پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى (تولىق مەتٸن)

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداۋى (تولىق مەتٸن)

جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ٸس-قيمىل كەزەڭٸ

قۇرمەتتٸ وتانداستار!

قۇرمەتتٸ پارلامەنت پالاتالارىنىڭ تٶراعالارى, دەپۋتاتتار, ٷكٸمەت مٷشەلەرٸ!

پارلامەنتتٸڭ كەزەكتٸ سەسسيياسىنىڭ جۇمىسى كٷردەلٸ كەزەڭدە باستالىپ وتىر.

ەلٸمٸزدە جەر-جاھانعا زور قاۋٸپ تٶندٸرگەن پاندەميياعا قارسى كٷرەس ەلٸ دە جالعاسۋدا.

بٸز ازاماتتاردىڭ ٶمٸرٸن جەنە دەنساۋلىعىن قورعاۋ ٷشٸن بار كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ بٸرٸكتٸردٸك.

وسىنداي سىن ساعاتتا ىنتىماعى جاراسقان حالقىمىز جۇدىرىقتاي جۇمىلدى.   

ٸندەتپەن كٷرەس دانا حالقىمىزعا تەن اسىل قاسيەتتەردٸڭ ارقاسىندا جٷزەگە استى. ٶزگەگە قول ۇشىن سوزىپ, تٸلەۋلەس بولۋ, توسىننان كەلگەن كەسەلگە قارسى تۇرۋ ماڭىزدى ەكەنٸ انىق بايقالدى.   

دەرٸگەرلەرگە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸنە, ەسكەري قىزمەتشٸلەرگە, ەرٸكتٸلەرگە, كەسٸپكەرلەرگە جەنە وسىنداي شاقتا بەي-جاي قالماعان بارشا ازاماتتارعا شىن جٷرەكتەن العىس ايتامىن. سٸزدەر ايرىقشا تاباندىلىقتىڭ جەنە زور جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ جارقىن ٷلگٸسٸن كٶرسەتتٸڭٸزدەر.

بۇل وتانعا دەگەن شىنايى سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ دەپ سانايمىن.

قازٸرگٸ كٷردەلٸ جاعدايدا الدىمىزدا تۇرعان باستى مٸندەت – ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, جۇمىس ورىندارىن جەنە حالىقتىڭ تابىسىن ساقتاپ قالۋ.

داعدارىسقا قارسى جەدەل شارالاردىڭ ەكٸ توپتاماسى قابىلداندى.

ۋاقىتشا تابىسسىز قالعان 4,5 ميلليوننان استام ازاماتىمىز 42 مىڭ 500 تەڭگە مٶلشەرٸندە كٶمەك الدى. بۇعان 450 ميلليارد تەڭگەدەن استام قاراجات جۇمسالدى. وسىنداي جەردەم كٶرشٸلەس ەلدەردە, تٸپتٸ, باسقا ٸرٸ مەملەكەتتەردە بەرٸلگەن جوق.

ميلليوننان استام ادامعا ازىق-تٷلٸك جەنە تۇرمىستىق زاتتار قورجىنى بەرٸلدٸ.

ەلباسى – «Nur Otan» پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ باستاماسىمەن 550 مىڭنان اسا وتباسى «بٸرگەمٸز» قورىنىڭ قولداۋىمەن بٸر جولعى قارجىلاي كٶمەككە يە بولدى.

پاندەمييا بارلىق مەملەكەتتەر ٷشٸن سىناق كەزەڭٸنە اينالدى. ولار ٸندەتپەن كٷرەس جولىندا كٶپ قيىندىقتى باستان ٶتكەرۋدە. بٸر جەردە احۋال تۇراقتانسا, ەكٸنشٸسٸندە ۆيرۋستىڭ جاڭا وشاقتارى پايدا بولۋدا.

ٷكٸمەت جٸبەرٸلگەن قاتەلٸكتەردەن ساباق الىپ, جۇمىستى جەدەل جولعا قويا بٸلدٸ.

ەڭ باستىسى – بٸز ازاماتتاردان ەشنەرسەنٸ جاسىرماي, ٸندەتتەن قايتىس بولعاندار تۋرالى اقپاراتتىڭ بارلىعىن اشىق جارييالادىق. قانشالىقتى اششى بولسا دا, شىندىقتى ايتىپ وتىرمىز. بۇل –  كەيبٸر مەملەكەتتەرگە قاراعاندا قازاقستاننىڭ ۇتىمدى تۇسى.   

الايدا, احۋالدىڭ جاقسارۋى  بوساڭسۋعا سەبەپ بولماۋعا تيٸس. كٷرەس ەلٸ جالعاسۋدا. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ بولجامى بويىنشا پاندەمييانى جەڭۋ ٷشٸن كەم دەگەندە 2 جىل قاجەت. 

الداعى ايلاردا كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ بارىنشا جۇمىلدىرا جۇمىس ٸستەيتٸن بولامىز. وسىعان دايىن بولۋىمىز كەرەك.

مەسەلە تۋىنداعان كەزدە عانا شۇعىل قيمىلداماي, الدىن الا شارالار قابىلداپ, بارلىعىن جان-جاقتى ويلاستىرىپ جۇمىس ٸستەۋٸمٸز كەرەك.

بارلىق شەشٸمدەر مۇقييات تەكسەرٸلگەن بولجامدارعا نەگٸزدەلۋگە تيٸس.

ٷكٸمەت ناقتى شەكتەۋلەر مەن بەيٸمدٸ كارانتين ەدٸسٸن ەنگٸزۋدە.

پاندەمييامەن كٷرەس جٶنٸندە كەشەندٸ باعدارلاما ەزٸرلەنەدٸ.

مەملەكەت تاراپىنان ەلەۋمەتتٸك سالاداعى جەنە ەكونوميكانى قولداۋعا باعىتتالعان بارلىق مٸندەتتەمەلەر ورىندالاتىن بولادى. بۇل ماقساتقا ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە بٶلٸنۋدە.

ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەردٸ يندەكساتسييالاۋ جۇمىسى جالعاسىن تابادى. وسى باعىتتا 2023 جىلعا دەيٸن شامامەن 1 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى بٶلۋ جوسپارلانىپ وتىر.

بٸز قازٸرگٸ قيىندىقتى مٸندەتتٸ تٷردە ەڭسەرەمٸز. دەگەنمەن, ەلٸمٸزدٸڭ جاڭا گەوساياسي احۋالداعى ۇزاق مەرزٸمدٸ دامۋىن ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك.

قازٸر ەلەم سوڭعى 100 جىل ٸشٸندە بولماعان اسا كٷردەلٸ داعدارىستى باستان ٶتكەرۋدە. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, جاھاندىق ەكونوميكانى قايتا قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن كەمٸندە
5 جىلعا دەيٸن ۋاقىت قاجەت. 

دەي تۇرعانمەن, بولاشاقتا كٶش باستايتىن مەملەكەتتەردٸڭ بەسەكەگە تٷسۋ قابٸلەتٸ دەل وسىنداي داعدارىستار مەن ٸرگەلٸ ٶزگەرٸستەر كەزٸندە شىڭدالادى. 

قازاقستان جاڭا ەلەمدە ٶزٸنٸڭ لايىقتى ورنىن الۋعا تيٸس.

تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ كٶرەگەن ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەكونوميكانىڭ دامۋى ٷشٸن بەرٸك نەگٸز قالاندى, ەلەمدٸك ارەنادا ابىروي-بەدەلگە يە بولدىق.

سوندىقتان, ەلەمنٸڭ جاڭا بولمىس-بٸتٸمٸ قالىپتاسىپ جاتقان شاقتا بٸز رەفورمالارعا تىڭ سەرپٸن بەرۋٸمٸز كەرەك. بۇل باعىتتا ۇلت جوسپارىن جەنە بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمانى نەگٸزگٸ باعدار ەتٸپ ۇستانۋىمىز قاجەت.

بٸز ازاماتتارىمىزدىڭ لايىقتى ٶمٸر سٷرۋٸنە جاعداي جاساۋعا, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋعا, زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, جەمقورلىققا قارسى كٷرەستٸ كٷشەيتۋگە مٸندەتتٸمٸز.

ەندەشە, ٸس-قيمىل جوسپارى قانداي بولماق?

I. نوۆايا مودەل گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنييا

رەفورمى ۆ ەتوي سفەرە سلەدۋەت پروۆوديت سيستەمنو.

ناچنەم س توگو, چتو يزمەنيم پودحودى ك گوسۋدارستۆەننومۋ ۋپراۆلەنييۋ, كادروۆوي پوليتيكە, سيستەمە پرينياتييا رەشەنيي ي وتۆەتستۆەننوستي زا يح ۆىپولنەنيە.

ۆ ۋسلوۆيياح پاندەميي ي كريزيسا دەيستۆۋيۋششايا سيستەما گوسۋپراۆلەنييا رابوتاەت نا ماكسيمالنىح وبوروتاح. رەشەنيە وپەراتيۆنىح زاداچ وتنيماەت ۆرەميا ي رەسۋرسى.

نو ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا ۆىپۋسكات يز ۆيدۋ دالنيي گوريزونت. پوەتومۋ منويۋ پرينياتو رەشەنيە سوزدات اگەنتستۆو پو ستراتەگيچەسكومۋ پلانيروۆانييۋ ي رەفورمام س پريامىم پودچينەنيەم پرەزيدەنتۋ.

پودوبنىي ورگان رانەە سۋششەستۆوۆال ي ۋسپەشنو ۆىپولنيال ۆوزلوجەننىە نا نەگو زاداچي.

تەپەر ون ۆنوۆ ستانەت تسەنترالنىم زۆەنوم ۆسەي سيستەمى گوسۋدارستۆەننوگو پلانيروۆانييا.

رازراباتىۆاەمىە اگەنتستۆوم رەفورمى دولجنى بىت كونكرەتنىمي, رەاليستيچنىمي ي, ساموە گلاۆنوە, وبيازاتەلنىمي ك يسپولنەنييۋ ۆسەمي گوسورگانامي.

سوزداەتسيا ۆىسشيي پرەزيدەنتسكيي سوۆەت پو رەفورمام, رەشەنييا كوتوروگو ستانۋت وكونچاتەلنىمي.

دليا بولشەي وبەكتيۆنوستي وتسەنكي  بىسترو مەنيايۋششەيسيا سيتۋاتسيي ۆ سوستاۆ اگەنتستۆا پەرەۆوديتسيا كوميتەت پو ستاتيستيكە. 

تاك سلوجيلوس, چتو ۆ سيستەمە گوسۋدارستۆەننوگو پلانيروۆانييا گلاۆنىم پلانيروۆششيكوم, يسپولنيتەلەم ي وتسەنششيكوم ۆىستۋپاەت گوساپپارات. ەتو نەپراۆيلنو.

سيستەما گوسۋدارستۆەننوگو پلانيروۆانييا دولجنا وبەسپەچيت موبيليزاتسييۋ ۆسەح چەلوۆەچەسكيح رەسۋرسوۆ, ۆوۆلەچ چاستنىي سەكتور ي وبششەستۆو ۆ كاچەستۆە پولنوتسەننىح پارتنەروۆ نا ۆسەح ەتاپاح: پلانيروۆانييا, يسپولنەنييا, وتسەنكي.

سلەدۋەت پرەكراتيت پودگوتوۆكۋ گوسۋدارستۆەننىح پروگرامم س بولشيم كوليچەستۆوم پوكازاتەلەي ي ينديكاتوروۆ. پورا پەرەيتي نا فورمات لاكونيچنىح ناتسيونالنىح پروەكتوۆ, پونياتنىح ۆسەم گراجدانام.

ۆ كاچەستۆە تسەلەپولاگانييا سلەدۋەت وپرەدەليت گلاۆەنستۆو رەزۋلتاتا ناد پروتسەسسوم.

پروۆەدەنيە ستول كاردينالنوي رەفورمى پوترەبۋەت پەرەسموترا دەياتەلنوستي ۆسەگو گوساپپاراتا. زدەس ۆاجنوە زناچەنيە پريوبرەتاەت سينەرگييا ۆ پلانيروۆانيي ي رەاليزاتسيي رەفورم.

پوترەبۋەتسيا پەرەزاگرۋزيت سيستەمۋ گوسۋدارستۆەننوي سلۋجبى.

پاندەمييا ي پەرەۆود بولشينستۆا سوترۋدنيكوۆ گوسۋدارستۆەننىح ورگانوۆ نا رەجيم ۋدالەننوي رابوتى پوكازالي, چتو گوساپپارات موجنو ي نۋجنو سوكراششات.

پورۋچايۋ ۋسكوريت سروكي سوكراششەنييا گوساپپاراتا ي رابوتنيكوۆ كۆازيگوسسەكتورا. ۆ ەتوم گودۋ سلەدۋەت سوكراتيت يح نا 10%, ا ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ – ەششە نا 15%. تاكيم وبرازوم, زاداچۋ سوكراششەنييا چينوۆنيكوۆ نا 25% مى رەشيم ۋجە ۆ 2021 گودۋ.

ۆ زاۆيسيموستي وت رەزۋلتاتوۆ ي س ۋچەتوم تسيفروۆيزاتسيي پريمەم رەشەنيە ي و دالنەيشەم سوكراششەنيي.

زا سچەت سەكونوملەننىح سرەدستۆ بۋدەت پوۆىشەنا زارابوتنايا پلاتا وستاۆشيحسيا رابوتنيكوۆ.

نيزكووپلاچيۆاەمايا گوسۋدارستۆەننايا سلۋجبا وبحوديتسيا وبششەستۆۋ سليشكوم دوروگو. نەدوپونيمانيە ەتوگو ۆوپروسا ۆەدەت ك وتريتساتەلنوي سەلەكتسيي, پوتەرە كومپەتەنتسيي, ينيتسياتيۆى ي, ساموە گلاۆنوە, – ك كوررۋپتسيي.

پوەتومۋ س 1 ييۋليا 2021 گودا سلەدۋەت ۆنەدريت فاكتورنو-باللنۋيۋ شكالۋ. ەتو پريۆەدەت ك ۋسيلەنييۋ وتۆەتستۆەننوستي ي موتيۆاتسيي گوسسلۋجاششيح.

مى وسترو نۋجداەمسيا ۆ نوۆىح كادراح – پروفەسسيونالنىح, سو سۆەجيمي ۆزگليادامي ي ينيتسياتيۆامي. گوسسلۋجبا نە دولجنا پرەۆراششاتسيا ۆ زاكرىتۋيۋ كاستۋ.

ۆ تو جە ۆرەميا ۆاجنو وبەسپەچيت پرەەمستۆەننوست ي ينستيتۋتسيونالنۋيۋ پاميات, نە دوپۋسكايا پادەنييا پروفەسسيونالنىح ي ەتيچەسكيح ترەبوۆانيي. 

زدەس حوتەلوس بى وستانوۆيتسيا نا ۆوپروسە وب ينستيتۋتە وتۆەتستۆەننىح سەكرەتارەي.

پري ۆۆەدەنيي داننوگو ينستيتۋتا پرەدپولاگالوس, چتو يح نەسمەنياەموست وسۆوبوديت مينيستروۆ وت ادمينيستراتيۆنو-كادروۆوي رابوتى, وبەسپەچيت ستابيلنوست اپپاراتا.

نا دەلە ەتوگو نە پرويزوشلو. بولەە توگو, نەرەدكي سلۋچاي وتسۋتستۆييا ۆزايموپونيمانييا مەجدۋ مينيسترامي ي وتۆەتسەكرەتاريامي. ۆ رەزۋلتاتە ستراداەت وبششەە دەلو.

سپروس دولجەن بىت س ودنوگو چەلوۆەكا – مينيسترا, نازناچاەموگو پرەزيدەنتوم.

پوەتومۋ ينستيتۋت وتۆەتستۆەننىح سەكرەتارەي سلەدۋەت ۋپرازدنيت, يح وبيازاننوستي ۆوزلوجيت نا رۋكوۆوديتەلەي اپپاراتوۆ مينيستەرستۆ.

دليا رەاليزاتسيي ۆىشەۋكازاننىح پرەدلوجەنيي پورۋچايۋ پرينيات پاكەت پوپراۆوك ۆ زاكونوداتەلستۆو و گوسۋدارستۆەننوي سلۋجبە دو كونتسا گودا.

سلەدۋەت تاكجە پەرەسموترەت ۆوپروسى نورموتۆورچەستۆا.

ۆو ۆرەميا كارانتينا نەپوۆوروتليۆوست پراۆوۆوي سيستەمى پوروديلا ەففەكت «ۋزكوگو گورلىشكا». پريشلوس ۆۆەستي رەجيم چپ ي پرينيات تاك نازىۆاەمىي «چرەزۆىچاينىي ۋكاز».

نو تاكيە مەرى نە موگۋت بىت سيستەمنىم وتۆەتوم نا كريزيسنىە سيتۋاتسيي.

وسنوۆنايا پروبلەما كروەتسيا ۆ يزليشنەي زاكونوداتەلنوي رەگلامەنتاتسيي دەياتەلنوستي يسپولنيتەلنوي ۆلاستي.

مى ترەبۋەم س مينيستروۆ ي اكيموۆ, نو يح پولنوموچييا وگرانيچەنى دەتاليزيروۆاننىمي نورمامي زاكونوۆ ي پوستانوۆلەنيي.

ەتو تورموزيت رابوتۋ نە تولكو گوساپپاراتا, نو ي زاگرۋجاەت پارلامەنت. ەگو پالاتى ۆىنۋجدەنى راسسماتريۆات دەتاليزيروۆاننىە نورمى, كوتورىە موگلي بى ستات كومپەتەنتسيەي يسپولنيتەلنىح ورگانوۆ.

ۆ بىسترو مەنيايۋششەمسيا ميرە نيزكايا سكوروست پرينياتييا رەشەنيي ستانوۆيتسيا ۋگروزوي ناتسيونالنوي بەزوپاسنوستي.

پوەتومۋ ۆ رامكاح كونتسەپتسيي پراۆوۆوي پوليتيكي, پۋتەم يزمەنەنييا زاكونوداتەلستۆا سلەدۋەت وبەسپەچيت بالانس مەجدۋ ۋروۆنيامي پراۆوۆوي رەگلامەنتاتسيي.

مەدليت س ەتيم نەلزيا.

پرەدستويت تاكجە رەشيت تاكۋيۋ ۆاجنۋيۋ پروبلەمۋ, كاك ۋلۋچشەنيە كورپوراتيۆنوگو ۋپراۆلەنييا كۆازيگوسۋدارستۆەننىمي كومپانييامي.

