قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا قاراي دٷنيە جٷزٸنٸڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتٸنٸڭ قاتارىنا كٸرۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەگەن بيٸك ماقساتتارعا جەتۋ تەك ۇلتتىق قۇقىق جٷيەسٸنە جەنە قوعامنىڭ باسقا دا ماڭىزدى ينستيتۋتتارىنا عانا ەمەس, مەملەكەتتٸك قۇرىلىسقا دا, بيلٸكتٸڭ تەڭدەستٸرٸلگەن تارماقتارى ارقىلى باسقارۋدىڭ زاماناۋي نىسانىنىڭ بولۋى مەسەلەلەرٸندە دامىعان ەلدەرمەن تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا دا جوعارى تالاپتار قويادى.
1995 جىلعى 30 تامىزدا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قولدانىستاعى كونستيتۋتسيياسى دەموكراتييالىق, زايىرلى, قۇقىقتىق جەنە ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت قۇرۋ ماقساتىن, ونىڭ جۇمىس ٸستەۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ قاعيداتتارىن ورنىقتىردى, ونىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى ادام جەنە ادامنىڭ ٶمٸرٸ, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى. ٶتكەن كەزەڭ ٸشٸندە ەلٸمٸز نەگٸزگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ساياسي رەفورمالاردى ويداعىداي جٷرگٸزدٸ, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ تولىق قۇقىقتى مٷشەسٸنە اينالدى.
مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ ٷندەۋٸندە «بٷگٸندە ەلەم كٶز الدىمىزدا ٶزگەرٸپ جاتىر. قوعامدىق پروتسەستەردٸڭ جەدەلدٸگٸ مەن كٷردەلٸلٸگٸ قازاقستاندا دا ٷدەپ كەلەدٸ. بولاشاق تاريح بٸزدٸڭ الدىمىزعا سٶزسٸز قوياتىن جاھاندىق جەنە ٶڭٸرلٸك قىر كٶرسەتۋلەرگە قالاي دەن قويۋ كەرەكتٸگٸن بٸز بٷگٸننەن باستاپ ويلاۋعا تيٸسپٸز», دەپ اتاپ ٶتتٸ.
ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايلار ٶزگەردٸ. بۇل ٶزگەرٸستەر ەلەمدٸك ەكونوميكادا, سول سيياقتى وتاندىق ەكونوميكادا بايقالۋدا. مىسالى, تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى ٸشٸندە قازاقستاننىڭ دوللارلىق مەندەگٸ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸ — 20 ەسە, ورتاشا جالاقى 17 ەسە ٶستٸ.
ەلەۋمەتتٸك سالاعا شىعىستار ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ 6 %-نان 10%-عا دەيٸن ارتتى. قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 72 جاسقا دەيٸن ۇزاردى. 100 ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ٷي بەرٸلدٸ.
قازاقستان 2007 جىلدان باستاپ يندەكستەلەتٸن دەف عالامدىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك رەيتينگٸندە بٸز ٶز جاعدايىمىزدى 61-پوزيتسييادان (2007 جىلى) 53-پوزيتسيياعا دەيٸن (2016 جىلعا قاراي) جاقسارتىپ الدىق.
Doinq Business رەيتينگٸندە قازاقستان 2007 جىلدان باستاپ ٶز جاعدايىن 59-پوزيتسييادان 35-پوزيتسيياعا دەيٸن جاقسارتتى.
مۇنىڭ ٶزٸ بٸزدٸڭ جاڭا ەكونوميكالىق جاعدايدا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىمىزدى دەلەلدەيدٸ. مۇنداي جاعدايدا, ٷكٸمەتتٸڭ الدىندا اعىمداعى مەسەلەلەردٸ جەدەل شەشۋ مٸندەتٸ تۇر. ٷكٸمەتتە بۇل ٷشٸن قاجەتتٸ دەربەستٸك جەنە ەلدە ٶزگەرٸپ جاتقان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جاعدايعا دەن قويۋ مٷمكٸندٸگٸ بولۋعا تيٸس.
