قازاق ەلٸنٸڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن دەربەستٸگٸن, ەگەمەندٸگٸن بٷكٸل ەلەمگە پاش ەتەتٸن رەمٸزدەرٸ - تۋى, ەلتاڭباسى جەنە ەنۇرانى. مەملەكەتٸمٸزدٸڭ مىزعىماس نەگٸزدەرٸنٸڭ بٸرٸ سانالاتىن بۇل قۇندى بەلگٸلەرٸمٸزبەن حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق ارمان-تٸلەگٸ, مۇقالماس رۋحى مەن قاھارماندىعى استاسىپ جاتىر.
وسى قۇندىلىقتارىمىز جايىندا قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بٸر سٶزٸندە: «بٸز تەۋەلسٸزدٸككە اڭساپ, زارىعىپ جەتتٸك. ەندٸ سول تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قاسيەتتٸ بەلگٸلەرٸن دە ەرەكشە قادٸرلەۋٸمٸز, قاستەرلەۋٸمٸز كەرەك. ەر ازامات قازاقستاننىڭ تۋىن, ەلتاڭباسىن, ەنۇرانىن تۇمارداي قاسيەت تۇتۋى قاجەت. ەلدٸگٸمٸزدٸڭ سىنالاتىن بٸر تۇسى - وسى», - دەگەنٸ ەستە.
ەندەشە, وسىناۋ قۇندىلىقتارىمىزدى قانشالىقتى قاستەرلەپ جٷرمٸز? تۋىمىزعا, ەلتاڭبامىزعا, ەنۇرانىمىزعا قۇرمەتٸمٸز قانداي?! ەرينە, قوعام بولعاننان كەيٸن ٸشٸندە الا دا, قۇلا دا بولادى. ايتالىق, كٷنٸ كەشە عانا ورتا مەكتەپتٸ بٸتٸرٸپ, 11 جىلدىق ەڭبەگٸ سٸڭگەن مۇقاباسىندا مەملەكەتتٸك ەلتاڭبامىز بار اتتەستاتتارىن قوقىس جەشٸگٸنە لاقتىرىپ كەتكەن ٷش جاسٶسپٸرٸمنٸڭ جٶنسٸز ەرەكەتٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە تاراپ, قوعامنىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋدىرعان بولاتىن. سەل كەيٸن دەل سول ٷش جاسٶسپٸرٸمنٸڭ جاساعان قىلىقتارى ٷشٸن كەشٸرٸم سۇراعان ۆيدەوسى دا تاراعان-دى.
«قۇرمەتتٸ بارشا قازاقستاندىقتار, ۇستازدارىمىز, بالالىقپەن جاساعان قاتەلٸگٸمٸز ٷشٸن كەشٸرٸم سۇرايمىز. بٸلٸم تۋرالى اتتەستات بٸزدٸڭ بولاشاعىمىزدىڭ قۇجاتى ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز, سەزٸنەمٸز. بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ ەلتاڭبامىزدى قۇرمەتتەيمٸز, سىيلايمىز. بالالىقپەن جاساعان ٸسٸمٸزگە ٶتە قاتتى ٶكٸنەمٸز», – دەگەن ەدٸ ولار.
ستاتيستيكا سٶيلەيدٸ
بٷگٸنگٸ رەمٸزدەر كٷنٸنە وراي جەنە جوعارىدا اتاعان جاسٶسپٸرٸمدەردٸڭ قىلىعىن سارالاۋ ماقساتىندا مەملەكەتتٸك قۇندىلىقتارىمىزدىڭ قادٸرٸن تٷسٸنبەي, اياقاستى ەتەتٸندەردٸڭ سانىن بٸلمەك بولىپ قر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جەنە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتٸنٸڭ اقپاراتتىق سەرۆيسٸندەگٸ ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە جٷگٸنگەن ەدٸك. ونداعى جاڭارتىلعان دەرەكتەردە وسى جىلدىڭ العاشقى ەكٸ ايىندا ەلٸمٸزدٸڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸن قورلاۋ دەرەگٸ تٸركەلمەگەنٸن كٶرسەتٸپ تۇر. سوندىقتان ٶتكەن جىلعى ستاتيستيكانى دا سٷزٸپ قاراپ شىقتىق. قاراپ شىقتىق تا, جيٸ بولماسا دا مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸمٸزدٸ قورلايتىنداردىڭ بار ەكەنٸن بايقادىق. مەسەلەن, سەرۆيستە كەلتٸرٸلگەن دەرەكتەرگە سەيكەس, 2019 جىلدىڭ قاڭتار, اقپان, ناۋرىز, سەۋٸر, مامىر ايلارىندا اي سايىن مەملەكەتتٸك رەمٸزٸمٸزدٸ قورلاۋدىڭ بٸر-بٸردەن دەرەگٸ تٸركەلٸپ وتىرعان ەكەن. ال ماۋسىمنان باستاپ قازان ايىنا دەيٸنگٸ ارالىقتا وعاش قىلىق تانىتىپ, ٸستٸ بولعاندار جوق. الايدا قاراشا مەن جەلتوقساندا مەملەكەتتٸك رەمٸزٸمٸزدٸ اياق استى ەتكەندەرگە قاتىستى ەكٸ-ەكٸدەن دەرەك تٸركەلگەن.