ۆ سترانە فۋنكتسيونيرۋيۋت دەسياتكي ناتسيونالنىح كومپانيي ي دەسياتكي تىسياچ گوسۋدارستۆەننىح پرەدپريياتيي. پري ەتوم كرۋپنىە كۆازيگوسۋدارستۆەننىە ورگانيزاتسيي ياۆليايۋتسيا اكتسيونەرنىمي وبششەستۆامي, تسەل كوتورىح – وبەسپەچيت پريبىل.

نو ەسلي يم پەرەداەتسيا چاست گوسۋدارستۆەننىح فۋنكتسيي, تو يح دەياتەلنوست دولجنا نوسيت سۋگۋبو سەرۆيسنىي, ۆسپوموگاتەلنىي حاراكتەر دليا گراجدان ي ەكونوميكي.

ۆو منوگيح اكتسيونەرنىح وبششەستۆاح پرويزوشلو سمەشەنيە پونياتيي. كورپوراتيۆنوە ۋپراۆلەنيە پرەۆراششاەتسيا ۆ دوپولنيتەلنۋيۋ بيۋروكراتيچەسكۋيۋ پروتسەدۋرۋ.

رەفورمۋ ۆسەگو كۆازيگوسسەكتورا نۋجنو پرودولجيت.

نەكوتورىە رەشەنييا بۋدۋت وبياۆلەنى سەگودنيا, پو وستالنىم – پراۆيتەلستۆو پرەدستاۆيت منە پرەدلوجەنييا.

II. ەكونوميچەسكوە رازۆيتيە ۆ نوۆىح رەاليياح

دليتەلنىي نەفتيانوي سۋپەرتسيكل, پوحوجە, زاۆەرشيلسيا. سلەدۋەت بىت گوتوۆىم ك سوۆەرشەننو نوۆوي كونيۋنكتۋرە ميروۆوگو رىنكا.

سوزدانيە پو-ناستوياششەمۋ ديۆەرسيفيتسيروۆاننوي, تەحنولوگيچنوي ەكونوميكي دليا ناس نە پروستو نەوبحوديموست, ەتوت پۋت ۋجە بەزالتەرناتيۆەن.

پري ەتوم, ەكونوميكا وبيازانا رابوتات نا پوۆىشەنيە بلاگوسوستويانييا نارودا.

ۋسيليۆايۋششييسيا وبششەستۆەننىي زاپروس نا سپراۆەدليۆوە رازدەلەنيە ۆىگود وت روستا ناتسيونالنوگو دوحودا, نا ەففەكتيۆنىە سوتسيالنىە «ليفتى» وبيازاتەلنو دولجەن نايتي پولوجيتەلنىي وتۆەت.

پوەتومۋ نوۆىي ەكونوميچەسكيي كۋرس ناشەي سترانى دولجەن بازيروۆاتسيا نا سەمي وسنوۆنىح پرينتسيپاح:

1. سپراۆەدليۆوە راسپرەدەلەنيە بلاگ ي وبيازاننوستەي.

2. ۆەدۋششايا رول چاستنوگو پرەدپرينيماتەلستۆا.

3. چەستنايا كونكۋرەنتسييا, وتكرىتيە رىنكوۆ دليا نوۆوگو پوكولەنييا پرەدپرينيماتەلەي.

4. روست پرويزۆوديتەلنوستي, پوۆىشەنيە سلوجنوستي ي تەحنولوگيچنوستي ەكونوميكي.

5. رازۆيتيە چەلوۆەچەسكوگو كاپيتالا, ينۆەستيتسيي ۆ وبرازوۆانيە نوۆوگو تيپا.

6. «وزەلەنەنيە» ەكونوميكي, وحرانا وكرۋجايۋششەي سرەدى.

7. پرينياتيە گوسۋدارستۆوم وبوسنوۆاننىح رەشەنيي ي وتۆەتستۆەننوست زا نيح پەرەد وبششەستۆوم.

پري ەتوم مى دولجنى يسحوديت يز ناشيح كونكۋرەنتنىح پرەيمۋششەستۆ ي رەالنىح ۆوزموجنوستەي.

*  *  *

قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان اسا ماڭىزدى مٸندەت – ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتٸمٸزدٸ تولىق پايدالانۋ.

وسى سالاداعى تابىستارىمىزعا قاراماستان, ٸشكٸ نارىقتىڭ زور مٷمكٸندٸكتەرٸن ەلٸ دە بولسا تولىققاندى جٷزەگە اسىرا الماي كەلەمٸز. ٶڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ٷشتەن ەكٸسٸنە جۋىعى شەتەلدەن ەكەلٸنەدٸ.

ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگييالىق قۋاتىن ارتتىرۋ ٷشٸن تەز ارادا قايتا ٶڭدەۋ ٸسٸنٸڭ جاڭا سالالارىن دامىتۋ قاجەت. بۇل قارا جەنە تٷستٸ مەتاللۋرگييا, مۇناي حيميياسى, كٶلٸك قۇراستىرۋ جەنە ماشينا جاساۋ, قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن ازىق-تٷلٸك ٶندٸرۋ جەنە باسقا دا سالالاردى قامتيدى.

ساپالىق تۇرعىدان مٷلدە جاڭا ۇلتتىق يندۋسترييانى دامىتۋ ٷشٸن جاڭعىرتىلعان زاڭنامالىق نەگٸز قاجەت.

ٶنەركەسٸپتٸ رەتتەۋ جەنە وعان قولداۋ كٶرسەتۋ مەسەلەلەرٸ تٷرلٸ زاڭنامالىق اكتٸلەردە كٶرٸنٸس تاپقان. بٸراق, ورتاق ماقسات كٶرسەتٸلمەگەن, جٷزەگە اسىرىلاتىن ساياسات پەن شارالاردىڭ اراسىندا ٶزارا بايلانىس جوق.  

سونداي-اق, جەكەلەگەن سەكتورلاردى نەمەسە سالالاردى رەتتەيتٸن كٶپتەگەن زاڭ بار.

مىسالى, «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى تۋرالى» زاڭ, «كٶلٸك تۋرالى» زاڭ.

ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋدىڭ قاعيداتتارىن, ماقساتتارى مەن مٸندەتتەرٸن بەلگٸلەيتٸن «ٶنەركەسٸپ ساياساتى تۋرالى» بٸرٸزدٸ زاڭ جىل سوڭىنا دەيٸن ەزٸرلەنۋگە تيٸس.    

ٶنەركەسٸپكە قولداۋ كٶرسەتۋدٸڭ ناقتى شارالارىن دا جەتٸلدٸرۋ كەرەك. بٸزدە جٷيەلٸ ەرٸ بٸرتۇتاس ۇستانىم جوق. سونىڭ سالدارىنان سانسىز كٶپ جوباعا قاراجاتتى ىسىراپ ەتٸپ وتىرمىز.   

كونەچنو, مى سوحرانيم شيروكيە «گوريزونتالنىە» مەرى پوددەرجكي پرومىشلەننوستي.

ۆمەستە س تەم, پراۆيتەلستۆۋ پرەدستويت وپرەدەليت ستراتەگيچەسكي ۆاجنىە پرويزۆودستۆا, كليۋچەۆىە ەكسپورتنىە پريوريتەتى, ا تاكجە سۋششەستۆەننو راسشيريت ينسترۋمەنتاريي مەر پوددەرجكي.

دليا ستراتەگيچەسكيح پروەكتوۆ سلەدۋەت پرەدۋسموترەت پاكەتنوە پرەدوستاۆلەنيە ناتۋرنىح گرانتوۆ, لگوتنوگو فينانسيروۆانييا, چاستيچنوگو گارانتيروۆانييا, مەحانيزموۆ ەكسپورتنوي پوددەرجكي.

چاست كاپيتالنىح زاترات ينۆەستوروۆ موجنو ۆوزمەششات پۋتەم زاچەتا پروتيۆ نالوگوۆىح وبيازاتەلستۆ.

ۆاجنو پرەدۋسموترەت گارانتيروۆاننىي زاكۋپ سو ستورونى گوسۋدارستۆەننوگو, كۆازيگوسۋدارستۆەننوگو سەكتوروۆ ي نەدروپولزوۆاتەلەي.

گلاۆنايا نوۆەللا – ستابيلنوست زاكونوداتەلنىح ۋسلوۆيي نا ۆەس سروك رەاليزاتسيي پروەكتا.

كونەچنو, ەتي مەرى نە يسچەرپىۆايۋششيە. كونكرەتنىي ۋروۆەن پوددەرجكي بۋدەت زاۆيسەت وت وبەموۆ كاپيتالنىح ۆلوجەنيي ي پريوريتەتنوستي پروەكتا.

ۆ تسەلياح فيكساتسيي دوگوۆورەننوستەي مەجدۋ گوسۋدارستۆوم ي ينۆەستورامي بۋدەت ۆنەدرەن نوۆىي ينسترۋمەنت – ستراتەگيچەسكوە ينۆەستيتسيوننوە سوگلاشەنيە.

داننۋيۋ ينيتسياتيۆۋ سلەدۋەت رەاليزوۆات دو كونتسا گودا ۆ رامكاح زاكونوپروەكتا و ۆوسستانوۆلەنيي ەكونوميچەسكوگو روستا.

پۋل پروەكتوۆ, كوتورىە ۆويدۋت ۆ ستراتەگيچەسكيە سوگلاشەنييا, پراۆيتەلستۆو سفورميرۋەت دو اپرەليا 2021 گودا.

سيستەمنوگو رەشەنييا ترەبۋەت ۆوپروس پولنوتسەننوگو دوستۋپا وبراباتىۆايۋششيح پرەدپريياتيي ك وتەچەستۆەننومۋ سىريۋ پو پريەملەمىم تسەنام.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ دو كونتسا گودا رازرابوتات رەگۋلياتورنىە مەحانيزمى, وبەسپەچيۆايۋششيە پولنوتسەننۋيۋ زاگرۋزكۋ سىرەم كازاحستانسكيح وبراباتىۆايۋششيح پرويزۆودستۆ.

پرياموي ەففەكت نا رازۆيتيە پرومىشلەننوستي وكازىۆايۋت رەگۋليرۋەمىە زاكۋپكي. يح وبەم سوستاۆلياەت وكولو 15 تريلليونوۆ تەنگە يلي پياتۋيۋ چاست ۆۆپ.

زاداچا پراۆيتەلستۆا ي اكيموۆ – ماكسيمالنو زادەيستۆوۆات ەتوت پوتەنتسيال.

پو موەمۋ پورۋچەنييۋ بىل پرينيات نوۆىي زاكون, ۋلۋچشيۆشيي سيستەمۋ زاكۋپوك گوسورگانوۆ.

ودناكو زاكۋپكي ناتسيونالنىح كومپانيي ۆسە ەششە وستايۋتسيا نەپروزراچنىمي ي مالودوستۋپنىمي دليا ريادوۆىح پرەدپرينيماتەلەي.

پورۋچايۋ دو كونتسا گودا رازرابوتات ەدينىي زاكون, راسپروسترانيايۋششييسيا نا ۆسە زاكۋپكي كۆازيگوسسەكتورا.

ۆسە رەگۋليرۋەمىە زاكۋپكي دولجنى وسۋششەستۆلياتسيا ماكسيمالنو پروزراچنو ي يسكليۋچيتەلنو چەرەز ەدينوە وكنو زاكۋپوك.

نيكاكوە ۋلۋچشەنيە زاكونوداتەلستۆا نە پوموجەت, ەسلي نە بۋدەت سووتۆەتستۆۋيۋششەي پراۆوپريمەنيتەلنوي پراكتيكي.

نەرەدكي سلۋچاي, كوگدا دەشەۆىە ي نەكاچەستۆەننىە يمپورتنىە توۆارى ۆىدايۋتسيا زا وتەچەستۆەننىە ي پوبەجدايۋت ۆ زاكۋپوچنىح كونكۋرساح.

رەەستر وتەچەستۆەننىح پرويزۆوديتەلەي ي يندۋستريالنىە سەرتيفيكاتى پوكا نە ستالي رەالنىم بارەروم دليا لجەپرويزۆوديتەلەي.

پراۆيتەلستۆو سوۆمەستنو س ناتسپالاتوي «اتامەكەن» دو كونتسا گودا پودگوتوۆيات كونكرەتنىە پرەدلوجەنييا پو ۋۆەليچەنييۋ كازاحستانسكوگو سودەرجانييا.

ناشا وبششايا زاداچا پو وتراسلي – ۋۆەليچيت وبەمى پرويزۆودستۆا ۆ وبراباتىۆايۋششەي پرومىشلەننوستي كاك مينيمۋم ۆ 1,5 رازا زا پيات لەت.

ودناكو, تولكو مەرامي پرومىشلەننوي پوليتيكي زناچيتەلنوگو پروگرەسسا ۆ يندۋسترياليزاتسيي نە دوستيچ.

كراينە ۆاجنو, چتوبى دەنەجنو-كرەديتنايا, نالوگوۆايا ي درۋگيە كليۋچەۆىە پوليتيكي نە ناحوديليس ۆ وترىۆە وت پوترەبنوستەي رەالنوگو سەكتورا. وب ەتوم سكاجۋ دالەە.

*  *  *

اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتپاي, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرۋ مٷمكٸن ەمەس.

بۇل سالادا شەشٸمٸن تاپپاي كەلە جاتقان ٶزەكتٸ مەسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, جۇرتتىڭ جەرگە قول جەتكٸزە الماۋى, ۇزاق مەرزٸمگە بەرٸلەتٸن «ارزان نەسيەنٸڭ» بولماۋى, كەسٸبي مامانداردىڭ تاپشىلىعى.   

ٶنٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرىپ, شيكٸزات ٶندٸرۋمەن عانا شەكتەلمەۋ ٷشٸن, سونداي-اق قويما جەنە كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ ماقساتىندا شۇعىل شارالار قابىلداۋ كەرەك.

ەلٸمٸزدە ەت, جەمٸس-جيدەك, كٶكٶنٸس, قانت, بيداي, مايلى داقىلدار, سٷت ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ جەنە ٶڭدەۋ ٷشٸن 7 ٸرٸ ەكوجٷيە قالىپتاستىرۋعا بولادى. بالىق شارۋاشىلىعىنا دا ەرەكشە مەن بەرگەن جٶن.

قوسىمشا قۇن قالىپتاستىرۋدىڭ ٶزەگٸ سانالاتىن ٸرٸ جوبالار ماڭىزدى رٶل اتقارۋعا تيٸس.

ۆەرتيكالدٸ كووپەراتسييا اياسىندا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانعان ابزال.

جەكە شارۋاشىلىق ميلليونداعان اۋىل تۇرعىندارىنا تابىس تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرە الادى. ولاردى ٶڭٸرلٸك ازىق-تٷلٸك حابتارىن قۇرۋعا جۇمىلدىرۋ كەرەك.

بٸز گوريزونتالدٸ كووپەراتسييانىڭ ەلەۋەتٸن دە ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت. ونسىز اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندە قارقىندى دامۋ بولمايدى.

باسى بٸرٸكپەگەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار, شىن مەنٸندە, ٶلمەستٸڭ كٷنٸن كٶرٸپ وتىر. بۇل رەتتە, ساپالى ەرٸ مول ٶنٸم ٶندٸرۋ, ٷزدٸكسٸز تاۋار جەتكٸزۋ تۋرالى سٶز قوزعاۋدىڭ ٶزٸ ورىنسىز. بەسەكەگە قابٸلەتسٸزدٸك پەن يمپورتتان ارىلا الماي وتىرۋىمىزدىڭ سەبەبٸ دە وسىدا.

كووپەراتسييا كەزٸندە جەر جەنە باسقا دا مٷلٸككە قاتىستى بارلىق قۇقىقتار ساقتالادى. كووپەراتسييا شارۋاشىلىقتارعا شيكٸزات ساتىپ الۋ, ٶنٸم ٶندٸرۋ جەنە  ونى ساتۋدى ۇيىمداستىرۋ بارىسىندا كٷش جۇمىلدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

اۋىل ەڭبەككەرلەرٸنٸڭ اۋىر جۇمىسى تىم ارزان باعالانادى. بۇل – جاسىرىن ەمەس. تابىستىڭ باسىم بٶلٸگٸنە الىپساتارلار كەنەلٸپ جاتادى.

سوندىقتان, سۋبسيدييا جەنە سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸن بەرۋ باعدارلامالارى اياسىندا اۋىلدىق جەرلەردەگٸ كووپەراتسييانى ىنتالاندىرۋ ٷشٸن تيٸستٸ شارالار توپتاماسىن ەزٸرلەۋ قاجەت.      

تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە. كەلەسٸ جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردٸ پايدالانۋ مەسەلەسٸ بويىنشا جەر كودەكسٸنٸڭ كەيبٸر نورمالارىنا قاتىستى ەنگٸزٸلگەن موراتوريي كٷشٸن جويادى.   

جەرٸمٸز شەتەلدٸكتەرگە ساتىلمايدى. بٸراق, ٷكٸمەت اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن تولىققاندى ەكونوميكالىق اينالىمعا ەنگٸزۋدٸڭ ٶزگە ەدٸس-تەسٸلدەرٸن ەزٸرلەۋگە تيٸس. اگرارلىق سەكتورعا ينۆەستيتسييا تارتۋ اۋاداي قاجەت.

كەسٸبي مامانداردىڭ تاپشىلىعى, سونداي-اق اگرارلىق عىلىمنىڭ ويداعىداي دامىماۋى – بۇل سالاداعى قوردالانعان مەسەلەلەر. وسى باعىتتا اتقارۋشى بيلٸك تاراپىنان ناقتى شارالار قابىلدانۋى كەرەك.

تەحنولوگييالىق تۇرعىدان ەسكٸرگەن سۋارۋ جٷيەسٸ ٷلكەن كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىر. سۋدىڭ 40 پايىزى دالاعا كەتٸپ جاتاتىن كەزدەرٸ بولادى. ونسىز دا سۋ تاپشىلىعىنىڭ زاردابىن تارتىپ وتىرعان ەلٸمٸز بۇعان جول بەرە المايدى.

وسى سالانىڭ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق تۇرعىدان رەتتەلۋٸن قامتاماسىز ەتٸپ, زاماناۋي تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييانى ەنگٸزۋ ٷشٸن ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋ شارالارىن ەزٸرلەۋ قاجەت.

