ەنگٸزۋ ٸسٸنە تولىق سەيكەسەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸز. وسىعان بايلانىستى اتالعان شارالاردى ٷكٸمەتتٸڭ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جٶنٸندەگٸ جوسپارىنا ەنگٸزۋدٸ ۇسىنامىز.
«اتامەكەن» ۇكپ الداعى ۋاقىتتا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرگە ۇسىنىستاردى تالقىلاۋ جەنە جەتٸلدٸرۋگە اتسالىسۋعا, سونداي-اق ەگجەي-تەگجەيلٸ تەتٸكتەردٸ, قاجەتتٸ ەسەپتەۋلەردٸ, نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ ٶزگەرتۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستاردى ۇسىنۋعا دايىن.
ەڭگٸمەلەسكەندەر
سامات مۇسا,
ايبىن باقىتۇلى,
.jpeg)