جٷگەنسٸزدەرگە زاڭ نە دەيدٸ?
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىلمىستىق كودەكسiنٸڭ 372-بابىنا سەيكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸن قورلاعاندار 2 مىڭ ايلىق ەسەپتiك كٶرسەتكiشكە دەيٸنگٸ مٶلشەردە ايىپپۇل سالۋعا نە سول مٶلشەردە تٷزەۋ جۇمىستارىنا نەمەسە 600 ساعاتقا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋعا نە ەكٸ جىلعا دەيiنگi مەرزiمگە باس بوستاندىعىن شەكتەۋگە نەمەسە سول مەرزiمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا جازالانادى. سونىمەن قاتار ەلٸمٸزدٸڭ ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسٸنٸڭ 354-1-بابىنا سەيكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك تۋىن, مەملەكەتتٸك ەلتاڭباسىن جەنە ولاردىڭ بەينەلەرٸن زاڭسىز پايدالانۋ, سونداي-اق قر زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك گيمنٸن پايدالانۋ جەنە ورىنداۋ ەكٸ جٷز ايلىق ەسەپتiك كٶرسەتكiش مٶلشەرٸندە ايىپپۇل سالۋعا ەكەپ سوعادى.
مەملەكەتتٸك تۋ, ەلتاڭبا جەنە ەنۇراندى پايدالانۋ تەرتٸبٸ قانداي?
ەلٸمٸزدٸڭ 2007 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا قابىلدانعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك رەمٸزدەرٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا سەيكەس, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەزيدەنتسيياسىنىڭ, پارلامەنتٸنٸڭ, سەنات پەن مەجٸلٸستٸڭ, ٷكٸمەتتٸڭ, مينيسترلٸكتەردٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە تٸكەلەي باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, ولاردىڭ ۆەدومستۆولارى مەن اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ, كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى مەن جەرگٸلٸكتٸ سوتتارىنىڭ, جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ جەنە اتقارۋشى ورگانداردىڭ, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ, مەملەكەتتٸك ۇيىمداردىڭ عيماراتتارىندا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەلشٸلٸكتەرٸنٸڭ, حالىقارالىق ۇيىمدارداعى تۇراقتى ٶكٸلدٸكتەرٸنٸڭ, ساۋدا ٶكٸلدٸكتەرٸنٸڭ, شەتەلدەگٸ باسقا دا رەسمي مەكەمەلەرٸنٸڭ, شەتەلدەگٸ مەكەمەلەرٸنٸڭ باسشىلارى رەزيدەنتسييالارىنىڭ عيماراتتارىندا جەنە سول مەملەكەتتٸڭ پروتوكولدىق پراكتيكاسىنا سەيكەس كٶلٸك قۇرالدارىندا, سونىمەن قاتار اتالعان لاۋازىم تۇلعالارىنىڭ كابينەتتەرٸندە ۇدايى تٸگٸلٸپ تۇرۋى تيٸس. عيماراتتارعا تۇراقتى تٸگٸلگەن مەملەكەتتٸك تۋعا تەۋلٸكتٸڭ قاراڭعى مەزگٸلٸندە جارىق تٷسٸپ تۇرۋى قاجەت. مەملەكەتتiك تۋدىڭ بەينەسi قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك ناگرادالارىنىڭ, ۇلتتىق بانك بانكنوتتارى مەن مونەتالارىنىڭ ەلەمەنتٸ نەمەسە گەرالديكالىق نەگٸزٸ رەتٸندە پايدالانىلۋى مٷمكٸن. ۇلتتىق ازا تۇتۋعا بايلانىستى مەملەكەتتiك تۋ ۇلتتىق ازا تۇتۋ مەرزiمi ٸشٸندە تۋتۇعىر بيiكتiگiنiڭ جارتىسىنا دەيiن تٶمەن تٷسiرiلەدi.
