2016 jylǵy 16 qarashada Qazaqsan musylmandar dini basqarma (budan ári – QMDB) meshitteriniń ishki tártip erejesi bekitilgeni belgili. Atalǵan ereje QMDB-nyń Ǵulamalar keńesiniń májilisinde talqylanyp, qoldaý tapty.
Osy erejeni qabyldaý jaidan-jai týǵan joq. Sońǵy jyldary meshitke kelýshilerdiń arasynda jamaǵatpen namaz oqý kezinde jáne juma namazy barysynda imamnyń aitqanyn tyńdamaityndar shyǵa bastady. Olardyń osy áreketi meshit jamaǵatynyń mazasyn alyp, qulshylyqtaryn tynysh oryndaýlaryna kedergi bola bastady. Osyndai jaǵdaida, QMDB meshit ishindegi tynyshtyqty saqtaý jáne dindarlardyń quqyn qorǵaý maqsatynda meshitterdiń ishki tártip erejesin qabyldaýlaryna týra keldi.
Atalǵan erejeniń QR «Dini qyzmet pen dini birlestikter týraly» zańyna, elimizdegi basqa da qoldanystaǵy zańnama normalaryna, instrýktivti qujattarǵa jáne eńbekti uiymdastyrý salasyndaǵy normativtik aktilerge, sonymen qatar QMDB Jarǵysyna sáikes daiyndaldy.
Sońǵy kezderi osy ereje qoldanystaǵy zańnamalarǵa qaishy eken degen pikir taratyp júrgender bar. Birden aitaiyn, bul eldiń arasyn bólýdi kózdeitinderdiń pasyq tuzaǵy dep qabyldap jáne qarsy turýymyz kerek. Óitkeni QMDB-nyń meshitteriniń ishki tártip erejesin qabyldaýyna tolyq quqyǵy bar.
Endi osyǵan tereńirek úńilip qaraiyq. Qazaqstan Respýblikasynyń «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly» 2011 jylǵy 11 qazandaǵy zańynyń (budan ári – Zań) Preambýlasynda memlekettiń «...hanafi baǵytyndaǵy islamnyń jáne pravoslavielik hristiandyqtyń halyqtyń mádenietiniń damýy men rýhani ómirindegi tarihi rólin tanitynyn negizge alady» dep, kórsetilgen.
Búginde elimizde Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy respýblikalyq islami dini birlestigi osy zańnyń sheńberinde tirkelgen jáne barlyq meshitter Dini basqarmanyń filialy bolyp tirkelgen jáne óziniń jumysy barysynda sonyń jarǵysyn basshylyqqa alady.
Zańnyń 13-babynyń 2 tarmaǵynda «Dini birlestiktiń mynadai belgileri: 1) ortaq dini ilimi; 2) dini joralardy, rásimder men ýaǵyzdardy oryndaý; 3) óz qatysýshylaryn (múshelerin) jáne din ustanýshylaryn dinge tárbieleý; 4) qyzmetiniń dini baǵyty bolýǵa tiis» ekeni kórsetilgen. «Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy» respýblikalyq islami dini birlestigi joǵaryda kórsetilgen negizderdi basshylyqqa ala otyryp, ózderine qarasty meshitteriniń ishki tártip erejesin bekitken. Osy erejege sáikes meshitke kelýshiler hanafi mázhabyna sai qulshylyq jasaýǵa, namazdaǵy «Ámin» duǵasyn ishtei aitýǵa jáne meshitke kelýshiler meshit qyzmetkerlerin qurmetteýge, basqa da tulǵalarǵa qurmetpen qaraýǵa, sondai-aq jamaǵat tynyshtyǵyn saqtaýǵa, alaýyzdyq týdyrmaýy mindetteletini bekitilgen. Endi osy kórsetilgenderge, iaǵni meshitterdiń ishindegi jaǵdaiǵa tolyǵymen jaýap beretin jalǵyz mekeme ol QMDB.
Osyǵan orai, elimizde Hanafi mazhabynyń róli moiyndalatynyn negizge ala otyryp, QMDB-nyń Ǵulamalar keńesiniń «Amin» sózi týraly shyǵarǵan úkimderi men sheshimderi elimizdiń aýmaǵynda ornalasqan meshitterde múltiksiz oryndalýy tiis. Oǵan baǵynbaǵandar dini qyzmetke kedergi keltirgen bolady. Onyń dáleli zańda anyq jazylǵan. Atap aitqanda, zańnyń 3-baby 5 tarmaǵynda «Zańdy dini qyzmetke kedergi keltirýge, jeke tulǵalardyń dinge kózqarasy sebepteri boiynsha azamattyq quqyqtarynyń buzylýyna nemese olardyń dini sezimderin qorlaýǵa, qandai da bir dindi ustanýshylar qasterleitin zattardy, qurylystar men oryndardy búldirýge jol berilmeidi» dep jazylǵan.
Osyǵan orai, «Ámin» sózin daýystap aitý meshittegi qulshylyqtyń atqarylýyna kedergi keltiretinin meshit jamaǵatynyń ózi-aq aityp beredi. Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy» respýblikalyq islami dini birlestigi meshitke kelgen jamaǵattyń negizgi quqyqtary men mindetterin sondai-aq dini qyzmetke bailanysty basqa da máselelerdi retteýdi, Qazaqstan Respýblikasyndaǵy konfessiiaaralyq kelisimniń, dini tózimdiliktiń jáne azamattardyń dini nanymdaryn qurmetteýdi negizge ala otyryp qabyldaǵan Erejesine baǵynyp amal jasasaq eń abzal saýapty is bolary anyq.
Qasietti Quran Kárimde «Búlik shyǵarý adam óltirgennen de aýyr kúná» dep buiyrady. Endeshe, dúniede jáne ahiretiniń qaiyrly bolǵanyn qalaǵandar búlik shyǵarǵandardan uzaq turǵandary abzal.
Balǵabek MYRZAEV,
dintanýshy,
teologiia ǵylymynyń doktory