تەكۋششايا گوسپروگرامما رازۆيتييا اپك زاۆەرشاەتسيا ۆ سلەدۋيۋششەم گودۋ.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س بيزنەسوم ناچات رازرابوتكۋ كاچەستۆەننو نوۆوگو ناتسيونالنوگو پروەكتا پو رازۆيتييۋ اپك نا پياتيلەتكۋ.

ناشي وسنوۆنىە زاداچي: سامووبەسپەچەنيە سوتسيالنو زناچيمىمي پرودوۆولستۆەننىمي توۆارامي; ستابيلنوە پوۆىشەنيە دوحودوۆ ميلليونوۆ سەلسكيح جيتەلەي; پوۆىشەنيە پرويزۆوديتەلنوستي ترۋدا ۆ دۆا س پولوۆينوي رازا;  ۋۆەليچەنيە ەكسپورتا پرودۋكتسيي اپك ۆ دۆا رازا.

*  *  *

اكتۋالنىم ۆوپروسوم وستاەتسيا رازۆيتيە ترانسپورتنو-لوگيستيچەسكوگو كومپلەكسا.

رەاليزاتسييا پەرۆوگو ەتاپا پروگراممى «نۇرلى جول» بىلا ۋسپەشنوي, ونا پوزۆوليلا سوەدينيت ستوليتسۋ سترانى س رەگيونامي پو «لۋچەۆومۋ» پرينتسيپۋ.

سفورميروۆان نوۆىي ينفراسترۋكتۋرنىي كاركاس ترانسپورتنوي سيستەمى, وبەسپەچەنا ينتەگراتسييا سترانى ۆ گلوبالنىە ترانسپورتنىە كوريدورى, ۆوسستانوۆلەن يستوريچەسكيي ستاتۋس كازاحستانا كاك سۆيازۋيۋششەگو زۆەنا مەجدۋ ازيەي ي ەۆروپوي.

ودناكو كونكۋرەنتسييا ۆ ەتوي سفەرە وچەن ۆىسوكا. ۆ تسەنترالنو-ازياتسكوم رەگيونە پوياۆيليس التەرناتيۆنىە پروەكتى, كوتورىە موگۋت سنيزيت ترانزيتنىي پوتەنتسيال كازاحستانا.

پوەتومۋ ۆتوروي ەتاپ «نۇرلى جول» دولجەن بىت ناتسەلەن نا زاكرەپلەنيە ليديرۋيۋششەي رولي ترانسپورتنو-ترانزيتنوگو سەكتورا ناشەي سترانى.

كونكۋرەنتوسپوسوبنوست كازاحستانا دولجنا راستي زا سچەت پرورىۆنىح ينفراسترۋكتۋرنىح پروەكتوۆ, پريۆلەچەنييا نوۆىح ستران ي كومپانيي, پوۆىشەنييا ۋروۆنيا سەرۆيسا ي سكوروستي ترانزيتنىح مارشرۋتوۆ.

زاداچا – دو 2025 گودا رەكونسترۋيروۆات ي وبەسپەچيت دوروجنىم سەرۆيسوم 24 تىسياچي كيلومەتروۆ دوروگ, تو ەست ۆسە رەسپۋبليكانسكيە دوروگي.

*  *  *

مالىي ي سرەدنيي بيزنەس پەرەجيۆاەت سلوجنىە ۆرەمەنا, پو سۋتي, پرينياۆ نا سەبيا وسنوۆنوي ۋدار پاندەميي.

دليا پرەودولەنييا نەگاتيۆنىح ەكونوميچەسكيح پوسلەدستۆيي بىلي پرەدوستاۆلەنى نالوگوۆىە پوسلابلەنييا بولەە 700 تىسياچام پرەدپرينيماتەلەي. وتسروچەنى پلاتەجي, دانا ۆوزموجنوست رەفينانسيروۆانييا كرەديتوۆ نا لگوتنىح ۋسلوۆيياح.

ودناكو سيتۋاتسييا ۆسە ەششە سلوجنايا.

ۆ پوريادكە دوپولنيتەلنوي پوموششي مالومۋ ي سرەدنەمۋ بيزنەسۋ پورۋچايۋ وبەسپەچيت گوسۋدارستۆەننوە سۋبسيديروۆانيە پروتسەنتنىح ستاۆوك دو 6% گودوۆىح پو ۆسەم دەيستۆۋيۋششيم كرەديتام مسب ۆ پوستراداۆشيح سەكتوراح ەكونوميكي.

سۋبسيديروۆانيە پوكروەت پەريود 12 مەسياتسەۆ, ناچينايا س مومەنتا وبياۆلەنييا رەجيما چپ, تو ەست س 16 مارتا تەكۋششەگو گودا.

ناتسيونالنىي بانك وسۋششەستۆلياەت سپەتسيالنۋيۋ پروگراممۋ پوپولنەنييا وبوروتنىح سرەدستۆ دليا مسب ۆ نايبولەە پوستراداۆشيح سەكتوراح. رانەە پرەدپولاگالوس, چتو ونا زاۆەرشيت سۆوە دەيستۆيە ۆ ەتوم گودۋ.

ۆ تەكۋششيح كريزيسنىح ۋسلوۆيياح پورۋچايۋ پرودليت دەيستۆيە داننوي پروگراممى دو كونتسا 2021 گودا, ا تاكجە راسشيريت ەە وحۆات.

نا ەتي تسەلي سلەدۋەت پرەدۋسموترەت دوپولنيتەلنو 200 ميللياردوۆ تەنگە, دوۆەديا وبششيي وبەم پروگراممى دو 800 ميللياردوۆ تەنگە.

تاكجە پورۋچايۋ پريوستانوۆيت دو كونتسا گودا ناچيسلەنيە پلاتى زا ارەندۋ دليا مسب پو وبەكتام نەدۆيجيموستي, پرينادلەجاششيم گوسورگانام ي كۆازيگوسسەكتورۋ.

ۆ نىنەشنيح ۋسلوۆيياح سوحرانەنيە زانياتوستي ي دوحودوۆ ناسەلەنييا – ابسوليۋتنىي پريوريتەت. پوەتومۋ ۆاجنو نا ەتو ۆرەميا سنيزيت ناگرۋزكۋ نا فوند وپلاتى ترۋدا دليا مسب ۆ نايبولەە پوستراداۆشيح وتراسلياح.

پو داننوي كاتەگوريي بيزنەسا پورۋچايۋ وتمەنيت وتچيسلەنييا س وپلاتى ترۋدا ۆو ۆنەبيۋدجەتنىە فوندى نا سروك دو كونتسا گودا.

سلەدۋيۋششيي ۆوپروس – بيزنەس-كليمات. ەتا سفەرا نۋجداەتسيا ۆ رەفورماح, پوسكولكۋ رەگۋلياتورنايا سيستەما پو-پرەجنەمۋ وستاەتسيا گروموزدكوي, داجە كاراتەلنوي.

بازوۆىە پرينتسيپى رەگۋلياتورنوي پوليتيكي دولجنى بىت يزمەنەنى. گوسرەگۋليروۆانيە موجەت بىت وپراۆدانو تولكو زاششيتوي زدوروۆيا گراجدان ي ەكولوگيي.

زاكونوداتەلنو ي نا پراكتيكە سلەدۋەت زافيكسيروۆات پرەوبلادانيە سۋششنوستي ناد فورموي: زدراۆىي سمىسل ي سودەرجانيە موگۋت پرەۆاليروۆات ناد جەستكيمي يۋريديچەسكيمي نورمامي.

ترەحلەتنيي موراتوريي نا پروۆەركي پرەدوستاۆلياەت حوروشۋيۋ ۆوزموجنوست ۆنەدريت تاكوە رەگۋليروۆانيە «س چيستوگو ليستا».

ناچات سلەدۋەت س نايبولەە كوررۋپتسيوگەننىح سفەر: ارحيتەكتۋرنو-سترويتەلنوي دەياتەلنوستي, سانەپيدنادزورا, ۆەتەريناريي, سەرتيفيكاتسيي ي درۋگيح.

پورۋچايۋ ۆ تەچەنيە سلەدۋيۋششەگو گودا رازرابوتات نوۆۋيۋ نورماتيۆنو-پراۆوۆۋيۋ بازۋ دەياتەلنوستي مالوگو ي سرەدنەگو بيزنەسا. 

پوۆتوريۋ: ليۋبوە نەزاكوننوە ۆمەشاتەلستۆو گوسۋدارستۆەننىح سترۋكتۋر ۆ پرەدپرينيماتەلسكۋيۋ دەياتەلنوست, ۆوسپرەپياتستۆوۆانيە رابوتە بيزنەسمەنوۆ دولجنى ۆوسپرينيماتسيا كاك تياگچايشەە پرەستۋپلەنيە پروتيۆ گوسۋدارستۆا.

پرەدپرينيماتەلي ۆ سلۋچاە نەپراۆومەرنوگو ناجيما نا نيح چينوۆنيكوۆ دولجنى سمەلو وبراششاتسيا ۆ ورگانى پروكۋراتۋرى.

پوددەرجكا پرەدپرينيماتەلستۆا وزناچاەت ي وسوبوە ۆنيمانيە سرەدنەمۋ بيزنەسۋ, كوتورىي سودەرجيت ۆ سەبە كليۋچەۆىە كومپونەنتى رىنوچنوگو ۋسپەحا.

تاكيە كومپانيي دولجنى بىت وريەنتيروۆانى نە تولكو نا ۆنۋترەننيي, نو ي نا ۆنەشنيە رىنكي. سلەدۋەت ۋسيليت يح ەكسپورتنۋيۋ پوددەرجكۋ.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ زاپۋستيت پروگراممۋ ەكسپورتنوي اكسەلەراتسيي, ناپراۆلەننوي نا سرەدنيە نەسىرەۆىە پرەدپريياتييا, چتوبى وبەسپەچيت تسەلەۆۋيۋ پوددەرجكۋ وت يدەي دو رەزۋلتاتا. 

گلاۆنىم رەزۋلتاتوم رابوتى پو رازۆيتييۋ مسب دولجنو ستات ۋۆەليچەنيە ك 2025 گودۋ ەگو دولي ۆ ۆۆپ دو 35%, ا چيسلا زانياتىح - دو 4 ميلليونوۆ چەلوۆەك.

*  *  *

ۆاجنەيشيم فاكتوروم ۋسپەحا ناشەي رابوتى ستانەت پەرەناسترويكا «سكۆوزنىح» گوسۋدارستۆەننىح پوليتيك.

سلەدۋەت پو-نوۆومۋ پودويتي ك دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكە.

مى ستولكنۋليس س كريزيسوم دوۆەرييا ك تەنگە سو ستورونى ناتسيونالنىح ي مەجدۋنارودنىح ينۆەستوروۆ.

نيزكيي ۋروۆەن ديۆەرسيفيكاتسيي ەكونوميكي ي ۆىسوكايا ۆولاتيلنوست كۋرسا سدەرجيۆايۋت پريتوك ينوستراننىح ينۆەستيتسيي, وسوبەننو ۆ نەسىرەۆىە سەكتورا.

سۆويۋ نەگاتيۆنۋيۋ رول يگرايۋت ي پروبلەمى رەگۋليروۆانييا ۆاليۋتنوگو رىنكا, دۆيجەنييا كاپيتالا. زناچيتەلنايا چاست ەكسپورتنوي ۆىرۋچكي داجە نە زاحوديت نا ۆنۋترەننيي ۆاليۋتنىي رىنوك, وستاۆاياس زا رۋبەجوم.

پراۆيتەلستۆۋ, ناتسبانكۋ سلەدۋەت زاينتەرەسوۆىۆات ەكسپورتەروۆ ك پروداجە ۆاليۋتنوي ۆىرۋچكي.

ترەبۋەتسيا ۋسيليت ي ستيمۋليرۋيۋششۋيۋ رول دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكي. سەگودنيا ونا ۆو منوگوم سدەرجيۆاەتسيا وپاسەنييامي پەرەتوكا سرەدستۆ نا ۆاليۋتنىي رىنوك.

بانكي جە نە توروپياتسيا كرەديتوۆات رەالنۋيۋ ەكونوميكۋ, پوسكولكۋ يمەيۋت حوروشۋيۋ ۆوزموجنوست زاراباتىۆات نا ۆاليۋتنوم رىنكە ي ينسترۋمەنتاح ناتسبانكا.

پورۋچايۋ پرينيات مەرى پو پەرەوريەنتاتسيي داننوي ليكۆيدنوستي نا كرەديتوۆانيە بيزنەسا ي پرەكراششەنييۋ ۆاليۋتنىح سپەكۋلياتسيي.

پولنوموچيي ي فۋنكتسيونالا اگەنتستۆا پو رەگۋليروۆانييۋ فينرىنكوۆ ي ناتسبانكا دليا رەشەنييا داننوي زاداچي ۆپولنە دوستاتوچنو.

وجيدايۋ زناچيتەلنوگو ۋلۋچشەنييا سيتۋاتسيي پو يتوگام گودا.

نەگاتيۆنىم فاكتوروم ۆ فينانسوۆوم سەكتورە وستاەتسيا تاكجە ديسبالانس مەجدۋ كرەديتوۆانيەم پوترەبيتەلسكوگو سەگمەنتا ي بيزنەسا. سلەدۋەت نورماتيۆنو سدەرجيۆات بەزۋدەرجنوە, پوروي بەزوتۆەتستۆەننوە كرەديتوۆانيە پوترەبيتەلەي, چتو چرەۆاتو سەرەزنىمي سوتسيالنىمي پوسلەدستۆييامي. 

نەدوستاتوچنايا فينانسوۆايا گراموتنوست گراجدان نە دولجنا بىت پوۆودوم دليا ناۆيازىۆانييا يم كرەديتنىح پرودۋكتوۆ.

ۆ ەتوم گودۋ پو موەمۋ پورۋچەنييۋ بىلا يزمەنەنا زاكونوداتەلنايا ي نورماتيۆنايا بازا, سۋششەستۆەننو ۋجەستوچەنى ترەبوۆانييا ك وتسەنكە پلاتەجەسپوسوبنوستي زاەمششيكا. ميكروفينانسوۆىە ورگانيزاتسيي, لومباردى ي درۋگيە فينۋچرەجدەنييا, رانەە بەسكونترولنو ۆىداۆاۆشيە پوترەبيتەلسكيە زايمى, پوپالي پود گوسۋدارستۆەننوە رەگۋليروۆانيە.

نو ريسكي سوحرانيايۋتسيا. وسوبەننو ۆ پەريود كريزيسا ي پادەنييا دوحودوۆ ناسەلەنييا.

اگەنتستۆۋ پو فينرەگۋليروۆانييۋ ي ناتسيونالنومۋ بانكۋ نەوبحوديمو پرينيات دوپولنيتەلنىە رەگۋلياتورنىە مەرى ۆ چاستي پوۆىشەنييا وتۆەتستۆەننوستي كرەديتنىح ورگانيزاتسيي, ا تاكجە پو ديففەرەنتسياتسيي ي سنيجەنييۋ پرەدەلنىح ستاۆوك پو كرەديتام.

مى دولجنى پوۆىسيت دوۆەريە ي ك دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكە.

پوەتومۋ پرينياتو رەشەنيە سوزدات ۆ سترۋكتۋرە ناتسيونالنوگو بانكا كوميتەت پو دەنەجنو-كرەديتنوي پوليتيكە. ۆ ەگو سوستاۆ ۆويدۋت ي نەزاۆيسيمىە چلەنى.

كول سكورو مى گوۆوريم و ۆاجنوستي سپراۆەدليۆوگو پەرەراسپرەدەلەنييا ناتسيونالنوگو دوحودا, تو سلەدۋەت رازرابوتات تاكۋيۋ جە نالوگوۆۋيۋ پوليتيكۋ, پونياتنۋيۋ دليا ۆسەح گراجدان سترانى.

سەگودنيا ۆزيماەتسيا وكولو 40 رازليچنىح نالوگوۆ ي سبوروۆ, ادمينيستريروۆانيە ۋسلوجنەنو ي نوسيت ياركو ۆىراجەننىي پرينۋديتەلنىي حاراكتەر.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س ناتسپالاتوي «اتامەكەن» س پريۆلەچەنيەم دەپۋتاتسكوگو كورپۋسا پروۆەستي رەۆيزييۋ نالوگوۆوگو كودەكسا ي پودزاكوننىح اكتوۆ.

تسەل – كاردينالنوە ۋپروششەنيە يسپولنەنييا نالوگوۆىح وبيازاتەلستۆ ي مينيميزاتسييا كوليچەستۆا نالوگوۆ ي پلاتەجەي.

سلەدۋەت پودۋمات ي و ديففەرەنتسياتسيي نالوگوۆىح ستاۆوك كاك دوپولنيتەلنوم رىچاگە ديۆەرسيفيكاتسيي ەكونوميكي ي پوپولنەنييا بيۋدجەتا.

ۆ سەكتورە مسب سچيتايۋ ۆوزموجنىم دات پراۆو پرەدپرينيماتەليام, رابوتايۋششيم ۆ نايبولەە پوستراداۆشيح وت پاندەميي سەكتوراح, ۋپلاچيۆات روزنيچنىي نالوگ س وبوروتا.

وتدەلنوگو ۆنيمانييا ترەبۋيۋت نورمى مەجدۋنارودنوگو نالوگووبلوجەنييا. وني دولجنى ماكسيمالنو ستيمۋليروۆات پريتوك ينوستراننىح ينۆەستيتسيي ي رەينۆەستيروۆانيە پريبىلي ۆ كازاحستان.

ۆمەستە س تەم, نۋجەن نادەجنىي كونترول زا ترانسفەرتنىم تسەنووبرازوۆانيەم ي ۆىۆودوم كاپيتالا يز سترانى.

پو ەكسپەرتنىم وتسەنكام, ۆ تەني ناحوديتسيا وكولو ترەتي ۆۆپ سترانى – وگرومنىي پوتەنتسيال دليا پوۆىشەنييا دوحودوۆ بيۋدجەتا.

تسيفروۆيزاتسييا نالوگوۆوي ي تاموجەننوي سفەر سەرەزنو پوموجەت ۆ بوربە س «تەنەۆوي ەكونوميكوي» ۆو ۆسەح ەە پروياۆلەنيياح. تەم بولەە, كوررۋپتسييا پودپيتىۆاەتسيا يمەننو تەنەۆوي ەكونوميكوي.

