قازاقستان پرەزيدەنتٸ ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ V سامميتٸنە قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
مەملەكەت باسشىسى ٶز بايانداماسىندا تەجٸكستان پرەزيدەنتٸ ەمومالي راحمونعا قوناقجايلىلىعى, سامميتتٸ جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى جەنە پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋىمەن قۇتتىقتاعانى ٷشٸن ريزاشىلىق بٸلدٸردٸ. سونىمەن قاتار, قاسىم-جومارت توقاەۆ تەجٸكستاننىڭ ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە تٶراعالىعى كەڭەستٸ ازييا ايماعىنداعى ٶتە ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٸسٸنە بەلسەندٸ جۇمىلدىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەتٸنٸن ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ 1992 جىلى بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىندا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنعان يدەياسى ازييا قۇرلىعىنىڭ تاريحىندا جاڭا كەزەڭگە جول اشقانىن ايتتى.
بٷگٸندە ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس – ازييا ٶڭٸرٸندەگٸ 35 مەملەكەتتٸ جەنە جەر شارىنداعى حالىقتىڭ جارتىسىنا جۋىعىن بٸرٸكتٸرٸپ وتىرعان تيٸمدٸ كٶپقىرلى قۇرىلىم, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاقتىعىستاردىڭ ٶرشي تٷسكەنٸن, قاۋٸپسٸزدٸك مەحانيزمدەرٸنٸڭ ەروزيياسىن, ساۋدا جەنە سانكتسييالىق سوعىستاردى, سونداي-اق, حالىقارالىق تەرروريزمنٸڭ بەلەڭ العانىن اتاپ ٶتٸپ, ٶڭٸردەگٸ قاۋٸپسٸزدٸككە تٶنگەن قاتەردٸڭ, يدەولوگييالىق, ەتنيكالىق جەنە دٸنارالىق قايشىلىقتاردىڭ ٶرشٸپ كەلە جاتقانىنا الاڭدايتىنىن ايتتى. وسىعان وراي, ول ازيياداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋ ٷشٸن جٷيەلٸ ەرٸ كەشەندٸ ەدٸستەردٸڭ قاجەت ەكەنٸنە توقتالىپ, اتالعان پروبلەماعا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن جەتكٸزدٸ.
– بارشا دوستارىمىز بەن سەرٸكتەستەرٸمٸزدٸ فورۋمنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن حالىقارالىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن كٷش-جٸگەر جۇمىلدىرۋعا شاقىرامىز. تولىققاندى ٶڭٸرلٸك ۇيىم بولۋ ٷشٸن بٸزگە كەڭەستٸ رەت-رەتٸمەن, بٸرتٸندەپ ترانسفورماتسييالاۋ قاجەت. ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸ ينستيتۋتسيونالدى تٷردە قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بارلىق جاعداي جاسالعان, قۇقىقتىق بازاسى ەزٸرلەنگەن, ونىڭ تۇراقتى قۇرىلىمدارى جۇمىس ٸستەپ جاتىر, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ينكليۋزيۆتٸ دامۋدىڭ جاھاندىق ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋ جٶنٸندەگٸ «ٷش ديالوگ» تۋرالى باستاماسىنىڭ ٶزەكتٸلٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. مەملەكەت باسشىسى بۇل يدەيانىڭ قۇرامداس بٶلٸگٸ ەۋرازييا اۋقىمىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلداردىڭ جوسپارىن جاساۋ ٷشٸن ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ جەنە ەۋروپاداعى قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ, سودان كەيٸن ازييا مەن ەۋروپاداعى باسقا دا ٶڭٸرلٸك ەرٸ كٶپجاقتى ينستيتۋتتاردىڭ ەلەۋەتتەرٸنٸڭ سينەرگيياسىن قامتاماسىز ەتۋ بولىپ سانالاتىنىن ايتتى.
– داۋلى پروبلەمالار مەن قاراما-قايشىلىقتاردى باستالعان سەتٸندە شەشۋ ٷشٸن كونسترۋكتيۆتٸ كەلٸسسٶزدەردٸ قامتاماسىز ەتۋ – كٷن تەرتٸبٸندەگٸ باستى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. سوندىقتان, جاقىن ارادا ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس اياسىندا حالىقارالىق مەدياتسييانى جٷزەگە اسىراتىن تولىققاندى ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ قۇرىلۋى ەبدەن مٷمكٸن, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق لاڭكەستٸككە قارسى ٸس-قيمىلدار ٷشٸن بٸرلەسكەن جٷيەلٸ ەدٸستەر ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸنە ارنايى توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 73 سەسسيياسىندا قابىلدانعان جەنە 82 مەملەكەت قولداعان لاڭكەستٸكتەن ادا, بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ جەتٸستٸگٸ جٶنٸندەگٸ مٸنەز-قۇلىق كودەكسٸ ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس كەڭٸستٸگٸندەگٸ لاڭكەستٸكتەن تۋاتىن قاۋٸپتٸڭ الدىن الاتىن ۇسىنىستار ەزٸرلەۋگە نەگٸز بولا الادى.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى كەڭەستٸڭ بارلىق ماڭىزدى باعىتتارى بويىنشا قاتىسۋشى ەلدەردٸڭ ناقتى ٸس-قيمىلدارىن كەڭەيتۋدٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸن اتاپ ٶتٸپ, جوبالار مەن فورۋمنىڭ باسقا دا جۇمىستارىن قارجىلاندىراتىن ارنايى قور قۇرۋدى ۇسىندى. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, قور ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ ٸسكەرلٸك كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋعا جەنە كەڭەسكە قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق يگٸلٸكتەرٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٸس-قيمىلداردىڭ تاعى بٸر ٶزەكتٸ سالاسى رەتٸندە كەڭەستٸڭ بارلىق ٶلشەمدەگٸ جۇمىستارىن ساپالى ساراپشىلىق سٷيەمەلدەۋدٸ جولعا قويۋدى اتادى.
– تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن ديالوگتى پلاتفورمانى قايتا قۇرۋ ارقىلى ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ تالداۋ ورتالىقتارىنىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرعان جٶن. كەڭەستٸڭ جۇمىس ورگاندارىنا ارنالعان ۇسىنىستاردى جانداندىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن عۇلامالار كەڭەسٸن قۇرۋ مەسەلەسٸن ۋاقتىلى ەرٸ جان-جاقتى زەرتتەۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى جوعارىدا ۇسىنىلعان باستامالاردىڭ جٷزەگە اسىرىلۋى كەڭەسكە مٷشە-مەملەكەتتەردٸڭ ىنتىماقتاستىعىن ساپالى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرەتٸنٸن جەنە قازاقستاننىڭ قاتىسۋشى بارلىق مەملەكەتتٸڭ مٷددەلەرٸ ٷشٸن ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەس اياسىنداعى تولىق قاندى ٸس-قيمىلدارعا دايىن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
سونداي-اق, اٶسشك قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ V سامميتٸ اياسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تٷركييا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەجەپ تايىپ ەردوعانمەن كەزدەستٸ.
مەملەكەت باسشىلارى ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالارىن, ايماقتىق جەنە حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ مەسەلەلەردٸ تالقىلادى.
كەزدەسۋ سوڭىندا تاراپتار بٸر-بٸرٸن ٶز ەلدەرٸنە مەملەكەتتٸك ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.
ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ بەسٸنشٸ وتىرىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تيٸستٸ دەكلاراتسييا قابىلداندى.