وسىعان بايلانىستى «نۇر وتان» پارتيياسىنىڭ حVI سەزٸندە مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەپ بەرگەن 5 رەفورما قوعامنىڭ بارلىق قوعامدىق ينستيتۋتتارىن قۇرىلىمدىق جاعىنان جاڭعىرتۋدى تەرەڭدەتٸپ, سول ارقىلى الدا تۇرعان ماقساتقا جاقىنداي تٷسۋگە باعىتتالعان.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸنٸڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ەلباسى ەلٸمٸز بەن حالقىمىز ٷشٸن ٶمٸرلٸك ماڭىزى بار مەملەكەتتٸلٸكتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ – پارلامەنتتٸ كٷشەيتٸپ, ٷكٸمەتتٸڭ ەسەپتٸلٸگٸ مەن دەربەستٸگٸن كەڭەيتۋ كەزەڭٸن بەلگٸلەدٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶكٸمٸمەن قۇرىلعان مەملەكەتتٸك بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸكتەردٸ قايتا بٶلۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ جۇمىس توبى جۇمىسىنىڭ نەتيجەلەرٸ بويىنشا ن.ە.نازارباەۆ 2017 جىلعى 25 قاڭتاردا قازاقستان حالقىنا ارنايى ٷندەۋ جاسادى, وندا مەملەكەتتٸك بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸكتەردٸ قايتا بٶلۋدٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ايقىنداپ بەردٸ.
بٸرٸنشٸدەن, بۇل كونستيتۋتسييادا بەلگٸلەنگەن ٶكٸلەتتٸكتەردٸ قايتا بٶلۋ مەسەلەسٸ. ۇسىنىلىپ وتىرعان تٷزەتۋلەر رەسمي باق-تا بۇرىن جارييالانعان جەنە ولارمەن بارلىعى تانىسا الادى جەنە ٶز ۇسىنىستارىن بەرە الادى.
ەكٸنشٸدەن, بۇل رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸنٸڭ زاڭدا بەلگٸلەنگەن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق پروتسەستەردٸ رەتتەۋ بويىنشا جەنە رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸنٸڭ مەملەكەت باسشىسى رەتٸندەگٸ كونستيتۋتسييالىق مەرتەبەسٸن قوزعامايتىن ٶكٸلەتتٸكتەرٸن تٶمەنگٸ دەڭگەيگە بەرۋ مەسەلەلەرٸ.
رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸ ٷكٸمەتكە تيٸستٸ زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋدٸ جەنە پارلامەنتتٸڭ اعىمداعى سەسسيياسىنىڭ سوڭىنا دەيٸن ونى قابىلداۋ ٷشٸن پارلامەنتتٸڭ باسىم جوسپارىنا ەنگٸزۋدٸ تاپسىردى.
ەدٸلەت مينيسترلٸگٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا مٷددەلٸ مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن بٸرلەسٸپ وسىنداي زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋدە.
بٷگٸندە مەملەكەت باسشىسى رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن ايقىندايتىن جەنە كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸمەن قاتار, ەدەتتە, اتقارۋشى بيلٸك تارماعىنا تەن مەملەكەتتٸك باسقارۋ سالاسىنا جاتاتىن زاڭنامالى تٷردە بەلگٸلەنگەن كٶپتەگەن ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق جەنە باسقارۋشىلىق ٶكٸلەتتٸكتەر بار.
وسىعان بايلانىستى ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ بٸرقاتار باسقارۋشىلىق ٶكٸلەتتٸكتەرٸ مەملەكەت پەن قوعامعا قاۋٸپ تٶندٸرمەي باسقارۋدىڭ تٶمەن تۇرعان دەڭگەيٸنە بەرٸلۋٸ جەنە ٷكٸمەت پەن ٶزگە دە اتقارۋشى ورگانداردىڭ اراسىندا قايتا بٶلٸنۋٸ مٷمكٸن.
نەتيجەسٸندە, جۇمىس توبى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٷكٸمەت پەن كەيبٸر اتقارۋشى ورگاندارعا بەرٸلۋٸ مٷمكٸن ٶكٸلەتتٸكتەرٸنٸڭ قايتا بٶلٸنۋٸ بويىنشا 40 شاقتى ۇسىنىس ەزٸرلەدٸ.
مىسالى, ٷكٸمەتتٸڭ قۇزىرەتٸنە بەرٸلۋٸ مٷمكٸن ەكونوميكا, بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ جەنە كەسٸپكەرلٸك قىزمەت سالاسىنداعى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق ٶكٸلەتتٸكتەرٸن قايتا بٶلۋگە باعىتتالعان تٷزەتۋلەردٸڭ تۇتاس كەشەنٸ ەزٸرلەندٸ. بۇل:
مەملەكەتتٸك-جەكەشەلٸك ەرٸپتەستٸك ماقساتتارى ٷشٸن بەرٸلۋگە جاتپايتىن وبەكتٸلەردٸڭ تٸزبەسٸن قالىپتاستىرۋ;
ولاردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىن ايقىنداۋ;
كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن جەنە قايىرىمدىلىقتى دامىتۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسقان بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن قۇرمەتتٸ اتاقتار تاعايىنداۋ تەرتٸبٸن بەكٸتۋ;
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسيياسىن قۇرۋ (ربك);
ربك ەرەجەسٸ مەن قۇرامىن بەكٸتۋ;
مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸن جەنە كەيبٸر باسقا دا جٷيەلەرٸن ايقىنداۋ جٶنٸندەگٸ فۋنكتسييالار.