پوەتومۋ پورۋچايۋ پەرەوريەنتيروۆات دەياتەلنوست سلۋجبى ەكونوميچەسكيح راسسلەدوۆانيي مينيستەرستۆا فينانسوۆ ۆ وسنوۆنوم نا بوربۋ س تەنەۆوي ەكونوميكوي.

نام پرەدستويت ۆىرابوتات نوۆۋيۋ بيۋدجەتنۋيۋ پوليتيكۋ, بەرەجليۆۋيۋ ي وتۆەتستۆەننۋيۋ. فينانسيروۆات سلەدۋەت تولكو پريوريتەتنىە ناپراۆلەنييا ي پروەكتى. پەريود مونەتارنىح يزليشەستۆ كانۋل ۆ لەتۋ.

نۋجنو رازرابوتات سۆود كليۋچەۆىح بيۋدجەتنىح كوەففيتسيەنتوۆ ي پراۆيل.

دليا فورميروۆانييا تسەلنوي كارتينى ترەبۋەتسيا ۆنەدريت تاك نازىۆاەمىي «راسشيرەننىي بيۋدجەت», ۆ كوتوروم, پوميمو گوسۋدارستۆەننوگو بيۋدجەتا, دولجنى ۋچيتىۆاتسيا فينانسى ۆنەبيۋدجەتنىح فوندوۆ.

نوۆايا سيستەما بيۋدجەتنوگو پلانيروۆانييا دولجنا وبەسپەچيۆات ناتسيونالنىە پريوريتەتى ي ستات پودچينەننوي چاستيۋ سيستەمى ناتسيونالنوگو پلانيروۆانييا.

گوسورگانام سلەدۋەت پرەدوستاۆيت بيۋدجەتنۋيۋ ساموستوياتەلنوست. ەتو پوزۆوليت وپەراتيۆنو رەشات زاداچي ي ۋيتي وت كوللەكتيۆنوي بەزوتۆەتستۆەننوستي ي ۆولوكيتى.

ودناكو دولجەن بىت ۋجەستوچەن ي سپروس. س ەتوي تسەليۋ پورۋچايۋ ۋسيليت فۋنكتسيونال سچەتنوگو كوميتەتا.

ۆو يزبەجانيە كونفليكتا ينتەرەسوۆ سلەدۋەت پرەدۋسموترەت وتدەلنىي پوريادوك ەگو فينانسيروۆانييا چەرەز پروفيلنىە كوميتەتى پارلامەنتا, ا نە چەرەز رەسپۋبليكانسكۋيۋ بيۋدجەتنۋيۋ كوميسسييۋ پري پراۆيتەلستۆە.

ۆاجنەيشەە زناچەنيە پريوبرەتاەت كونكۋرەنتنايا پوليتيكا.

نەوبحوديمو سەرەزنو رازنووبرازيت كونكۋرەنتنوە پولە, سوزدات دەيستۆيتەلنو راۆنىە ۆوزموجنوستي دليا كاجدوگو پرەدپرينيماتەليا, پرەكراتيت مونوپوليزاتسييۋ رىنكوۆ.

نە سەكرەت, چتو منوگيە رىنوچنىە نيشي پلوتنو «زابەتونيروۆانى» دالەكو نە رىنوچنىمي مەتودامي. پرەدپرينيماتەلي نە موگۋت ۆويتي ۆ رىنوك, ا ەسلي ي سۋمەلي ۆويتي, تو ۆىنۋجدەنى پودچينياتسيا چاستنىم مونوپوليستام.

انتيكونكۋرەنتنىە پروياۆلەنييا سوحرانيايۋتسيا پوۆسيۋدۋ: رىنوك ۋگليا, ەلەكتروەنەرگيي, نەفتەپرودۋكتوۆ, سۆيازي, فارماتسەۆتيچەسكيح پرەپاراتوۆ, ۋسلۋگي اەروپورتوۆ, ۋسلۋگي جكح, لوگيستيكي. سپيسوك موجنو پرودولجات.

نا رەگيونالنوم ۋروۆنە گلاۆنوي سوستاۆليايۋششەي كوممەرچەسكوگو ۋسپەحا زاچاستۋيۋ ياۆلياەتسيا ادمينيستراتيۆنىي رەسۋرس.

نۋجنو رازوبراتسيا س تاك نازىۆاەمىمي «مونوپولنىمي يگروكامي» – گوسۋدارستۆەننىمي ي چاستنىمي. ۆاجنو پرينيات چەتكيە پراۆيلا: ۆ كاكيح سلۋچاياح ي ۆ كاكوي فورمە وني سوزدايۋتسيا, كۋدا تراتيتسيا پريبىل. نەوبحوديم جەستكيي وبششەستۆەننىي مونيتورينگ.

ترەبۋەتسيا ناۆەستي پوريادوك س بيرجەۆوي تورگوۆلەي, ي, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد, ۆ سفەرە نەفتەپرودۋكتوۆ, ەلەكتروەنەرگيي, ۋگليا.

يميتاتسييا پروزراچنوستي سو ستورونى كرۋپنىح يگروكوۆ نەدوپۋستيما.

پوەتومۋ نۋجەن سيلنىي ي نەزاۆيسيمىي ورگان پو زاششيتە ي رازۆيتييۋ كونكۋرەنتسيي. پورۋچايۋ سوزدات اگەنتستۆو پو زاششيتە ي رازۆيتييۋ كونكۋرەنتسيي س پريامىم پودچينەنيەم پرەزيدەنتۋ.

ۆاجنۋيۋ رول ۆ رازۆيتيي راۆنوپراۆنوي كونكۋرەنتسيي يگراەت رازگوسۋدارستۆلەنيە ەكونوميكي.

ۆ سوبستۆەننوستي ۋ تسەنترالنىح گوسورگانوۆ, اكيماتوۆ ي حولدينگوۆ ۆسە ەششە ناحوديتسيا پوريادكا سەمي تىسياچ نەسوتسيالنىح وبەكتوۆ.

نو ۋجە اكسيوموي زۆۋچيت فرازا, چتو گوسۋدارستۆو – نە سامىي لۋچشيي حوزيايستۆەننيك.

ٷكٸمەت جاڭا جەكەشەلەندٸرۋ جوسپارىن قابىلداۋعا تيٸس. مەملەكەت مەنشٸگٸندە تەك ەلەۋمەتتٸك نىساندار, سونداي-اق مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قالىپتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتٸن نىساندار عانا قالۋى كەرەك.

كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا ەكٸمشٸلٸك-باسقارۋ جۇمىسىمەن اينالىساتىن قىزمەتكەرلەردٸڭ سانىن, پايداسىز شىعىنداردى جەنە باسى ارتىق ەنشٸلەس كومپانييالاردى قىسقارتۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابۋعا تيٸس.

«بەيتەرەك» جەنە «قازاگرو» حولدينگتەرٸنٸڭ رٶلٸنە ارنايى توقتالعىم كەلەدٸ.

بۇل كومپانييالار يندۋسترييالاندىرۋ جەنە اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋ ٸسٸنە ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ, بۇرىن بٸر-بٸرٸمەن بايلانىسسىز بولعان قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتٸن رەتكە كەلتٸردٸ.  

ال, قازٸر بٸز مٷلدە جاڭا جاعدايدا تۇرمىز. ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمدى ٶزگەرتۋ – ۋاقىت تالابى. سوندىقتان, وسى ەكٸ ۇيىمدى بٸرٸكتٸرٸپ, قارجىلىق مٷمكٸندٸكتەرٸ اناعۇرلىم زور دامۋ ينستيتۋتىن قۇرعان جٶن.

بۇل رەتتە, پورتفەلدٸ كومپانييالاردىڭ سانى 2 ەسەگە ازايىپ, شتات سانى دا 50 پايىزعا قىسقارۋعا تيٸس.

ەلٸمٸزدٸڭ حالىقارالىق ارەناداعى ەكونوميكالىق مٷددەسٸن بەلسەندٸ تٷردە ٸلگەرٸلەتٸپ, ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاۋدا سىندارلى ۇستانىم جەنە كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸك تانىتۋ كەرەك.

قازاقستاننىڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ جەنە «بٸر بەلدەۋ – بٸر جول» جوباسىنىڭ زور مٷمكٸندٸكتەرٸن بارىنشا پايدالانعان جٶن.

ەلەمدە قالىپتاسقان جاڭا احۋالدا ەلگە ينۆەستيتسييا تارتىپ, وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ەكسپورتقا شىعارۋ ٷكٸمەت ٷشٸن ەرەكشە باسىمدىققا يە بولىپ وتىر.

استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ ەلەۋەتٸن تيٸمدٸ پايدالانعان جٶن.

قارجى ورتالىعى تٸكەلەي جەنە پورتفەلدٸ ينۆەستيتسييالار تارتۋدىڭ نەگٸزگٸ قۇرالىنا اينالۋعا تيٸس.

*  *  *

تٷيٸندەي كەلە ايتارىم, ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ ابستراكتٸلٸ ٶسٸمٸمەن جۇرتتى قۋانتا المايمىز. حالىققا تۇراقتى جۇمىس ورىندارى, قولايلى جول, اۋرۋحانالار مەن مەكتەپتەر, ساپالى ازىق-تٷلٸك كەرەك.

ەكونوميكالىق رەفورمالار ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرىپ, تۇرمىس ساپاسىنىڭ جوعارى ستاندارتىن قامتاماسىز ەتكەندە عانا ٶزٸن-ٶزٸ اقتاپ, قولداۋعا يە بولادى. وسىنى ەردايىم ەستە ۇستاۋىمىز قاجەت.

III. سبالانسيروۆاننوە تەرريتوريالنوە رازۆيتيە

نەوبحوديمو سۋششەستۆەننو پەرەسترويت پودحودى ك تەرريتوريالنومۋ ي پروسترانستۆەننومۋ رازۆيتييۋ سترانى.

ناشي رەگيونى رازنياتسيا پو ەكونوميچەسكوي ي پرويزۆودستۆەننوي سپەتسياليزاتسيي, ۋروۆنيۋ جيزني, كاچەستۆۋ گوسۋدارستۆەننىح ۋسلۋگ.

پوەتومۋ تەرريتوريالنوە رازۆيتيە سلەدۋەت ۆىسترايۆات س ۋچەتوم كونكۋرەنتنىح پرەيمۋششەستۆ رازنىح رەگيونوۆ.

پرەدستويت بولەە اكتيۆنو راسكرىت پرومىشلەننىي پوتەنتسيال يۋگا ي يۋگو-ۆوستوكا سترانى.

زدەس سوسرەدوتوچەنا پولوۆينا ترۋدوۆىح رەسۋرسوۆ گوسۋدارستۆا, كاچەستۆەننىە رابوچيە مەستا كريتيچەسكي ۆاجنى دليا رازۆيتييا ەتيح رەگيونوۆ.

پوميمو تراديتسيوننوي پوددەرجكي اگرارنوگو سەكتورا سلەدۋەت وبراتيت ساموە سەرەزنوە ۆنيمانيە نا گلۋبوكۋيۋ پەرەرابوتكۋ سەلحوزپرودۋكتسيي, رازۆيتيە پيششەۆوي, تەكستيلنوي پرومىشلەننوستي, پرويزۆودستۆو سترويتەلنىح ماتەريالوۆ ي درۋگيە پرومىشلەننىە سەكتورا.

يندۋسترياليزاتسييا ۆاجنا نە تولكو دليا رەشەنييا سوتسيالنىح ۆوپروسوۆ ي پوۆىشەنييا ۋروۆنيا دوحودوۆ, ونا فورميرۋەت نوۆۋيۋ مەنتالنوست گراجدان, اداپتيرۋەت يح ك سوۆرەمەننومۋ ميرۋ. ا ەتو ودين يز بازوۆىح فاكتوروۆ كونكۋرەنتوسپوسوبنوستي ناتسيي.

ترەبۋەتسيا نوۆوە ۆيدەنيە رازۆيتييا رەگيونوۆ, گدە فۋنكتسيونيرۋيۋت كرۋپنىە مەتاللۋرگيچەسكيە پرەدپريياتييا. ەتو, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد, ۆوستوچنو-كازاحستانسكايا, كاراگاندينسكايا ي پاۆلودارسكايا وبلاستي.

داننىە رەگيونى موگۋت ستات تسەنترامي ۆىسوكوتەحنولوگيچنىح, ناۋكوەمكيح پرويزۆودستۆ ي تەحنيچەسكيح ۋسلۋگ.

زاپادنىە رەگيونى كازاحستانا دولجنى ستات تسەنتروم پريتياجەنييا ينۆەستيتسيي ۆ سترويتەلستۆو نەفتەحيميچەسكيح كومپلەكسوۆ, سوزدانيە نوۆىح پرويزۆودستۆەننىح تسيكلوۆ ۆىسوكوگو پەرەدەلا. تو, چتو ۋ ناس دو سيح پور نەت نەفتەحيميي ي گازوپەرەرابوتكي ۆىسوكيح پەرەدەلوۆ – ەتو, كاك گوۆوريتسيا, «ني ۆ كاكيە ۆوروتا نە لەزەت».  

وسوبەننو ۆاجنو پريدات «ۆتوروە دىحانيە» ناشيم مونوگورودام. زدەس بولشايا وتۆەتستۆەننوست ۆوزلاگاەتسيا نا گرادووبرازۋيۋششيە پرەدپريياتييا. بەز يح دەياتەلنوگو ۋچاستييا ەتا زاداچا نە بۋدەت ۆىپولنەنا.

ۆ پريگرانيچنىح رەگيوناح كازاحستانا ي روسسيي پروجيۆاەت پوچتي 30 ميلليونوۆ چەلوۆەك, راسپولوجەنو نەسكولكو گورودوۆ-ميلليوننيكوۆ. تەسنوە ۆزايمودەيستۆيە س روسسييسكيمي ۆلاستيامي ي ورگانيزاتسييامي دليا پرودۆيجەنييا كازاحستانسكيح توۆاروۆ, پريۆلەچەنييا ينۆەستيتسيي – وچەن ۆاجنىي فاكتور رازۆيتييا كازاحستانسكوگو پريگرانيچيا.

ستراتەگيچەسكي ۆاجنوي وستاەتسيا پروبلەما پولنوگو راسكرىتييا پوتەنتسيالا سەلا. رەاليزاتسييا پروگراممى «اۋىل – ەل بەسٸگٸ», ناپراۆلەننوي نا رەشەنيە نايبولەە وسترىح پروبلەم نا سەلە, بۋدەت پرودولجەنا.

نوۆىي پودحود ك رەگيونالنومۋ رازۆيتييۋ پوزۆوليت ۋپراۆليات پروتسەسسوم ۋربانيزاتسيي, وبەسپەچيت پوەتاپنوست «ميگراتسيوننىح ۆولن», يزبەجات پەرەناسەلەننوستي ي سوتسيالنوي ناپرياجەننوستي ۆ كرۋپنىح گوروداح.

IV. سوتسيالنوە بلاگوپولۋچيە گراجدان – گلاۆنىي پريوريتەت

سوتسيالنوە بلاگوپولۋچيە گراجدان نەرازرىۆنو سۆيازانو, پرەجدە ۆسەگو, س جيليششنىم ۆوپروسوم.

ۆ رىنوچنىح ۋسلوۆيياح دوستۋپنوست جيليا دليا گراجدان وسنوۆانا نا ناليچيي دوحودوۆ ي سپوسوبنوستي ساموستوياتەلنو رەشات ەتۋ زاداچۋ.

ۆ رامكاح موەگو پورۋچەنييا بىل پرورابوتان ۆوپروس يسپولزوۆانييا ناسەلەنيەم چاستي سۆويح پەنسيوننىح ناكوپلەنيي. ەتو وسوبەننو اكتۋالنو سەيچاس.

ۋجە ۆ 2021 گودۋ 700 تىسياچ ۆكلادچيكوۆ ەنپف سموگۋت يسپولزوۆات چاست سۆويح ناكوپلەنيي نا پريوبرەتەنيە جيليا, لەچەنيە يلي دليا پەرەداچي ۆ ۋپراۆلەنيە فينانسوۆىم كومپانييام.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س ناتسيونالنىم بانكوم دو كونتسا تەكۋششەگو گودا پرينيات ۆسە نەوبحوديمىە نورماتيۆنو-پراۆوۆىە اكتى ي پروۆەستي پودگوتوۆيتەلنۋيۋ رابوتۋ.

داننايا رەفورما ستانەت تاكجە دەيستۆەننىم ينسترۋمەنتوم «وبەلەنييا» ترۋدوۆىح وتنوشەنيي, سوزدانييا ستيمۋلوۆ دليا ۋچاستييا ۆ پەنسيوننوي سيستەمە.

گراجدانام س دوحودامي, نەدوستاتوچنىمي دليا ساموستوياتەلنوگو رەشەنييا جيليششنىح ۆوپروسوۆ, بۋدەت وكازىۆاتسيا ەففەكتيۆنايا سوتسيالنايا پوددەرجكا.

س ەتوگو گودا ناچالا رابوتات پروگرامما «5-10-25». ۆىدەلەنو 390 ميللياردوۆ تەنگە. رەاليزاتسييا داننوي پروگراممى دولجنا پوستوياننو ناحوديتسيا پود كونترولەم پراۆيتەلستۆا.

جيليششنىە پروبلەمى وچەرەدنيكوۆ نۋجنو رەشات بولەە وپەراتيۆنو.

سەيچاس اكيماتى ساموستوياتەلنو سترويات دليا نيح ارەندنوە جيلە. يز-زا بيۋدجەتنىح ي زاكۋپوچنىح پروتسەدۋر نا ەتو ۋحوديت دليتەلنوە ۆرەميا.

نازرەلا نەوبحوديموست ۆنەسەنييا يزمەنەنيي ۆ ەتۋ سحەمۋ. سرەدستۆا سلەدۋەت ناپراۆليات نە تولكو نا سترويتەلستۆو, نو ي نا سۋبسيديروۆانيە ارەندنوي پلاتى. ۆ پەرۆىي جە گود وحۆات داننوي مەروي ۋۆەليچيتسيا ۆ 10 راز, بولەە ستا تىسياچ سەمەي پولۋچات كونكرەتنۋيۋ پوموشش.

ۋپوريادوچيت ەتۋ رابوتۋ يا پورۋچيل «وتباسى بانكۋ», سوزداۆاەمومۋ نا بازە «جيلسترويسبەربانكا». رۋكوۆودستۆو بانكا نەسەت پەرسونالنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست زا ەتوت ۆوپروس.

مەدلەننو رەاليزۋەتسيا پروگرامما «نۇرلى جەر» ۆ چاستي سترويتەلستۆا ينديۆيدۋالنوگو جيليا.

