2016 جىلعى 16 قاراشادا قازاقسان مۇسىلماندار دٸني باسقارما (بۇدان ەرٸ – قمدب) مەشٸتتەرٸنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەسٸ بەكٸتٸلگەنٸ بەلگٸلٸ. اتالعان ەرەجە قمدب-نىڭ عۇلامالار كەڭەسٸنٸڭ مەجٸلٸسٸندە تالقىلانىپ, قولداۋ تاپتى.
وسى ەرەجەنٸ قابىلداۋ جايدان-جاي تۋعان جوق. سوڭعى جىلدارى مەشٸتكە كەلۋشٸلەردٸڭ اراسىندا جاماعاتپەن ناماز وقۋ كەزٸندە جەنە جۇما نامازى بارىسىندا يمامنىڭ ايتقانىن تىڭدامايتىندار شىعا باستادى. ولاردىڭ وسى ەرەكەتٸ مەشٸت جاماعاتىنىڭ مازاسىن الىپ, قۇلشىلىقتارىن تىنىش ورىنداۋلارىنا كەدەرگٸ بولا باستادى. وسىنداي جاعدايدا, قمدب مەشٸت ٸشٸندەگٸ تىنىشتىقتى ساقتاۋ جەنە دٸندارلاردىڭ قۇقىن قورعاۋ ماقساتىندا مەشٸتتەردٸڭ ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەسٸن قابىلداۋلارىنا تۋرا كەلدٸ.
اتالعان ەرەجەنٸڭ قر «دٸني قىزمەت پەن دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» زاڭىنا, ەلٸمٸزدەگٸ باسقا دا قولدانىستاعى زاڭناما نورمالارىنا, ينسترۋكتيۆتٸ قۇجاتتارعا جەنە ەڭبەكتٸ ۇيىمداستىرۋ سالاسىنداعى نورماتيۆتٸك اكتٸلەرگە, سونىمەن قاتار قمدب جارعىسىنا سەيكەس دايىندالدى.
سوڭعى كەزدەرٸ وسى ەرەجە قولدانىستاعى زاڭنامالارعا قايشى ەكەن دەگەن پٸكٸر تاراتىپ جٷرگەندەر بار. بٸردەن ايتايىن, بۇل ەلدٸڭ اراسىن بٶلۋدٸ كٶزدەيتٸندەردٸڭ پاسىق تۇزاعى دەپ قابىلداپ جەنە قارسى تۇرۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ قمدب-نىڭ مەشٸتتەرٸنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەسٸن قابىلداۋىنا تولىق قۇقىعى بار.
ەندٸ وسىعان تەرەڭٸرەك ٷڭٸلٸپ قارايىق. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «دٸني قىزمەت جەنە دٸني بٸرلەستٸكتەر تۋرالى» 2011 جىلعى 11 قازانداعى زاڭىنىڭ (بۇدان ەرٸ – زاڭ) پرەامبۋلاسىندا مەملەكەتتٸڭ «...حانافي باعىتىنداعى يسلامنىڭ جەنە پراۆوسلاۆيەلٸك حريستياندىقتىڭ حالىقتىڭ مەدەنيەتٸنٸڭ دامۋى مەن رۋحاني ٶمٸرٸندەگٸ تاريحي رٶلٸن تانيتىنىن نەگٸزگە الادى» دەپ, كٶرسەتٸلگەن.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى رەسپۋبليكالىق يسلامي دٸني بٸرلەستٸگٸ وسى زاڭنىڭ شەڭبەرٸندە تٸركەلگەن جەنە بارلىق مەشٸتتەر دٸني باسقارمانىڭ فيليالى بولىپ تٸركەلگەن جەنە ٶزٸنٸڭ جۇمىسى بارىسىندا سونىڭ جارعىسىن باسشىلىققا الادى.