مەملەكەتتٸك ەلتاڭبامىز دا تۋىمىزبەن قاتار تۇرادى. مۇنان بٶلەك, ول قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ مەن ونىڭ ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ, پارلامەنتتٸڭ, ونىڭ پالاتالارى مەن ولاردىڭ اپپاراتتارىنىڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتٸ پالاتالارى بيۋرولارىنىڭ, ٷكٸمەتتٸڭ جەنە پرەمەر-مينيستر كەڭسەسٸنٸڭ, مينيسترلٸكتەردٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸنە تٸكەلەي باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتٸن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, ولاردىڭ ۆەدومستۆولارى مەن اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى سوتى مەن جەرگٸلٸكتٸ سوتتارىنىڭ, قارۋلى كٷشتەردٸڭ قۇرامالارىنىڭ, ەسكەري بٶلٸمدەرٸنٸڭ, بٶلٸمشەلەرٸ مەن مەكەمەلەرٸنٸڭ, باسقا دا ەسكەرلەر مەن ەسكەري قۇرالىمداردىڭ, جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ, اتقارۋشى ورگانداردىڭ جەنە ٶزگە دە مەملەكەتتٸك ۇيىمداردىڭ مٶرلەرٸ مەن قۇجاتتارىنىڭ بلانكٸلەرٸندە بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸنٸڭ, ٷكٸمەتٸنٸڭ, كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنٸڭ جەنە جوعارعى سوتىنىڭ رەسمي باسىلىمدارىندا; قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكٸنٸڭ بانكنوتتارى مەن مونەتالارىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارىندا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارىنا بەرٸلەتٸن جەكە كۋەلٸكتە, تۋۋ تۋرالى كۋەلٸكتە, پاسپورتتا جەنە ٶزگە دە پاسپورتتاردا, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن مەملەكەتتٸك ۇيىمدار قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قىزمەتتٸك كۋەلٸكتەرٸندە; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك شەكاراسىنا ورناتىلاتىن شەكارا باعانالارىندا قولدانىلادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك گيمنٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ قىزمەتكە كٸرٸسكەن كەزدە - ول انت بەرگەننەن كەيٸن; قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ سەسسييالارىنىڭ اشىلۋى جەنە جابىلۋى كەزٸندە; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق جەنە مەملەكەتتٸك مەرەكەلەرٸنە, سونداي-اق ٶزگە دە سالتاناتتى ٸس-شارالارعا ارنالعان جينالىستار مەن مەجٸلٸستەردٸڭ سالتاناتتى اشىلۋى كەزٸندە; تەلە-, راديوارنالار ەفيرگە شىققان كەزدە تەۋلiك سايىن, ولاردىڭ حابار تاراتۋى باستالعاندا جەنە اياقتالعاندا; قازاقستان رەسپۋبليكاسى حالقىنىڭ ٶمٸرٸندەگٸ اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعالاردى اتاپ ٶتۋ قۇرمەتٸنە ەسكەرتكٸشتەردٸ, مونۋمەنتتەردٸ, قۇلپىتاستاردى جەنە باسقا دا عيماراتتاردى اشۋ كەزٸندە; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق (قۇراما) كومانداسى قاتىساتىن سپورتتىق ٸس-شارالار ٶتكٸزٸلگەن كەزدە جەنە باسقا دا كەزدەردە ورىندالادى.
مەملەكەتتٸك گيمن كٶپشٸلٸك الدىندا ورىندالعان كەزدە قاتىسۋشىلار ونى ورنىنان تۇرىپ ايتادى (تىڭدايدى), بۇل رەتتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى وڭ قولىن جٷرەك تۇسىنا قويادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ورگاندارى مەن ٶزگە دە ۇيىمدارى شەت مەملەكەتتەر اۋماعىندا ٸس-شارالار ٶتكٸزگەن كەزدە مەملەكەتتٸك گيمن كونستيتۋتسييالىق زاڭعا, سونداي-اق سول مەملەكەتتٸڭ زاڭناماسى مەن پروتوكولدىق پراكتيكاسىنا جەنە جەرگٸلٸكتٸ سالت-دەستٷرگە سەيكەس ورىندالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك تۋىن سالتاناتتى جاعدايدا كٶتەرۋ جەنە تٸگۋ كەزٸندە مەملەكەتتٸك گيمن ورىندالادى, بۇل رەتتە قاتىسۋشىلار جٷزدەرٸن تۋعا قاراي بۇرادى. مەملەكەتتٸك گيمندٸ وركەستر, حور, وركەستر مەن حور ورىندايدى نە ول ٶزگە دە ۆوكالدىق جەنە اسپاپتىق تٷردە ورىندالادى. بۇل رەتتە دىبىس جازۋ قۇرالدارى پايدالانىلۋى مٷمكٸن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك گيمنٸن ىقشامداپ ورىنداۋعا جول بەرٸلەدٸ. مەملەكەتتٸك گيمن بەكٸتٸلگەن مەتٸنٸ مەن مۋزىكالىق رەداكتسيياسىنا دەلمە-دەل سەيكەستٸكپەن مەملەكەتتٸك تٸلدە ورىندالادى. ونىڭ مەتٸنٸ مەن مۋزىكالىق رەداكتسيياسىن باسقا مۋزىكالىق شىعارمالاردىڭ جەنە ٶزگە دە ٶنەر تۋىندىلارىنىڭ نەگٸزٸ رەتٸندە پايدالانۋعا بولمايدى.