ەتو ۆ وسنوۆنوم سۆيازانو س نيزكيمي تەمپامي وبۋسترويستۆا تەرريتوريي, تاك كاك پو زاكونوداتەلستۆۋ زەملي موگۋت پرەدوستاۆلياتسيا تولكو پري ناليچيي ۆودو- ي ەلەكتروسنابجەنييا.

دوم نا زەملە – ەتو نە تولكو جيلە, ون موجەت ستات ەكونوميچەسكيم پودسپورەم دليا گراجدان س نيزكيمي دوحودامي, وسوبەننو دليا منوگودەتنىح سەمەي.

پراۆيتەلستۆو ي اكيماتى وبيازانى ۋسكوريت وبەسپەچەنيە كوممۋنيكاتسييامي ۋچاستكوۆ پود سوتسيالنىە چاستنىە دوما, ۆ توم چيسلە چەرەز گوسۋدارستۆەننو-چاستنوە پارتنەرستۆو.

پروشۋ دەپۋتاتوۆ ۆزيات «پود كرىلو» رەشەنيە ەتوي ۆاجنوي پروبلەمى. نەۋجەلي مى نە سموجەم وبەسپەچيت دوستۋپنىم جيلەم ترۋدياششيحسيا نا سەلە, زاستاۆيت رابوتوداتەلەي سترويت ارەندنىە دوما چەرەز سۋبسيديروۆانيە زاترات ي, ۆ كونەچنوم سچەتە, ۋلۋچشيت كاچەستۆو جيزني ناشيح منوگوچيسلەننىح سوگراجدان?

*  *  *

پرەدمەت سەرەزنوي وبەسپوكوەننوستي – سەمەينو-دەموگرافيچەسكايا سيتۋاتسييا.

ك سوجالەنييۋ, كاجدايا شەستايا سەميا ۆ كازاحستانە نە موجەت يمەت دەتەي. سوتسوپروسى پوكازىۆايۋت, چتو وكولو 20% كازاحستانتسەۆ سچيتايۋت ەتو ۆەسومىم وسنوۆانيەم دليا رازۆودا. 

پروگنوزى وون ۆ وتنوشەنيي روستا ناسەلەنييا كازاحستانا ۆ سراۆنەنيي س ناشيمي سوسەديامي پو تسەنترالنوي ازيي نەۋتەشيتەلنىە.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ زاپۋستيت س 2021 گودا سپەتسيالنۋيۋ پروگراممۋ «اڭساعان سەبي». نادو ۋۆەليچيت كوليچەستۆو كۆوت پو پروگراممام ەكو دو 7 تىسياچ, تو ەست ۆ 7 راز

وسوبوە ۆنيمانيە نۋجنو ۋدەليت ۆوپروسام بەزوپاسنوستي ي وحرانى پراۆ دەتەي.

مى زناچيتەلنو ۋجەستوچيلي ۋگولوۆنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست زا دەيستۆييا سەكسۋالنوگو حاراكتەرا ۆ وتنوشەنيي نەسوۆەرشەننولەتنيح. نو پروبلەما وستاەتسيا وستروي.

تاكيە پرەستۋپنيكي زاسلۋجيۆايۋت بولەە سۋروۆوگو ناكازانييا, بەز پراۆا نا پوميلوۆانيە ي دوسروچنوە وسۆوبوجدەنيە. وني دولجنى سودەرجاتسيا ۆ ۋچرەجدەنيياح ماكسيمالنوي بەزوپاسنوستي.

كاجدوە پودوبنوە دەلو دولجنو بىت نا وسوبوم كونترولە ورگانوۆ پروكۋراتۋرى. بەزدەيستۆيە يلي حالاتنوە وتنوشەنيە سو ستورونى سوتسيالنىح ي پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ بۋدەت ستروجايشە ناكازىۆاتسيا.

ۆ تسەلوم, نام نەوبحوديما نوۆايا پاراديگما سوتسيالنوي پوليتيكي.

سفەرا سوتسيالنوگو وبەسپەچەنييا رەگۋليرۋەتسيا 17 زاكونامي ي دەسياتكامي پودزاكوننىح اكتوۆ. ەتو پريۆەلو ك سلوجنوستي ي رازروزنەننوستي رەگۋليروۆانييا. رەزۋلتات – رازمىتوست وتۆەتستۆەننوستي گوسۋدارستۆا, نەپونيمانيە گراجدانامي سوبستۆەننىح پراۆ.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پريستۋپيت ك رازرابوتكە سوتسيالنوگو كودەكسا سترانى.

سلەدۋەت پرينيات مەرى پو تسيفروۆيزاتسيي سوتسيالنىح پلاتەجەي. دليا ەتوگو نۋجنو ۆنەدريت تسيفروۆوي «سوتسيالنىي كوشەلەك» گراجدانينا, ا تاكجە سوزدات سووتۆەتستۆۋيۋششۋيۋ توۆاروپروۆودياششۋيۋ سيستەمۋ.

ناشەمۋ وبششەستۆۋ پرەدستويت يزمەنيت ۆوسپريياتيە ترۋدوۆىح تسەننوستەي, ناۋچيت مولودوە پوكولەنيە تسەنيت ترۋد, نە دەليت ەگو نا پرەستيجنىي ي نەپرەستيجنىي.

ك سوجالەنييۋ, مولودىە ليۋدي, حوتيات رازبوگاتەت مومەنتالنو, وتسيۋدا يح پوۆالنوە ۋۆلەچەنيە لوتەرەيامي, ستاۆكامي ۆ بۋكمەكەرسكيح اگەنتستۆاح. ۆ وبيحودە پوپۋليارنىمي ستالي نەۋمەستنىە انەكدوتى و گاستاربايتەراح, ۋنيچيجيتەلنوە وتنوشەنيە ك يح ترۋدۋ.

ۆ ەتي ترەۆوجنىە مەسياتسى مى ۆووچييۋ ۋبەديليس ۆ نەپرەحودياششەم زناچەنيي ترۋدا.

وگرومنىي فرونت رابوتى پرودەلان ملادشيم مەديتسينسكيم پەرسونالوم, رابوتنيكامي كوممۋنالنىح سلۋجب, سفەرى ۋسلۋگ. ەتو ناستوياششيي ترۋدوۆوي پودۆيگ. ليۋدي, ەگو سوۆەرشيۆشيە, نە وستانۋتسيا بەز ۆنيمانييا گوسۋدارستۆا.

V. قولجەتٸمدٸ ەرٸ ساپالى بٸلٸم

كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنٸڭ سالدارىنان دٷنيە جٷزٸندەگٸ مەكتەپ وقۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەردٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قاشىقتان وقۋعا كٶشتٸ. بۇل جۇمىستىڭ تەسٸلٸ مەن مازمۇنىن تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋدە.

قاشىقتان وقىتۋ ٸسٸن ۇيىمداستىرۋدا ٷكٸمەتتٸڭ جٸبەرگەن قاتەلٸكتەرٸن جاقسى بٸلەمٸز.

اشىعىن ايتقاندا, ەلٸ كٷنگە دەيٸن ناقتى بٸر ونلاين-پلاتفورما جوق. مۇعالٸمدەر, وقۋشىلار جەنە اتا-انالار كٷندٸز-تٷنٸ «WhatsApp»-تان باس كٶتەرمەيتٸن بولدى. 

تولىققاندى وقۋ ٷدەرٸسٸ ٷشٸن قاجەتتٸ بارلىق فۋنكتسييالارى بار بٸرىڭعاي ونلاين بٸلٸم بەرۋ پلاتفورماسىن شۇعىل ەزٸرلەۋ قاجەت.

دەگەنمەن, ساپالى بٸلٸم الۋ ٷشٸن ەدەتتەگٸدەي ساباققا قاتىسىپ, مۇعالٸمدەرمەن جەنە سىنىپتاستارمەن ارالاسۋدىڭ ورنى بٶلەك. سوندىقتان, سانيتارلىق تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, بٸلٸم الۋدىڭ قالىپتاسقان دەستٷرلٸ تەسٸلٸنە قايتا كٶشۋدٸڭ تەرتٸبٸن ەزٸرلەگەن جٶن. بۇل, ەسٸرەسە, مەكتەپتەر ٷشٸن ماڭىزدى. 

كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋمەن قاتار, بالالاردىڭ بەرٸنە بٸردەي مٷمكٸندٸك تۋعىزۋ ٷشٸن جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋ قاجەت. بالالارىمىز قاي جەردە تۇرسا دا, قانداي تٸلدە وقىسا دا ساپالى بٸلٸم الۋى كەرەك.

بٸلٸم سالاسىنداعى باستى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ – ۇستازدار جالاقىسىنىڭ ازدىعى.

مەن 2021 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ مۇعالٸمدەردٸڭ ەڭبەكاقىسىن 25  پايىزعا كٶبەيتۋ جٶنٸندە شەشٸم قابىلدادىم. جالاقى مٶلشەرٸ الداعى ۋاقىتتا دا ارتا بەرەدٸ.  

بۇل ماقساتقا الداعى ٷش جىلدا قوسىمشا 1,2 تريلليون تەڭگە بٶلٸنەدٸ.

نام نۋجنو رەشيت پروبلەمۋ ۆسەستوروننەگو رازۆيتييا رەبەنكا دو پوستۋپلەنييا ۆ شكولۋ. ستاۆليۋ زاداچۋ ك 2025 گودۋ وبەسپەچيت 100-پروتسەنتنىي وحۆات دەتەي دو 6 لەت دوشكولنىم ۆوسپيتانيەم ي وبۋچەنيەم.

سترويتەلستۆوم تولكو گوسۋدارستۆەننىح دەتسكيح سادوۆ ەتۋ زاداچۋ نە رەشيت. نۋجنو پريۆلەچ چاستنىي بيزنەس, نايتي نوۆىە فورمى پوددەرجكي, ۆكليۋچايا ۆاۋچەرنىي مەحانيزم فينانسيروۆانييا. روديتەلي سموگۋت ۆىبرات ليۋبوي دەتسكيي ساد يلي شكولۋ, راسپلاتيتسيا تام ۆاۋچەروم وت گوسۋدارستۆا.

سپەتسياليستى وبوسنوۆاننو ۋتۆەرجدايۋت, چتو گوسۋدارستۆەننايا پوددەرجكا تولكو ودارەننىح شكولنيكوۆ موجەت ۋسيليت سوتسيالنۋيۋ ديستانتسييۋ مەجدۋ دەتمي. ەتو نەدوپۋستيمو.

ۆ سۆيازي س ەتيم گوسۋدارستۆو پوددەرجيت تاك نازىۆاەمىە «وبىچنىە» شكولى. ەتو تاكجە پوموجەت پرەودولەت رازرىۆ مەجدۋ گورودوم ي سەلوم ۆ سفەرە وبرازوۆانييا.

ۆ تسەلياح پوۆىشەنييا ۋروۆنيا گراموتنوستي گراجدان, يح تسيفروۆىح زنانيي پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ رازرابوتات كونتسەپتسييۋ نەپرەرىۆنوگو وبرازوۆانييا. ۆ ەتوم دوكۋمەنتە نۋجنو پرەدۋسموترەت اكتيۆنوە ۆنەدرەنيە التەرناتيۆنىح ۆاريانتوۆ نەفورمالنوگو وبرازوۆانييا, پريزنانيە رەزۋلتاتوۆ ساموستوياتەلنوگو وبۋچەنييا, سەرتيفيكاتسييۋ پروفەسسيونالنىح ناۆىكوۆ.

مى تاكجە دولجنى پەرەوريەنتيروۆات ۆسيۋ سيستەمۋ پروفەسسيونالنوگو وبرازوۆانييا نا فورميروۆانيە كومپەتەنتسيي, ۆوسترەبوۆاننىح نا رىنكە ترۋدا.

ستاۆكا بۋدەت سدەلانا نا پودگوتوۆكۋ نوۆوي ۆولنى پرەدپرينيماتەلەي. پوەتومۋ پرەدمەت «وسنوۆى پرەدپرينيماتەلستۆا» دولجەن يزۋچاتسيا نا ۆسەح ۋروۆنياح وبرازوۆانييا – وت شكول دو ۆۋزوۆ.

نەوبحوديمو وبراتيت ساموە سەرەزنوە ۆنيمانيە نا سپورتيۆنىي, تۆورچەسكيي پوتەنتسيال پودراستايۋششەگو پوكولەنييا.

ۆ ۋسلوۆيياح دەفيتسيتا فينانسوۆىح سرەدستۆ نەت سمىسلا سودەرجات پروفەسسيونالنىە سپورتيۆنىە كلۋبى پولنوستيۋ زا گوسۋدارستۆەننىي سچەت. ميللياردى تەنگە يز بيۋدجەتا گوسۋدارستۆا ي كۆازيگوسكومپانيي راسحودۋيۋتسيا نەەففەكتيۆنو.

پريوريتەت نۋجنو وتدات ماسسوۆومۋ سپورتۋ, فيزكۋلتۋرە ي, كونەچنو, دەتيام. ۆ كاجدوي وبلاستي, كرۋپنىح رايوننىح تسەنتراح سلەدۋەت وتكرىت سپورتيۆنىە سەكتسيي.

ترەبۋەتسيا ۆوزوبنوۆيت دەياتەلنوست «دەتسكيح كرۋجكوۆ», گدە پرەدستاۆيتەلي يۋنوگو پوكولەنييا موگلي بى پوستيگات ازى تۆورچەستۆا ي رەمەسلەننيچەستۆا.

سوۆرەمەننىە رەاليي بىۆايۋت ناستولكو وپاسنىمي دليا دەتەي, چتو يح ەنەرگييۋ ي ليۋبوزناتەلنوست نۋجنو ناپراۆيت ۆ پراۆيلنوە رۋسلو. ۆەد دەتي ەتو بۋدۋششەە ناشەگو گوسۋدارستۆا.

رابوتۋ اكيموۆ بۋدەم وتسەنيۆات ي پو ەتومۋ كريتەرييۋ.

نەسكولكو سلوۆ و كاچەستۆە ۆىسشەگو وبرازوۆانييا. ۆ پروشلوم گودۋ يا پورۋچيل زاكرىت ۋچەبنىە زاۆەدەنييا, زانيمايۋششيەسيا «پەچاتانيەم» ديپلوموۆ.

رابوتا يدەت ترۋدنو يز-زا سوپروتيۆلەنييا ۆليياتەلنىح ليتس, ۆوۆلەچەننىح ۆ پريبىلنىي وبرازوۆاتەلنىي بيزنەس. نو پروبلەمۋ نۋجنو رەشيت. پرەمەر-مينيستر دولجەن ۆزيات داننىي ۆوپروس نا وسوبىي كونترول.

عىلىم سالاسىن دامىتۋ تۋرالى دا ايتقىم كەلەدٸ.

بۇل مەسەلەدە بٸزگە تىڭ كٶزقاراس پەن جاڭا تەسٸلدەر كەرەك, سونداي-اق, حالىقارالىق تەجٸريبەگە ارقا سٷيەۋٸمٸز قاجەت.

ٷكٸمەتكە جىل سايىن ەلەمنٸڭ جەتەكشٸ عىلىمي ورتالىقتارىندا 500 عالىمنىڭ تاعىلىمدامادان ٶتۋٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ, سونداي-اق, «جاس عالىم» جوباسى اياسىندا زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن 1000 گرانت بٶلۋدٸ تاپسىرامىن.

عىلىمدى قارجىلاندىرۋدىڭ جەنە قولداۋدىڭ ماڭىزدى كٶزٸ – ٸرٸ كەسٸپورىنداردىڭ, ەسٸرەسە شيكٸزات سالاسىنداعى كومپانييالاردىڭ قاراجاتى.

تاپقان تابىستىڭ 1 پايىزىن عىلىم مەن تەحنولوگييانى دامىتۋعا بەرۋ تۋرالى قولدانىستاعى نورما تالاپتارى ساقتالماي وتىر. كٶپ جاعدايدا بۇل قاراجات كومپانييالاردىڭ ٸشٸندە بٶلٸنٸسكە تٷسٸپ كەتەدٸ.

ٷكٸمەتكە وسى قاراجاتتى جيناقتاۋ ٸسٸن ورتالىقتاندىرۋدى جەنە ونىڭ بيۋدجەت ارقىلى جالپىۇلتتىق عىلىمي باسىمدىققا ساي بٶلٸنۋٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ تاپسىرامىن. 

ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ عىلىمي قىزمەتٸن قامقورلىققا السا, نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ.

بٸزگە ەلٸمٸزدٸ عىلىمي-تەحنولوگييالىق تۇرعىدان دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ارناۋلى باعدارلامالىق قۇجات قاجەت. ونىڭ باستى مٸندەتٸ ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ ناقتى مەسەلەلەردٸ شەشۋگە عىلىمنىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋ بولماق.

VI. رازۆيتيە سيستەمى زدراۆووحرانەنييا

كريزيس, ۆىزۆاننىي پاندەميەي, ناس منوگومۋ ناۋچيل. ناپريمەر, تسەنيت ترۋد ۆراچا. ا ۆەد مەديتسينسكيە رابوتنيكي كوگدا-تو وكازاليس نا پەريفەريي گوسۋدارستۆەننوگو ۆنيمانييا.

رازۋمەەتسيا, ۆاجنوست پروفەسسيي ۆراچا دولجنا پودكرەپلياتسيا ي ماتەريالنو.

پورۋچايۋ پري بليجايشەم ۋتوچنەنيي بيۋدجەتا ۆىدەليت 150 ميللياردوۆ تەنگە نا ۆىپلاتۋ ستيمۋليرۋيۋششيح نادباۆوك مەديتسينسكيم رابوتنيكام زا ۆتوروە پولۋگوديە.

مى دەلاەم ەتو سەيچاس, ۆ پەريود كريزيسا, مى دولجنى دەلات ەتو ي نا سيستەمنوي وسنوۆە.

2023 جىلعا قاراي دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى ەكونوميكاداعى ورتاشا جالاقىدان ەكٸ ەسە ارتىق بولادى.

دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ شەشٸلدٸ, بٸراق وتاندىق فارماتسەۆتيكا سالاسىن اياعىنان تٸك تۇرعىزۋ كەرەك. بارلىق نەگٸزگٸ دەرٸ-دەرمەكتەر مەن مەديتسينا بۇيىمدارى قازاقستاندا ٶندٸرٸلۋگە تيٸس. بۇل – ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ.