زاڭنىڭ 13-بابىنىڭ 2 تارماعىندا «دٸني بٸرلەستٸكتٸڭ مىناداي بەلگٸلەرٸ: 1) ورتاق دٸني ٸلٸمٸ; 2) دٸني جورالاردى, رەسٸمدەر مەن ۋاعىزداردى ورىنداۋ; 3) ٶز قاتىسۋشىلارىن (مٷشەلەرٸن) جەنە دٸن ۇستانۋشىلارىن دٸنگە تەربيەلەۋ; 4) قىزمەتٸنٸڭ دٸني باعىتى بولۋعا تيٸس» ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن. «قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى» رەسپۋبليكالىق يسلامي دٸني بٸرلەستٸگٸ جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن نەگٸزدەردٸ باسشىلىققا الا وتىرىپ, ٶزدەرٸنە قاراستى مەشٸتتەرٸنٸڭ ٸشكٸ تەرتٸپ ەرەجەسٸن بەكٸتكەن. وسى ەرەجەگە سەيكەس مەشٸتكە كەلۋشٸلەر حانافي مەزحابىنا ساي قۇلشىلىق جاساۋعا, نامازداعى «ەمين» دۇعاسىن ٸشتەي ايتۋعا جەنە مەشٸتكە كەلۋشٸلەر مەشٸت قىزمەتكەرلەرٸن قۇرمەتتەۋگە, باسقا دا تۇلعالارعا قۇرمەتپەن قاراۋعا, سونداي-اق جاماعات تىنىشتىعىن ساقتاۋعا, الاۋىزدىق تۋدىرماۋى مٸندەتتەلەتٸنٸ بەكٸتٸلگەن. ەندٸ وسى كٶرسەتٸلگەندەرگە, ياعني مەشٸتتەردٸڭ ٸشٸندەگٸ جاعدايعا تولىعىمەن جاۋاپ بەرەتٸن جالعىز مەكەمە ول قمدب.
وسىعان وراي, ەلٸمٸزدە حانافي مازحابىنىڭ رٶلٸ مويىندالاتىنىن نەگٸزگە الا وتىرىپ, قمدب-نىڭ عۇلامالار كەڭەسٸنٸڭ «امين» سٶزٸ تۋرالى شىعارعان ٷكٸمدەرٸ مەن شەشٸمدەرٸ ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىندا ورنالاسقان مەشٸتتەردە مٷلتٸكسٸز ورىندالۋى تيٸس. وعان باعىنباعاندار دٸني قىزمەتكە كەدەرگٸ كەلتٸرگەن بولادى. ونىڭ دەلەلٸ زاڭدا انىق جازىلعان. اتاپ ايتقاندا, زاڭنىڭ 3-بابى 5 تارماعىندا «زاڭدى دٸني قىزمەتكە كەدەرگٸ كەلتٸرۋگە, جەكە تۇلعالاردىڭ دٸنگە كٶزقاراسى سەبەپتەرٸ بويىنشا ازاماتتىق قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا نەمەسە ولاردىڭ دٸني سەزٸمدەرٸن قورلاۋعا, قانداي دا بٸر دiندi ۇستانۋشىلار قاستەرلەيتٸن زاتتاردى, قۇرىلىستار مەن ورىنداردى بٷلدٸرۋگە جول بەرٸلمەيدٸ» دەپ جازىلعان.
وسىعان وراي, «ەمين» سٶزٸن داۋىستاپ ايتۋ مەشٸتتەگٸ قۇلشىلىقتىڭ اتقارىلۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸنٸن مەشٸت جاماعاتىنىڭ ٶزٸ-اق ايتىپ بەرەدٸ. قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى» رەسپۋبليكالىق يسلامي دٸني بٸرلەستٸگٸ مەشٸتكە كەلگەن جاماعاتتىڭ نەگٸزگٸ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸن سونداي-اق دٸني قىزمەتكە بايلانىستى باسقا دا مەسەلەلەردٸ رەتتەۋدٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمنٸڭ, دٸني تٶزٸمدٸلٸكتٸڭ جەنە ازاماتتاردىڭ دٸني نانىمدارىن قۇرمەتتەۋدٸ نەگٸزگە الا وتىرىپ قابىلداعان ەرەجەسٸنە باعىنىپ امال جاساساق ەڭ ابزال ساۋاپتى ٸس بولارى انىق.
قاسيەتتٸ قۇران كەرٸمدە «بٷلٸك شىعارۋ ادام ٶلتٸرگەننەن دە اۋىر كٷنە» دەپ بۇيىرادى. ەندەشە, دٷنيەدە جەنە احيرەتٸنٸڭ قايىرلى بولعانىن قالاعاندار بٷلٸك شىعارعانداردان ۇزاق تۇرعاندارى ابزال.
بالعابەك مىرزاەۆ,
دٸنتانۋشى,
تەولوگييا عىلىمىنىڭ دوكتورى
