مەسكەۋدٸ 1088 جىلى اسات موسقاۋ دەگەن جٸگٸت بيلەگەن. حالىق ونى ەرەكشە جاقسى كٶرگەندٸكتەن, شاھار اتىن "مەسكەۋ" دەپ قويىپتى.
بەلگٸلٸ عالىم, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور مەكەمتاس مىرزاحمەتۇلى سىر ٶڭٸرٸنٸڭ ستۋدەنت جاستارىمەن بٸرنەشە كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, كەزدەسۋ بارىسىندا ۇلى ابايدىڭ قاراسٶزدەرٸ مەن ٶلەڭدەرٸندەگٸ ادام تەربيەسٸنە بايلانىستى تاعىلىمدى ويلارىن ورتاعا سالدى. كەزدەسۋ بارىسىندا تٸلشٸلەر عالىمدى سۇحباتقا تارتىپ, تاريحتاعى تىڭ تاقىرىپتارعا قوزعاۋ سالىپتى.
– ٶتكەن جىلى عانا بٸز قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىن اتاپ ٶتتٸك. وسى تۇستا ٶتكەنٸمٸزدٸ جاڭعىرتىپ, تاريحتى جاڭاشا كٶزقاراسپەن قايتا جازۋدى قولعا الدىق. ۇلتتىق تاريحىمىزعا بايلانىستى تىڭ دەرەكتەر ايتىلۋدا. عالىم رەتٸندە سٸزدٸڭ الىپ-قوسارىڭىز بار ما?
– ۇلتتىق تاريحقا بايلانىستى ەلٸ كٷنگە زەرتتەۋدٸ قاجەت دٷنيەلەر ٶتە كٶپ. بٸر عانا ابايدىڭ "تولىق ادامىن" دەل قازٸرگٸ يدەولوگيياعا پايدالانساق, بٸز كٶپ نەرسەدەن ۇتار ەدٸك. پاتشا ٷكٸمەتٸ بٸزدٸ سەكسەۋٸل ەدٸسٸمەن باسقارعان. سەكسەۋٸلدٸ بالتامەن شاپسا, جارىلۋى قيىن, ال بٸر-بٸرٸنە ۇرسا, تەز جارىلادى. قازاقتى بٸر-بٸرٸنە اڭدىتۋ ارقىلى بٸزدٸڭ ٶزٸمٸزدٸ عانا ەمەس, سانامىزدى دا قۇلدىقتا ۇستاعان. وسى ساياساتتى كەڭەستٸك بيلٸكتەگٸلەر دە پايدالاندى. كەڭەستەر وداعىنداعى 15 رەسپۋبليكانىڭ ٸشٸندە ەڭ قاتتى ورىستانعان ەل - بٸز ەك.
شىن مەنٸسٸندە, بٸزدٸڭ تاريحىمىز ب.ە.د. 7 عاسىردان باستالۋى كەرەك. حٸح عاسىردىڭ بٸرٸنشٸ جارتىسىنداعى قازاقتار ٷشكە بٶلٸندٸ: باتىستاعى قازاقتار, قوقان حاندىعىنا قاراعان قازاقتار, وڭتٷستٸكتەگٸ قازاقتار. حح عاسىرداعى زار-زامان كەزەڭٸندە ٶمٸر سٷرگەن 140 اقىن سول كەزەڭنٸڭ شىنايى كٶرٸنٸسٸن باياندايدى. ال بۇلار ەلٸ كٷنگە تولىققاندى زەرتتەلٸپ بٸتكەن جوق. ەڭ باستىسى, ابايدى "تولىق تانىدىق" دەپ ايتا المايمىن. شەكەرٸم مەن اباي "جان - مەڭگٸلٸك" دەگەن. ياعني ادامنىڭ ٶمٸرٸ بٸتكەن سوڭ, بٸزدٸڭ جانىمىز اسپان كەڭٸستٸگٸندە بولادى. قازٸرگٸ ەلباسى ن.ە.نازارباەۆتىڭ «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىنىڭ نەگٸزٸ وسىندا جاتىر.
ابايدا نە شىعىس, نە باتىس جەتە الماعان ويلار بار. ەگەر ولاردىڭ بەرٸن زەرتتەپ, ناسيحاتتاي بٸلسەك, وندا بٸزدٸڭ ۇرپاعىمىز ناعىز ازات ويلى تۇلعا بولار ەدٸ.
– بٸزدٸڭ ۇلتتىق تاريحىمىز تەۋەلسٸزدٸك العانعا دەيٸن رەسەيدٸڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولىپ, سولاردىڭ ىقپالىمەن جازىلدى. سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ مٷمكٸن با?
– ەرينە, مٷمكٸن. شىندىق پەن اقيقات كٷندەردٸڭ كٷنٸندە تاريح ساحناسىنا شىعادى. سٸزگە بٸر عانا مىسال ايتايىن. بولگار تاريحشىسى كيەۆسكيي رۋستٸ باسقارىپ تۇرعان سۇڭقار دەگەن قازاق بولىپتى دەگەن مەلٸمەتتٸ تاپقان. وعان سوكولوۆ, ستانيسلاۆ دەگەن ات قويعان. ول سول ەلدە تۇرىپ, ورىس قىزىنا ٷيلەنگەن. رەسەيدٸڭ مەملەكەتتٸك جٷيەسٸن قۇرىپ, جاساعان وسى قازاق بولعان. كەيٸن وسىنى جاسىرىپ قالۋ ٷشٸن كيەۆتٸڭ ۇلى كنيازٸ ۆلاديمير مونوماح جازبالاردىڭ بەرٸن ٶشٸرٸپ, كٶزٸن جويىپ, ورنىنا جالعان قۇجات جاساعان ەكەن. بٸز وسىعان 1860 جىلدان بەرٸ سەنٸپ كەلدٸك. سٶيتسەك, بۇل ٶتٸرٸك ەكەن. بۇنى بولگار تاريحشىلارى ايتىپ بەردٸ.
مەسكەۋدە 1088 جىلى اسات موسقاۋ دەگەن جٸگٸت بيلەگەن. حالىق ونى ەرەكشە جاقسى كٶرگەندٸكتەن, شاھار اتىن "مەسكەۋ" دەپ قويىپتى. سوندا ورىستىڭ استاناسىنىڭ اتى مەسكەۋ قازاقتىڭ ەسٸمٸنٸڭ قۇرمەتٸنە قويىلعان جەنە ورىستىڭ مەملەكەتتٸك جٷيەسٸن سۇڭقار دەگەن قازاق قۇرعان.
دەل قازٸرگٸ ۋاقىتتا بٸز ۇلى ابايدى بارىنشا تانۋعا كٷش سالىپ, قۇلدىق سانادان ارىلۋىمىز كەرەك. رەسەيدٸڭ مۇراعاتتارىندا بٸزگە قاتىستى قۇجاتتاردى جويىپ تاستاۋىندا ٷلكەن مەن بار. كەڭەستٸك بيلٸك قازاقتىڭ باسىن كٶتەرتپەي, باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىردى. شىن مەنٸسٸندە, بٸز قانىمىز - تازا, ويىمىز - سەرگەك, دٷنيەتانىمى ٶتە تەرەڭ حالىقپىز.
– سٸز ايتقان دەرەكتٸ عالىمدار بٸلە مە?
– ەرينە, بٸلەدٸ دەپ ويلايمىن. كٶپ ۋاقىت ٶتپەي-اق بۇل شىندىق تا ايتىلاتىن بولادى.
ەربولات تۇرسىنقوجا,
.jpeg)