كەلەسٸ جىلدان باستاپ وسى باعىتتا ناقتى نەتيجە كٷتەمٸن.

تاعى بٸر مەسەلە – مەديتسينالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ.

جىل سوڭىنا دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ايماقتارىندا 13 جاڭا جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى سالىنادى.

ال, 2025 جىلعا قاراي دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ارنالعان 20 زاماناۋي كٶپسالالى نىسان پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. بۇل – وسى ماقساتقا وراي 1,5 تريلليون تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسييا تارتىلادى دەگەن سٶز.

ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن نۇر-سۇلتان جەنە الماتى قالالارىندا 2  كٶپسالالى مەديتسينالىق ورتالىق سالىنادى. بۇل ورتالىقتار ەلٸمٸزدٸڭ بەتكە ۇستار مەكەمەلەرٸنە اينالىپ, يننوۆاتسييالىق ٶسٸمگە جەنە قولدانبالى مەديتسينانىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸن بولادى.

پراۆيتەلستۆۋ پرەدستويت كاردينالنو پەرەسموترەت پودحودى ك ورگانيزاتسيي پەرۆيچنوي مەديتسينسكوي پوموششي.

ونا دولجنا ستات بولەە موبيلنوي ي دوستۋپنوي شيروكومۋ كرۋگۋ ناسەلەنييا, ۆ توم چيسلە سەلچانام.

سلەدۋەت پرينيات مەرى پو ۆوزروجدەنييۋ ترانسپورتنوي مەديتسينى دليا وتدالەننىح رەگيونوۆ.

چتوبى سوزدات ەففەكتيۆنوە سەلسكوە زدراۆووحرانەنيە ۆ تەچەنيە ترەح لەت پونادوبيتسيا وبەسپەچيت ۆسە سەلسكيە ناسەلەننىە پۋنكتى فەلدشەرسكو-اكۋشەرسكيمي پۋنكتامي ي ۆراچەبنىمي امبۋلاتورييامي.

پاندەمييا وسترو پوستاۆيلا ۆوپروس و پودگوتوۆكە دوكتوروۆ رەدكيح سپەتسيالنوستەي: ەپيدەميولوگوۆ, ينفەكتسيونيستوۆ, رەانيماتولوگوۆ, پۋلمونولوگوۆ, كارديولوگوۆ.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ سوستاۆيت دولگوسروچنىي (موجەت بىت نا 10 لەت) پروگنوز وبەسپەچەنييا كادرامي مەديتسينسكيح ۋچرەجدەنيي.

مەرى پو دالنەيشەمۋ رازۆيتييۋ ناتسيونالنوگو زدراۆووحرانەنييا پوزۆوليات پولنوستيۋ وسناستيت نەوبحوديمىم وبورۋدوۆانيەم ۆسە مەديتسينسكيە ورگانيزاتسيي, نا 50% وبنوۆيت كوەچنىي فوند, زامەنيت ۋستارەۆشۋيۋ ينفراسترۋكتۋرۋ, دوۆەستي وجيداەمۋيۋ پرودولجيتەلنوست جيزني دو 75 لەت.

VII. ەكولوگييا ي زاششيتا بيورازنووبرازييا

وحرانا وكرۋجايۋششەي سرەدى ي ەكولوگيچەسكوە رازۆيتيە ۆىحوديات نا پەرۆىي پلان كازاحستانسكوي پوۆەستكي دنيا.

ەتيم ۆوپروسوم زانيماەتسيا ۆەس تسيۆيليزوۆاننىي مير, ي نام نەگوجە وستاۆاتسيا ۆ ستورونە وت ماگيسترالنوي تەندەنتسيي.

رازرابوتان پروەكت نوۆوگو ەكولوگيچەسكوگو كودەكسا, پريزۆاننىي رەشيت تسەلىي رياد سيستەمنىح پروبلەم. پروشۋ پارلامەنت راسسموترەت ي پرينيات ەتوت ۆاجنىي دوكۋمەنت دو كونتسا گودا.

پراۆيتەلستۆۋ پورۋچايۋ پريستۋپيت ك رەاليزاتسيي پراكتيچەسكيح مەر پو ۋلۋچشەنييۋ ەكولوگيچەسكوي سيتۋاتسيي. سلەدۋەت ۋتۆەرديت دولگوسروچنىە پلانى سوحرانەنييا ي راتسيونالنوگو يسپولزوۆانييا بيولوگيچەسكوگو رازنووبرازييا.

ۆ تەچەنيە پياتي لەت بۋدەت وسۋششەستۆلەنا پوسادكا بولەە 2 ميللياردوۆ دەرەۆەۆ ۆ لەسنوم فوندە ي 15 ميلليونوۆ – ۆ ناسەلەننىح پۋنكتاح. ەتا اكتسييا پريۆەدەت ك ماسشتابنومۋ وزەلەنەنييۋ ناشەي سترانى. وسترو ستويت ۆوپروس ناراششيۆانييا زەلەنوگو پوياسا ۆوكرۋگ ستوليتسى.

زاكونوداتەلنو ي نورماتيۆنو نۋجنو زاششيتيت ناتسيونالنىە پاركي ي درۋگيە پريرودنىە بوگاتستۆا كازاحستانا, ۋجەستوچيت ۋگولوۆنوە ي ادمينيستراتيۆنوە پرەسلەدوۆانيە گراجدان, سوۆەرشايۋششيح پراۆونارۋشەنييا ۆ ەتوي سفەرە.

نەوبحوديمو ۋدەليت دولجنوە ۆنيمانيە ەكولوگيچەسكومۋ ۆوسپيتانييۋ پودراستايۋششەگو پوكولەنييا ۆ شكولاح ي ۆۋزاح. ەكولوگيچەسكۋيۋ اكتسييۋ «Birge – taza Qazaqstan», پريزۆاننۋيۋ ۋكرەپيت ەكولوگيچەسكيە تسەننوستي ۆ وبششەستۆە, سلەدۋەت پروۆوديت نا سيستەماتيچەسكوي وسنوۆە.

ۆاجنايا زاداچا – اكتيۆنوە رازۆيتيە كۋلتۋرى ەكولوگيچەسكوگو تۋريزما ۆنۋتري سترانى.

ۆ سرەدنەسروچنوي پەرسپەكتيۆە روست ەكونوميكي دولجەن ستانوۆيتسيا ۆسە بولەە «زەلەنىم». پوەتومۋ ۋجە سەيچاس سلەدۋەت زالوجيت وسنوۆۋ دليا گلۋبوكوي دەكاربونيزاتسيي.

پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ ۆ سوترۋدنيچەستۆە س ناۋچنىم وبششەستۆوم ي چاستنىم سەكتوروم رازرابوتات پاكەت پرەدلوجەنيي پو «زەلەنومۋ روستۋ».

پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س گراجدانسكيم سەكتوروم پرەدستويت تاكجە رازرابوتات زاكونوپروەكت «و زاششيتە جيۆوتنىح». وتنوشەنيە ك جيۆوتنىم ياۆلياەتسيا مەريلوم تسيۆيليزوۆاننوستي ليۋبوگو گوسۋدارستۆا, ا ۋ ناس س ەتيم دالەكو نە ۆسە ۆ پوريادكە.

VIII. ەدٸلەتتٸ مەملەكەت ازاماتتاردىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ جولىندا

زاڭ ٷستەمدٸگٸ ورنىقپاسا جەنە ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە كەپٸلدٸك بەرٸلمەسە, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بٸردە-بٸر مٸندەتٸ تابىستى جٷزەگە اسىرىلمايدى.    

«حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» – بۇل, شىن مەنٸسٸندە, «ەدٸلەتتٸ مەملەكەت» قۇرۋ تۇجىرىمداماسى. 

ازاماتتاردىڭ مەسەلەلەرٸن تىڭداپ, كٶرٸپ قانا قويۋ جەتكٸلٸكسٸز. ەڭ باستىسى – دۇرىس جەنە ەدٸل شەشٸم شىعارۋ قاجەت.

ازاماتتار مٷددەسٸنە قىزمەت ەتەتٸن مەملەكەتتٸڭ جاڭا ستاندارتتارىن ەزٸرلەۋ ٷشٸن كٶپ جۇمىس اتقارۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدا قۇقىق قورعاۋ جەنە سوت جٷيەلەرٸنە نەگٸزگٸ رٶل جٷكتەلەدٸ. بۇل سالاعا رەفورما اسا قاجەت.

رەالنوست سترەميتەلنو مەنياەتسيا. چەم بولشە سيلوۆىە سترۋكتۋرى بۋدۋت پولاگاتسيا نا پەرەدوۆىە مەتودى رابوتى, تەم بولشە ۋ نيح شانسوۆ ۆپيساتسيا ۆ كونتەكست مەجدۋنارودنوي پراكتيكي.

نىنەشنيايا سيتۋاتسييا ۆ سترانە پرەدياۆلياەت نوۆىە ترەبوۆانييا ك پراۆووحرانيتەلنىم ورگانام, كوتورىە دولجنى يدتي ناۆسترەچۋ زاپروسام گراجدان.

ودناكو ۆ رابوتە پراۆووحرانيتەلنوي سيستەمى ۆ سيلۋ ينەرتسيي پروشلوگو پو-پرەجنەمۋ پرەوبلاداەت وبۆينيتەلنىي ۋكلون. نەرەدكي سلۋچاي, كوگدا گراجدانە نەوبوسنوۆاننو ۆوۆلەكايۋتسيا ۆ وربيتۋ ۋگولوۆنوگو پرەسلەدوۆانييا.

وپەراتيۆنىە سوترۋدنيكي, ۆىياۆليايۋششيە پرەستۋپلەنييا, ي سلەدوۆاتەلي, پرينيمايۋششيە پروتسەسسۋالنىە رەشەنييا, رابوتايۋت ۆ پودچينەنيي ۋ ودنيح ي تەح جە ناچالنيكوۆ, دليا كوتورىح گلاۆنوي زاداچەي ياۆلياەتسيا راسكرىتيە پرەستۋپلەنييا ي ناپراۆلەنيە دەلا ۆ سۋد. نو پراۆا ي سۆوبودى گراجدان نە دولجنى سترادات ۆ ۋگودۋ پوكازاتەليام.

چتو كاساەتسيا پروكۋرورسكوگو نادزورا, تو ون نوسيت زاپوزدالىي حاراكتەر. پروكۋرورى زناكومياتسيا س وبستوياتەلستۆامي دەل تولكو پەرەد ناپراۆلەنيەم ۆ سۋد.

سلەدۋەت مودەرنيزيروۆات ۋگولوۆنۋيۋ سفەرۋ پو پريمەرۋ رازۆيتىح ستران وەسر. نام نۋجنا مودەل, وبەسپەچيۆايۋششايا سۆوەۆرەمەننۋيۋ زاششيتۋ پراۆ گراجدان ي وتۆەچايۋششايا ۆىسوكيم مەجدۋنارودنىم ستاندارتام. سچيتايۋ نەوبحوديمىم ۆنەدريت ۆ كازاحستانە ترەحزۆەننۋيۋ مودەل س چەتكيم رازدەلەنيەم پولنوموچيي.

پوليتسييا دولجنا ۆىياۆليات پرەستۋپلەنييا, ۋستاناۆليۆات پريچاستنىح ليتس, سوبيرات ي زاكرەپليات ۋليكي.

پروكۋرور وبيازان داۆات نەزاۆيسيمۋيۋ وتسەنكۋ سوبراننىم دوكازاتەلستۆام, پرەسەكات نارۋشەنييا پراۆ گراجدان, نە دوپۋسكات ۆوۆلەچەنييا دوبروسوۆەستنىح گراجدان ۆ ۋگولوۆنىي پروتسەسس, پوددەرجيۆات وبۆينەنيە ۆ سۋدە.

سۋد بۋدەت راسسماتريۆات جالوبى نا دەيستۆييا ورگانوۆ ي ۆىنوسيت وكونچاتەلنىي ۆەرديكت پو دەلۋ.

تاكوي پودحود ۋكرەپيت سيستەمۋ سدەرجەك ي پروتيۆوۆەسوۆ, سوزداست نا كاجدوم ەتاپە ەففەكتيۆنىە فيلترى.

ەششە راز پودچەركيۆايۋ: زاكوننوست ي سپراۆەدليۆوست دولجنى بىت وبەسپەچەنى پو ۋمولچانييۋ. نۋجنو پومنيت, چتو وت وشيبوك ۆ ۋگولوۆنىح دەلاح زاۆيسيات سۋدبى ليۋدەي.

پو ۋگولوۆنىم دەلام ۋجە س 2021 گودا سلەدۋەت زاكونوداتەلنو ۆوزلوجيت نا پروكۋرورا وبيازاننوست سوگلاسوۆانييا كليۋچەۆىح پروتسەسسۋالنىح رەشەنيي, زاتراگيۆايۋششيح پراۆا ي سۆوبودى چەلوۆەكا.

ۆاجنو وبەسپەچيت ستابيلنوست ۋگولوۆنوگو ي ۋگولوۆنو-پروتسەسسۋالنوگو زاكونوداتەلستۆا.

ەگو چاستىە كوررەكتيروۆكي وتريتساتەلنو ۆلييايۋت نا پراۆوپريمەنەنيە ي نە پوزۆوليايۋت نارابوتات ەدينووبرازنۋيۋ سلەدستۆەننۋيۋ ي سۋدەبنۋيۋ پراكتيكۋ.

رەشەنييا, كاسايۋششيەسيا پريمەنەنييا زاكونوداتەلستۆا, زاچاستۋيۋ پرينيمايۋتسيا بەز نادلەجاششەگو اناليزا ي پروگنوزيروۆانييا, يسحوديا يز ۋدوبستۆا پراۆوپريمەنيتەلەي. پوەتومۋ پرەدستويت ۆىرابوتات نوۆىە پونياتييا «ادمينيستراتيۆنوگو» ي «ۋگولوۆنوگو» پراۆونارۋشەنيي. وبششەستۆۋ ي يۋريديچەسكوي وبششەستۆەننوستي ستانەت پونياتنوي لوگيكا ۋستانوۆلەنييا ناكازانييا زا پراۆونارۋشەنييا.

ۆو ۆسەم پروگرەسسيۆنوم ميرە ينستيتۋت پوليتسيي رازۆيۆاەتسيا نا وسنوۆە سەرۆيسنوي مودەلي. مى توجە زاياۆيلي و پەرەحودە نا تاكۋيۋ مودەل, نو پوكا رابوتا پريۆەلا تولكو ك فراگمەنتارنىم رەزۋلتاتام.

نازرەلا بولەە تسەلوستنايا رەفورما مەستنوي پوليتسەيسكوي سلۋجبى پو پرينتسيپۋ «پوليتسيي شاگوۆوي دوستۋپنوستي», گدە كليۋچەۆايا رول وتۆوديتسيا ۋچاستكوۆومۋ ينسپەكتورۋ.

سلەدۋەت زاكونوداتەلنو پوۆىسيت ستاتۋس ۋچاستكوۆوگو ينسپەكتورا, پرەدوستاۆيت ەمۋ ۆسە ۆوزموجنوستي دليا پرودۋكتيۆنوي رابوتى. ون دولجەن بىت ۋزناۆاەمىم, دوستۋپنىم, اۆتوريتەتنىم دليا گراجدان, اكتيۆنو زاششيششات يح پراۆا.

ۆاجنو ناۋچيت سوترۋدنيكوۆ پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ ۆەستي وتكرىتىي ديالوگ س ليۋدمي. ەتو ناپراۆلەنيە دولجنو ستات پريوريتەتنىم ۆ سيستەمە پودگوتوۆكي ي پودبورا كادروۆ.

منوگو گوۆوريتسيا و رازۆيتيي سيستەم ۆيدەونابليۋدەنييا, نو پري ەتوم پومەششەنييا ساميح پراۆووحرانيتەلنىح ورگانوۆ زاچاستۋيۋ تاك ي وستايۋتسيا «سلەپىمي» زونامي.

پورۋچايۋ ۆۆەستي سپلوشنوە ۆيدەونابليۋدەنيە ۆ پەنيتەنتسيارنىح ۋچرەجدەنيياح, سلۋجەبنىح پومەششەنيياح پوليتسيي.

سترۋكتۋرۋ مينيستەرستۆا ۆنۋترەننيح دەل ترەبۋەتسيا پەرەسموترەت, وسۆوبوديۆ ەگو وت نەپروفيلنىح فۋنكتسيي, چتو پوۆىسيت ەففەكتيۆنوست رابوتى ەتوگو ۆاجنوگو ۆەدومستۆا.

ۋچيتىۆايا, چتو مى ۆستۋپيلي ۆ ەپوحۋ پريرودنىح ي تەحنوگەننىح كاتاستروف, پولاگايۋ نەوبحوديمىم ۆوسسوزدات مينيستەرستۆو پو چرەزۆىچاينىم سيتۋاتسييام.

پروبلەمى يمەيۋتسيا ي ۆ رابوتە پو پروفيلاكتيكە پرەستۋپنوستي. نۋجنو پەرەوريەنتيروۆات نادزور پروكۋراتۋرى نا ەففەكتيۆنوە رەشەنيە پروبلەم, س كوتورىمي وبراششايۋتسيا گراجدانە ي بيزنەس.

ۋ ناس تاك پوۆەلوس, چتو ستويت پوياۆيتسيا نا گوريزونتە سوليدنومۋ ينۆەستورۋ, سيلوۆىە ي كونتروليرۋيۋششيە ورگانى تۋت جە سبەگايۋتسيا ەگو پروۆەريات.

پراۆيتەلستۆۋ ي پارلامەنتۋ پرەدستويت زاكونوداتەلنو وگراديت بيزنەس وت چرەزمەرنوگو ۆمەشاتەلستۆا سيلوۆىح سترۋكتۋر.

ترەبۋيۋت پەرەسموترا دەيستۆۋيۋششيە پوروگي پريۆلەچەنييا بيزنەسا ك ۋگولوۆنوي وتۆەتستۆەننوستي زا نالوگوۆىە پراۆونارۋشەنييا.

ليۋبىە سلەدستۆەننىە دەيستۆييا ۆ وتنوشەنيي زارەگيستريروۆاننىح پرەدپرينيماتەلەي موگۋت وسۋششەستۆلياتسيا تولكو س سانكتسيي سۋدا يلي پروكۋرورا. نادو راسسموترەت ي تاكوي ۆاريانت.

ۆاجنىي كريتەريي پراۆوۆوگو گوسۋدارستۆا – بەسپريستراستنوە ي سپراۆەدليۆوە پراۆوسۋديە.

سۋد دولجەن بىت سوستيازاتەلنىم, ا سۋديا – سۆوبودنىم وت ستورونى وبۆينەنييا. دليا ەتوگو نەوبحوديمو وبەسپەچيت راۆەنستۆو ادۆوكاتا ي پروكۋرورا.

ۋكرەپلەنيە دوۆەرييا وبششەستۆا ك سۋدام دولجنو ستات پريوريتەتنوي تسەليۋ. ەە دوستيجەنيە ۆوزموجنو تولكو سوۆمەستنىمي ۋسيلييامي گوسۋدارستۆا ي ساموگو سۋدەيسكوگو كورپۋسا.

سۋدەبنايا سيستەما نە موجەت بىت زامكنۋتوي كورپوراتسيەي. ۆىسشەمۋ سۋدەبنومۋ سوۆەتۋ ي ۆەرحوۆنومۋ سۋدۋ سلەدۋەت اكتيۆيزيروۆات رابوتۋ پو پريۆلەچەنييۋ ك وتپراۆلەنييۋ پراۆوسۋدييا نوۆىح پروفەسسيونالنىح كادروۆ.

سۋدەبنايا سيستەما نۋجداەتسيا ۆ سپەتسياليستاح ۆ وبلاستي نالوگووبلوجەنييا, نەدروپولزوۆانييا, ينتەللەكتۋالنوي سوبستۆەننوستي, كورپوراتيۆنوگو پراۆا.

وتبور سۋدەي دولجەن سوپروۆوجداتسيا وسۆەششەنيەم ۆ سمي, چتوبى وبششەستۆو زنالو, زا كاكيە زاسلۋگي تە يلي ينىە كانديداتى بىلي پرينياتى نا رابوتۋ.

نۋجنو رازۆيۆات ي التەرناتيۆنىە سپوسوبى رازرەشەنييا سپوروۆ, چتو پوزۆوليت ناحوديت كومپروميسسى بەز ۋچاستييا گوسۋدارستۆا. تاكيە ينستيتۋتى حوروشو پوكازالي سەبيا ۆ رازۆيتىح ستراناح.

پوچتي دەسيات لەت نازاد مى پرينيالي زاكون «و مەدياتسيي». نو دو ناستوياششەگو ۆرەمەني ني ودين گوسۋدارستۆەننىي ورگان نە زانيماەتسيا ەگو رازۆيتيەم, ۆنياتنايا گوسۋدارستۆەننايا پوليتيكا وتسۋتستۆۋەت.

داننوە پولوجەنيە دەل سلەدۋەت يسپراۆيت.

پري ادمينيستراتسيي پرەزيدەنتا سوزداەتسيا پرەدستاۆيتەلنايا كوميسسييا پو رەفورمە پراۆووحرانيتەلنوي ي سۋدەبنوي سيستەمى.

سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەس بارىنشا جٷيەلٸ سيپات الۋدا. جەمقورلىقتىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرٸنە كٶبٸرەك نازار اۋدارىلىپ, الدىن الۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.

ەندٸ جەمقورلىققا اپاراتىن فاكتورلاردى انىقتاۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ نورماتيۆتٸك اكتٸلەرٸ مەن جۇمىس ٷدەرٸسٸنە جەمقورلىققا قارسى كٷرەس تۇرعىسىنان ارنايى تالداۋ جٷرگٸزگەن جٶن.

سونىمەن قاتار, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەس جاۋاپقا تارتىلۋدان قورىققان شەنەۋنٸكتەردٸ دەربەستٸك, باستاماشىلدىق جەنە جەدەل ەرەكەت ەتۋ قاسيەتتەرٸنەن ايىرماۋعا تيٸس. 

بٸز مەملەكەتتٸك باقىلاۋعا بالاما رەتٸندەگٸ قوعامدىق باقىلاۋ ينستيتۋتىن قولداي وتىرىپ, تيٸستٸ قۇقىقتىق نەگٸز قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك.

مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ قوعام الدىنداعى اشىقتىعىن جەنە ەسەپتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە جول اشاتىن «قوعامدىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭدى ەزٸرلەپ, قابىلداۋدى تاپسىرامىن.

قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ رٶلٸن ارتتىرا تٷسۋ كەرەك. ولاردى ساتىپ الۋدى ۇيىمداستىراتىن كوميسسييالاردىڭ جۇمىسىنا تارتۋ قاجەت. سونداي-اق, كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا قوعامدىق كەڭەستەر قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋ كەرەك. پارلامەنت قاراۋىنداعى تيٸستٸ زاڭ جوباسىن جىل اياعىنا دەيٸن قابىلداعان جٶن.

سونىمەن قاتار, قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ قۇرامىنا تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك توپ ٶكٸلدەرٸن كەڭٸنەن تارتۋ قاجەت. مىسالى, بٸز مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ ادامدار وسىنداي ۇيىمداردىڭ جۇمىسىنا ارالاسىپ, ٶز ٷندەرٸن جەتكٸزۋٸ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋىمىز كەرەك.

ولار ەرقاشان مەملەكەتتٸڭ ەرەكشە نازارىندا بولۋعا تيٸس.

كۆازيمەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ قارجى-شارۋاشىلىق قىزمەتٸن, بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ مەلٸمەتتەردٸ جەنە باسقا دا قۇندى دەرەكتەردٸ بٷكٸل قوعامعا قولجەتٸمدٸ ەتۋ ٷشٸن بٸرىڭعاي اقپاراتتىق رەسۋرس قۇرۋ اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر.

مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ شەشٸمٸ جٶنٸندەگٸ اقپاراتتىڭ اشىقتىعى ازاماتتىق قوعاممەن سىندارلى ديالوگ ورناتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.

اقپاراتقا قول جەتكٸزۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ زاڭ جوباسىن مٷمكٸندٸگٸنشە وسى سەسسييانىڭ اياعىنا دەيٸن قابىلداۋ كەرەك.

سونداي-اق, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كٷرەستٸڭ جاڭا تەسٸلدەرٸن ەنگٸزگەن جٶن دەپ سانايمىن.

2021 جىلدان باستاپ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ, دەپۋتاتتاردىڭ, سۋديالاردىڭ شەتەل بانكتەرٸندە ەسەپشوتقا يە بولۋى, قولما-قول اقشا جەنە باعالى زاتتار ساقتاۋىنا قاتىستى جەمقورلىقپەن كٷرەس اياسىندا جاڭا شەكتەۋلەر ەنگٸزۋ كەرەك.

مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸنٸڭ نەمەسە كۆازيمەملەكەتتٸك مەكەمە باسشىسىنىڭ قوس ازاماتتىعى انىقتالعان جاعدايدا ولار قىزمەتٸنەن بوساتىلادى.

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ, سۋديالاردىڭ, پارا بەرۋشٸلەردٸڭ جەنە پاراقورلىققا دەلدال بولعانداردىڭ سىبايلاس جەمقورلىعى ٷشٸن جازانى قاتايتۋ تۇرعىسىنان قىلمىستىق كودەكسكە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ كەرەك.

سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قىلمىس جاساعاندارعا شارتتى تٷردە مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ شاراسى قولدانىلمايدى.

جەمقورلىقپەن ۇستالعانداردىڭ مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا جۇمىس ٸستەۋٸنە ٶمٸر بويى تىيىم سالاتىن قاعيدا قاتاڭ ساقتالۋى كەرەك.

بٸز سىبايلاس جەمقورلىق دەرەكتەرٸ تۋرالى حابارلاعان ادامداردى زاڭ جٷزٸندە قورعايتىن جٷيە قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت.

كريتيچەسكي ۆاجنو پرينيات نوۆىە مەرى پو زاششيتە پراۆ چەلوۆەكا.

دليا مەنيا ەتا پروبلەما ياۆلياەتسيا پريوريتەتنوي.

كاك ي ۆەس مير, كازاحستان توجە ستولكنۋلسيا س نەزاششيششەننوستيۋ گراجدان وت تراۆلي ۆ ينتەرنەتە. ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد وت ەتوگو سترادايۋت دەتي. وني وسوبەننو وسترو ۆوسپرينيمايۋت ينتەرنەت-تراۆليۋ, كوتورايا, ك سوجالەنييۋ, پريۆوديت ك پەچالنىم پوسلەدستۆييام.

پريشلو ۆرەميا پرينيات زاكونوداتەلنىە مەرى پو زاششيتە گراجدان, وسوبەننو دەتەي, وت كيبەربۋللينگا. نۋجنو ۋسيليت ي درۋگيە مەرى پو زاششيتە پراۆ دەتەي, ۆ چاستنوستي پريسوەدينيتسيا ك فاكۋلتاتيۆنومۋ پروتوكولۋ ك كونۆەنتسيي و پراۆاح رەبەنكا, كاسايۋششەمۋسيا پروتسەدۋرى سووبششەنيي.

اكتۋالنىم وستاەتسيا ي ۆوپروس سوۆەرشەنستۆوۆانييا ناتسيونالنوگو زاكونوداتەلستۆا پو بوربە س پىتكامي.

ەتوت دوكۋمەنت, ۋستاناۆليۆايۋششيي ۋگولوۆنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست زا پىتكي, نۋجنو پريۆەستي ۆ سووتۆەتستۆيە س پولوجەنييامي مەجدۋنارودنوي كونۆەنتسيي پروتيۆ پىتوك ي درۋگيح جەستوكيح, بەسچەلوۆەچنىح دەيستۆيي.

ۆ ناشەي پوۆەستكە دنيا ناحوديتسيا ي بوربا س تورگوۆلەي ليۋدمي. زدەس كازاحستان ۆ گلازاح مەجدۋنارودنوگو سووبششەستۆا ۆىگلياديت نەۆاجنو.

پراۆووحرانيتەلنىم ورگانام پرەدستويت ۋلۋچشيت پروتسەدۋرۋ راسسلەدوۆانيي تاكيح پرەستۋپلەنيي. وني دولجنى ستروگو ناكازىۆاتسيا ۆ سۋدەبنوم پوريادكە.

داننايا ۆاجنايا زاداچا ترەبۋەت سكووردينيروۆاننىح دەيستۆيي گوسورگانوۆ.

نادەيۋس نا سكوروە پرينياتيە سووتۆەتستۆۋيۋششيح زاكونوۆ ۆ پارلامەنتە.

IX. تسيفروۆيزاتسييا – بازوۆىي ەلەمەنت ۆسەح رەفورم

تسيفروۆيزاتسييا – ەتو نە سلەدوۆانيە مودنوي تەندەنتسيي, ا كليۋچەۆوي ينسترۋمەنت دوستيجەنييا ناتسيونالنوي كونكۋرەنتوسپوسوبنوستي.

پرەجدە ۆسەگو, پرەدستويت ۋسترانيت تسيفروۆوە نەراۆەنستۆو, وبەسپەچيت ماكسيمالنىي دوستۋپ ك ينتەرنەتۋ ي كاچەستۆەننوي سۆيازي ۆسەح گراجدان.

سەگودنيا ەتو تاكايا جە بازوۆايا پوترەبنوست, كاك دوروگي ي ەلەكتريچەستۆو.

دەتي يز سوتسيالنو ۋيازۆيمىح سەمەي دولجنى بىت وبەسپەچەنى كومپيۋتەرنوي تەحنيكوي ي كاچەستۆەننىم ينتەرنەتوم. دو كونتسا ەتوگو گودا كاجدوە سەلو س ناسەلەنيەم بولەە 250 چەلوۆەك پولۋچيت دوستۋپ ۆ ينتەرنەت.

مى ۆيديم, س كاكيمي پروبلەمامي ستالكيۆايۋتسيا ليۋدي پري نازناچەنيي پەنسيي ي پوسوبيي. ۆوروح بۋماگ, حوجدەنيە پو مۋكام.

نەوبحوديمو پولنوستيۋ وتسيفروۆات ەتي پروتسەسسى. «بەگات» دولجنى «داننىە», ا نە ليۋدي.

نۋجنو سترەميتسيا ك وتكازۋ وت يسپولزوۆانييا بۋماگي ۆ مەجۆەدومستۆەننوم ۆزايمودەيستۆيي ي پري وبششەنيي س گراجدانامي.

پورۋچايۋ دو كونتسا گودا وتمەنيت نايبولەە ۆوسترەبوۆاننىە سپراۆكي ي بۋماجنىە پودتۆەرجدەنييا, وبەسپەچيت تسيفروۆوە پودتۆەرجدەنيە ينفورماتسيي.

پولوجيتەلنايا پراكتيكا ۋجە يمەەتسيا پو ادرەسنوي, يمۋششەستۆەننوي ي درۋگيم پودوبنىم سپراۆكام.

ۋدوستوۆەرەنييا ليچنوستي, ديپلومى, پراۆا دولجنى پرينيماتسيا گوسورگانامي ۆ ەلەكتروننوم ۆيدە.

دليا ۋپروششەنييا ۆزايمودەيستۆييا ناسەلەنييا س ەلەكتروننىمي سەرۆيسامي سلەدۋەت شيروكو پريمەنيات بيومەترييۋ نا ۋروۆنە گوسۋدارستۆەننىح ۋسلۋگ ي ۆ چاستنوم بيزنەسە.

رابوتا س «داننىمي» دولجنا ۆىيتي نا نوۆىي ۋروۆەن. وبەسپەچەنيە ەدينوي سيستەمى باز داننىح, يح دالنەيشەە رازۆيتيە – ودنا يز گلاۆنىح زاداچ پراۆيتەلستۆا.

پوكا ەتا رابوتا نە ۆىستروەنا دولجنىم وبرازوم, ۆ توم چيسلە يز-زا دومينيروۆانييا ۆ IT-وتراسلي ريادا گوسۋدارستۆەننىح ي اففيليروۆاننىح س نيمي كومپانيي.

مينيستەرستۆا ي اكيماتى توجە يمەيۋت ينفورماتسيوننو-اناليتيچەسكيە يلي IT-سترۋكتۋرى, كوتورىە زاششيششايۋت تولكو ۋزكوۆەدومستۆەننىە ينتەرەسى ۆ ۋششەرب وبششەي ستراتەگيي.

رازۆيتيە رىنكا IT, ينجينيرينگوۆىح ي درۋگيح ۆىسوكوتەحنولوگيچنىح ۋسلۋگ – ەتو نە تولكو سوزدانيە دوباۆلەننوي ستويموستي ي رابوچيح مەست ۆنۋتري سترانى, ۆسە بولشە ۆوزموجنوستەي پوياۆلياەتسيا ي دليا ەكسپورتا تاكيح ۋسلۋگ زا رۋبەج. ۆاجنو راسكرىت داننىي پوتەنتسيال.

پەرسپەكتيۆنىم ناپراۆلەنيەم ۆيديتسيا ۆزايمودەيستۆيە IT-وتراسلي س ناتسيونالنىم بيزنەسوم.

كرۋپنىە گوسۋدارستۆەننىە ي چاستنىە كومپانيي تراتيات دەسياتكي ميللياردوۆ تەنگە نا رازرابوتكي ي پريلوجەنييا ينوستراننىح يگروكوۆ.

پراۆيتەلستۆۋ سلەدۋەت نالاديت ۆزايموۆىگودنوە سوترۋدنيچەستۆو مەجدۋ پرومىشلەننوستيۋ ي IT-وتراسليۋ. ەتو پوزۆوليت سفورميروۆات تسيفروۆىە تەحنولوگيچەسكيە پلاتفورمى, كوتورىە موگۋت ستات دۆيجۋششەي سيلوي تسيفروۆوي ەكوسيستەمى كاجدوي وتراسلي.

مى پرينيالي زاكونى, پوزۆوليايۋششيە كازاحستانۋ ستات ودنيم يز مەجدۋنارودنىح حابوۆ پو وبرابوتكە ي حرانەنييۋ «داننىح». تولكو زا پروشلىي گود ۆ تسيفروۆوي ماينينگ بىلو پريۆلەچەنو بولەە 80 ميللياردوۆ تەنگە ينۆەستيتسيي. نو وستاناۆليۆاتسيا نا ەتوم نەلزيا, سلەدۋەت پريۆلەكات ۆ سترانۋ ميروۆىح تسيفروۆىح گيگانتوۆ. يناچە ەتو سدەلايۋت درۋگيە گوسۋدارستۆا.

ۆ تەچەنيە پياتي لەت نۋجنو دوۆەستي وبەم ينۆەستيتسيي ۆ ەتۋ وتراسل دو 500 ميللياردوۆ تەنگە.

ح. ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتٸ باسقارۋ ٸسٸنە قاتىسۋى

بٸز «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋدى قولعا الدىق. بۇعان دەيٸن ايتقانىمداي, بۇل – مەملەكەتتٸك ورگاندار تەك ازاماتتاردىڭ كٷندەلٸكتٸ مەسەلەسٸنە بايلانىستى جاۋاپ قاتۋى تيٸس دەگەن سٶز ەمەس. بۇل, ەڭ الدىمەن, بيلٸك پەن قوعام اراسىنداعى تۇراقتى ديالوگ. 

ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸ ازاماتتىق ديالوگتى دامىتۋ ٸسٸنە تىڭ سەرپٸن بەردٸ. كەڭەس ەلٸمٸزدەگٸ جالپىۇلتتىق ديالوگ ٷدەرٸسٸن ورنىقتىرىپ, ٶز ميسسيياسىن ورىندادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ساياسي رەفورمالار توپتاماسى جٷزەگە اسىرىلۋدا.

اتاپ ايتقاندا, «بەيبٸت جينالىستاردى ۇيىمداستىرۋ جەنە ٶتكٸزۋ تەرتٸبٸ تۋرالى» دەموكراتييالىق تۇرعىدان مٷلدە جاڭا زاڭ قابىلداندى. «ساياسي پارتييالار تۋرالى», «سايلاۋ تۋرالى», «پارلامەنت جەنە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭدارعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ.

سونداي-اق, قىلمىستىق كودەكستٸڭ 130-شى بابىن قىلمىس ساناتىنان الىپ تاستاۋ جەنە 174-شٸ بابىن ٸزگٸلەندٸرۋ ٷشٸن ٶزگەرٸستەر قابىلداندى.

جۇمىستى ساپالى ەرٸ جەدەل اتقارعانى ٷشٸن پارلامەنتكە ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرەمٸن.

بۇل – ساياسي سالاداعى رەفورمالارىمىزدىڭ باستاماسى عانا. ونى جاڭعىرتۋ ٸسٸ جالعاسا بەرەدٸ. مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بارلىق دەرلٸك ينستيتۋتتارىن رەفورمالاۋ كەرەك.

جاڭعىرتۋدىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – تۇتاس مەملەكەتتٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ.

ەگەر ازاماتتارىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىن شىن مەنٸندە جاقسارتقىمىز كەلسە, ولاردىڭ ٶزدەرٸن وسى ٸسكە بەلسەندٸ تٷردە تارتقان جٶن. الداعى ساياسي رەفورمالاردىڭ بارلىعى حالىقتى مەملەكەت باسقارۋ ٸسٸنە كەڭٸنەن قاتىستىرۋعا باعىتتالۋى كەرەك.

مىسالى, قوعامدىق پٸكٸر ساۋالنامالارى اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ سايلاۋ ارقىلى قىزمەتكە كەلۋٸنە قاتىستى سۇرانىستىڭ ارتقانىن كٶرسەتٸپ وتىر.

بۇل ماڭىزدى قادامدى جان-جاقتى ويلاستىرىپ, دەيەكتٸ تٷردە جٷزەگە اسىرعان جٶن. مۇنداي جٷيەنٸڭ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ناقتى بٸلۋٸمٸز كەرەك.

الايدا, بۇل مەسەلەنٸڭ شەشٸمٸن كەيٸنگە قالدىرۋعا بولمايدى.

كەلەسٸ جىلى بٸرقاتار اۋىلدىق وكرۋگ ەكٸمدەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸك مەرزٸمٸ اياقتالادى. اۋىل ەكٸمدەرٸنٸڭ تٸكەلەي سايلاۋىن ٶتكٸزۋگە بولادى دەپ ويلايمىن.

جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶكٸلدەرٸنٸڭ سايلانبالى بولۋىمەن قاتار, مەملەكەتتٸك باسقارۋ دەڭگەيلەرٸ اراسىنداعى قۇزىرەتتەردٸ بٶلۋ جەنە جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٸسٸن ايقىنداپ الۋىمىز قاجەت.

اسا ماڭىزدى مەسەلەنٸڭ بٸرٸ – ايماقتاردى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ مودەلٸن ەزٸرلەۋ.

بۇل رەتتە, «ورتالىق پەن ٶڭٸر» اراسىنداعى قارىم-قاتىناستان بٶلەك, قاراجاتتىڭ ٶڭٸر ٸشٸندە بٶلٸنۋٸنە ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك.

جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸ بەكٸتۋ بارىسىندا باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەت. سەبەبٸ, بٶلٸنگەن قاراجات كٶپ جاعدايدا تۇرعىنداردىڭ شىنايى قاجەتتٸلٸگٸنە جۇمسالا بەرمەيدٸ.

بٸر-ەكٸ كٶشەنٸ جىل سايىن قايتا-قايتا جٶندەي بەرۋ, يميدجدٸك ٸس-شارالارعا جۇمسالاتىن تيٸمسٸز شىعىندار ازاماتتارىمىزدىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋدا. بۇل – ورىندى. 

ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك باستامالارعا اۋداندار مەن ەلدٸ مەكەندەردٸڭ بيۋدجەتٸنەن قاراجات بٶلۋ ٷشٸن قوعامدىق ساراپتاما جٷرگٸزٸلۋگە تيٸس. بۇل رەتتە, ونلاين ساۋالنامانى دا قولدانعان جٶن.

نەوبحوديمو ۋسيليت فينانسوۆىە ۆوزموجنوستي مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا. دليا ەتوگو پرەدستويت راسشيريت يمۋششەستۆەننىە پراۆا ي ۋۆەليچيت دوحودى بيۋدجەتوۆ سەلسكيح وكرۋگوۆ.

ەتو دولجنو ستات سلەدۋيۋششيم ەتاپوم رازۆيتييا «بيۋدجەتوۆ نارودنوگو ۋچاستييا».

دو 1 دەكابريا تەكۋششەگو گودا پراۆيتەلستۆو رازرابوتاەت نورماتيۆنۋيۋ بازۋ ي مەحانيزمى رەشەنييا ەتوي ۆاجنوي پروبلەمى.

سلەديت زا وپتيمالنىم راسحودوۆانيەم مەستنىح رەسۋرسوۆ پريزۆانى پرەدستاۆيتەلنىە ورگانى – ماسليحاتى. نو يح منەنيە زاچاستۋيۋ يگنوريرۋەتسيا. ەتو ۋجە پوليتيچەسكيي اناحرونيزم.

پولاگايۋ ۆوزموجنىم نادەليت ماسليحاتى فۋنكتسيەي سبورا پودپيسەي ي سوستاۆلەنييا پەتيتسيي پو رازۆيتييۋ رەگيونا يلي مەستنىم پروبلەمام, كوتورىە نە ناحوديات سۆوەگو رەشەنييا پوروي دەسياتيلەتييامي. 

سلەدۋەت تاكجە ۋسيليت رەۆيزيوننىە كوميسسيي ماسليحاتوۆ. پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ ي سچەتنومۋ كوميتەتۋ پودگوتوۆيت پاكەت سووتۆەتستۆۋيۋششيح پوپراۆوك ۆ زاكونوداتەلستۆو.

نۋجنو ۆنەدريت وبيازاتەلنىە ونلاين-ترانسلياتسيي زاسەدانيي ماسليحاتوۆ. ديسكۋسسيي نارودنىح يزبراننيكوۆ, يح وبششەستۆەننو-پوليتيچەسكيي وبليك نە دولجنى بىت «تاينوي زا سەميۋ پەچاتيامي» دليا وبششەستۆا.

پرەدلاگاەتسيا پوەتاپنو رازگرانيچيت پولنوموچييا ورگانوۆ مەستنوگو گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنييا ي مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا.

نەوبحوديمو پوۆىسيت ستاتۋس ورگانوۆ مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا – سحودوۆ ي سوبرانيي. يح منەنيە وتنوسيتەلنو اكتۋالنىح پروبلەم نا مەستاح دولجنو ۋچيتىۆاتسيا رايوننىمي ماسليحاتامي دليا پرينياتييا كونكرەتنىح رەشەنيي.

وتدەلنو سلەدۋەت وستانوۆيتسيا نا ۆوپروسە ساموۋپراۆلەنييا ۆ گوروداح.

زاپۋششەنا رەفورما پو ۆنەدرەنييۋ ينستيتۋتا وبەدينەنيي سوبستۆەننيكوۆ يمۋششەستۆا (وسي). پرينيات سووتۆەتستۆۋيۋششيي زاكون, ۆسە منوگوكۆارتيرنىە كومپلەكسى پوەتاپنو پەرەيدۋت نا ەتۋ فورمۋ ۋپراۆلەنييا.

رەفورما پريزۆانا نالاديت ۋچەت منەنيي جيلتسوۆ پو ۋپراۆلەنييۋ سوبستۆەننوستيۋ, پودوتچەتنوستي پري راسحودوۆانيي سرەدستۆ نا سودەرجانيە ي رەمونت.

پراۆيتەلستۆو ي اكيمى دولجنى وبەسپەچيت رەاليزاتسييۋ ەتوي ۆاجنوي رەفورمى. ۆەد وسي, پو سۋتي, بازوۆىي ەلەمەنت ينستيتۋتا ساموورگانيزاتسيي ي ساموۋپراۆلەنييا.

پريشلو ۆرەميا رازرابوتات نوۆۋيۋ كونتسەپتسييۋ رازۆيتييا مەستنوگو ساموۋپراۆلەنييا. پارلامەنت نا ەە بازە پريمەت پاكەت سووتۆەتستۆۋيۋششيح زاكونوۆ.

نادو پريزنات, فورماليزم ي وتسۋتستۆيە وپەراتيۆنوستي ۆسە ەششە شيروكو پريسۋتستۆۋيۋت ۆ رابوتە گوسورگانوۆ. گراجدانە ۆىنۋجدەنى ترەبوۆات رەشەنييا سۆويح لوكالنىح پروبلەم ۋ تسەنترالنوي ۆلاستي, وبراششاتسيا س جالوبامي ك گلاۆە گوسۋدارستۆا.

پوەتومۋ پورا دەلەگيروۆات بولشە پولنوموچيي ي وتۆەتستۆەننوستي مەستنىم رۋكوۆوديتەليام. 

بلاگوداريا سوتسيالنىم سەتيام پروبلەمى, نە ناحودياششيە رەشەنييا نا مەستاح, ستانوۆياتسيا يزۆەستنىمي ۆسەي سترانە.

نادو سوزدات ەدينىي لەگيتيمنىي ينستيتۋت ونلاين-پەتيتسيي دليا ينيتسييروۆانييا گراجدانامي رەفورم ي پرەدلوجەنيي. تاكوي مەحانيزم دولجەن بىت پولنوستيۋ زاششيششەن وت كاكيح-ليبو مانيپۋلياتسيي.

پراۆيتەلستۆۋ ۆو ۆزايمودەيستۆيي س گراجدانسكيم وبششەستۆوم پرەدستويت رازرابوتات نورماتيۆنو-پراۆوۆۋيۋ بازۋ ي رەشيت ۆسە تەحنيچەسكيە ۆوپروسى, كاسايۋششيەسيا ەتوگو ۆاجنوگو پروەكتا.

ەل ازاماتتارىنىڭ مٷددەسٸن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ماڭىزدى ميسسييانى بۇرىنعىداي ساياسي پارتييالار اتقارا بەرەدٸ.

«Nur Otan» پارتيياسى ٶزٸنٸڭ ٸس-قيمىلى ارقىلى قوعامىمىزداعى جەتەكشٸ ساياسي كٷش ەكەنٸن دەلەلدەپ وتىر. پارتييا الداعى رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەنە اتسالىسىپ, ٶزٸنٸڭ ەلەۋەتٸن تولىقتاي پايدالاناتىن بولادى.

سونىمەن بٸرگە, مەن, مەملەكەت باسشىسى رەتٸندە, شىن مەنٸندەگٸ كٶپپارتييالىق جٷيەنٸ دامىتۋعا كٷش سالۋعا مٸندەتتٸمٸن. 

بٸز بٸر ورىندا تۇرعان جوقپىز. ساياسي جٷيەمٸزدٸ جاڭا جاعدايعا بەيٸمدەپ, ونى بٸرتٸندەپ جەتٸلدٸرٸپ كەلەمٸز. ساياسي رەفورمالار قوعامىمىزعا قاجەت, سوندىقتان ولار مٸندەتتٸ تٷردە ٶز جالعاسىن تابادى.  

دەموكراتييانىڭ باستى جاۋى – بٸلٸمسٸزدٸك پەن پوپۋليزم. وسىنى ەستەن شىعارماعان جٶن.

ازاماتتارىمىز رەفورمالارعا قولداۋ بٸلدٸرەدٸ دەپ سەنەمٸن. ولار جاڭا ساياسي مٷمكٸندٸكتەردٸڭ ارقاسىندا قوعامدا «حايپوكراتييانىڭ» بەلەڭ الۋىنا جول بەرمەيدٸ دەپ ٷمٸتتەنەمٸن.

ايتىلعان بارلىق رەفورمالاردىڭ, ٶزگەرٸستەردٸڭ تابىستى جٷزەگە اسۋى بارشامىزدىڭ بٸرلٸگٸمٸزگە, وتانشىلدىعىمىزعا جەنە ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸگٸمٸزگە بايلانىستى. 

حٸ. ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى

قازٸرگٸ مٸندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ.

ادامدى جەنە قوعامدى ۋاقىت تالابىنا ساي جەتٸلدٸرۋ قاجەتتٸگٸن ٶمٸردٸڭ ٶزٸ كٶرسەتٸپ وتىر.

جاڭارعان ۇلت قانا جاڭعىرعان ەلدٸڭ جەتٸستٸگٸن جاھان جۇرتىنا تانىتا الادى.

مەن حالقىمىزدىڭ ەلەم ٷلگٸ تۇتارلىق جاقسى قاسيەتتەرٸنٸڭ كٶبٸرەك بولعانىن قالايمىن.

ۇلتىمىز جاڭا ساپاعا كٶشۋٸ ٷشٸن بٸزدٸڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرلٸك ۇستانىمدارىمىز دا ٶزگەرۋٸ كەرەك.

قازاق قوعامىندا جاڭا قاعيداتتار جەنە جاڭا باعدارلار سالتانات قۇرۋعا تيٸس.

ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىنۇلى: «بٸلٸمدٸ بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كەسٸپ كەرەك. كٷشتٸ بولۋعا بٸرلٸك كەرەك. وسى كەرەكتەردٸڭ جولىندا جۇمىس ٸستەۋ كەرەك» دەيدٸ.

بۇل كٶزقاراس بٷگٸنگٸ كٷنٸ ٶتە ماڭىزدى.

بٸرٸنشٸدەن, جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىردىڭ ۇرپاعى تەرەڭ بٸلٸمدٸ بولعانى جٶن.

ەكٸنشٸدەن, جاس بۋىندى ەرٸنبەي ەڭبەك ەتۋگە بەيٸمدەۋ قاجەت.

ٷشٸنشٸدەن, كەز-كەلگەن ٸستٸ كەسٸبي داعدى ارقىلى جٷزەگە اسىرعان دۇرىس.

تٶرتٸنشٸدەن, تەمٸردەي تەرتٸپ جەنە جوعارى جاۋاپكەرشٸلٸك بارشامىزدىڭ بويىمىزدا بولۋى كەرەك.

بەسٸنشٸدەن, ەدٸلدٸكتەن اينىماعان جٶن. ەدٸلدٸك  – قوعام دامۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى. ەدٸلەتتٸلٸك  – ەسٸرەسە, ەل-جۇرتتىڭ تاعدىرىن شەشۋ ٷشٸن اسا قاجەت قاسيەت.

التىنشىدان, بٸزگە كەرەگٸ – ادالدىق, ۇقىپتىلىق, تيياناقتىلىق. بەرٸمٸز ناعىز قازاقتى دەل وسىنداي كەيٸپتە كٶرگٸمٸز كەلەدٸ. بٸز سوندا عانا بەسەكەگە قابٸلەتتٸ مەملەكەت, زيياتكەر ۇلت قالىپتاستىرا الامىز.

قازاق زييالىلارىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگٸ مٸندەتٸ – ۇلت بولمىسىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ورنىقتىرۋ. سونداي-اق, ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋعا اتسالىسۋ.

جاڭعىرعان قوعام جات ەدەتتەردەن بٸرتٸندەپ ارىلۋى كەرەك.

ىسىراپشىلدىق پەن داڭعازالىق قوعامنىڭ دا, ادامنىڭ دا ابىرويىن تٶگەدٸ. جاۋاپسىزدىق, نەمقۇرايلىلىق بٷكٸل ەلدٸ قاسٸرەتكە ۇشىراتادى. ال, بوس سٶزدٸلٸك پەن بٶسپەلٸك, ماقتانشاقتىق قوعامنىڭ دامۋىن تەجەيدٸ. بۇل تۋرالى ۇلى اباي «ٶڭكەي جالعان ماقتانمەن, شىننىڭ بەتٸن بويايدى» دەپ اشىق ايتقان. بۇل مەسەلە بٷگٸنگٸ كٷنٸ دە ٶزەكتٸ بولىپ وتىر.

بيٸك مۇراتقا جەتەلەيتٸن ەڭبەك دەگەن ۇلى ۇعىمدى ەر ازاماتتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرگەنٸمٸز جٶن.

بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە «جاۋاپتى مەملەكەت – جاۋاپتى قوعام – جاۋاپتى ادام» جٷيەسٸ بەرٸك ورنىعۋى كەرەك.  

قۇرمەتتٸ وتانداستار!

الدىمىزدا اۋقىمدى ەرٸ كٷردەلٸ مٸندەتتەر تۇر. سولاردى تابىستى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن تىڭ تەسٸل, جاڭاشا ويلاۋ, جالپىۇلتتىق ىنتىماق جەنە ٶزارا قولداۋ قاجەت.

بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق باعىتىمىز – ايقىن. تٷيتكٸلدٸ تۇستارىمىز بەن كەمشٸلٸكتەرٸمٸزدٸ جاقسى بٸلەمٸز.

بٷگٸن مەن بٷكٸل قوعام الدىندا داعدارىس جاعدايىندا اتقارىلاتىن ٸس-شارالاردىڭ جوسپارىن باياندادىم. ونىڭ جەمٸستٸ جٷزەگە اسۋى ەرقايسىمىزعا بايلانىستى.

بارشامىز ٶز-ٶزٸمٸزدٸ دامىتۋعا كٷش سالۋىمىز كەرەك. زامانا سىناعى بٸزدەن ٷزدٸكسٸز قوزعالىستى, مىقتى كٷش-جٸگەردٸ جەنە تاباندى ەڭبەكتٸ تالاپ ەتٸپ وتىر.

سوندىقتان, ەلٸمٸزدٸڭ باقىتتى ەرٸ جارقىن كەلەشەگٸ ەر ازاماتتىڭ قاجىرلى قىزمەتٸنە بايلانىستى بولماق.    

ەر بۋىننىڭ ماڭدايىنا تٷرلٸ سىناق جازىلعان.

بٸز تٶل تاريحىمىزدا تاعدىردىڭ تٷرلٸ سىنىنان ەردايىم سٷرٸنبەي ٶتتٸك. ەلٸمٸز ەڭ كٷردەلٸ دەگەن مٸندەتتەردٸ شەشە الادى. بٸز بۇعان دايىنبىز.

بٸز – حالقىمىزدىڭ تەۋەلسٸزدٸك جولىنداعى سان عاسىرلىق ارمان-تٸلەگٸنە قول جەتكٸزگەن ۇرپاقپىز.

كەلەر جىلى تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە 30 جىل بولادى. بۇل مەرەيلٸ داتا – ەگەمەن ەلٸمٸز ٷشٸن اسا ماڭىزدى مەجە. بۇل – جاڭا تاريحي كەزەڭنٸڭ باسى.

بٸزگە مەملەكەتتٸڭ بولاشاعى ٷشٸن زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلٸپ وتىر. 

بٸرلٸگٸمٸز بەن ىنتىماعىمىز مىعىم بولسا, بارلىق قيىندىقتى جەڭٸپ, ماقساتىمىزعا جەتەمٸز.

بۇل بٸزدٸڭ قولىمىزدان كەلەدٸ.

مەن بۇعان كەمٸل سەنەمٸن.

ەلٸمٸز ەرقاشان امان بولسىن.

بارشاڭىزعا راقمەت.