بۇل ٷكٸمەتكە ٶزٸنە جٷكتەلگەن فۋنكتسييالاردى تيٸمدٸ تٷردە جٷزەگە اسىرۋعا جەنە سول ارقىلى ونىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرا وتىرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا سەكتورىن تٸكەلەي رەتتەۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ۇيىمداستىرۋشىلىق-ٶكٸمدٸك سيپاتقا يە جەكەلەگەن ٶكٸلەتتٸكتەر بار. مىسالى, مەملەكەتتٸك كەسٸپورىندار قۇرۋ;
تاۋارلاردى, جۇمىستاردى, كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋ مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸنەن تىس جٷرگٸزٸلەتٸن تۇلعانى ايقىنداۋ;
مەرەكەلٸك كٷندەر تٸزبەسٸن جەنە مەملەكەتتٸك ورگان تۋرالى ٷلگٸ ەرەجەنٸ بەكٸتۋ جەنە ت.ب.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بٸرقاتار ٶكٸلەتتٸكتەرٸ, جۇمىس توبىنىڭ پٸكٸرٸ بويىنشا, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ كەلٸسٸمٸمەن ٷكٸمەتتٸڭ قۇزىرەتٸنە بەرٸلۋٸ مٷمكٸن. بۇل مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلدٸڭ سىرتقى جەنە ٸشكٸ ساياساتىندا, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن قورعانىس قابٸلەتتٸلٸگٸندە نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردى ايقىنداۋ بويىنشا فۋنكتسيياسىن ساقتاۋمەن بايلانىستى. جۇمىس توبى وسىندايلاردىڭ قاتارىنا:
— مەملەكەتتٸك ورگاندارعا, شەتەلدٸك مەكەمەلەرگە جەنە ٶزگە دە ۇيىمدارعا لاۋازىمدى ادامداردى ٸسساپارعا جٸبەرۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋدى;
— مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ دايارلاۋ, قايتا دايارلاۋ جەنە ولاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ تەرتٸبٸن بەكٸتۋدٸ;
— مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە بونۋستار تٶلەۋ, ماتەريالدىق كٶمەك كٶرسەتۋ تەرتٸبٸ مەن شارتتارىن ايقىنداۋدى;
— «ب» كورپۋسىنداعى ەكٸمشٸلٸك مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ لاۋازىمدىق ايلىقاقىلارىنا ٷستەمە بەلگٸلەۋدٸ;
— مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ جۇمىس ٶتٸلٸن ەسەپتەۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋدى;
— قازاقستاننىڭ ەۋە كەڭٸستٸگٸن بۇزۋشى ەۋە كەمەلەرٸنە قارۋ مەن جاۋىنگەرلٸك تەحنيكانى قولدانۋ قاعيدالارىن بەكٸتۋدٸ;
— قورعالاتىن مەملەكەتتٸك وبەكتٸلەردٸڭ تٸزبەسٸن ايقىنداۋدى;
— جەكە كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن تەكسەرۋدٸ بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمگە توقتاتا تۇرۋدى;
— سىبايلاس جەمقورلىق تەۋەكەلدەرٸن سىرت-
قى تالداۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋدى جاتقىزادى.
جۇمىس توبى مٷشەلەرٸنٸڭ مىناداي:
— ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردى قۇرۋ جەنە جويۋ (اەا), اەا شەكاراسىن جەنە قولدانىس مەرزٸمٸن ايقىنداۋ, اەا قىزمەتٸنٸڭ تٷرلەرٸن, اەا تۋرالى ەرەجەنٸ, اەا جۇمىس ٸستەۋٸنٸڭ نىسانالى ينديكاتورلارىن جەنە ولارعا قول جەتكٸزە الماۋدىڭ ەڭ تٶمەن دەڭگەيلەرٸن بەكٸتۋ;
— مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ سالاسىنداعى قۇقىقتىق اكتٸلەردٸڭ تٷرلەرٸن جەنە ولاردى ەزٸرلەۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋ;
— «يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار پاركٸ» يننوۆاتسييالىق كلاستەرٸنٸڭ قامقورشىلىق كەڭەسٸن قۇرۋ, ول تۋرالى ەرەجە مەن ونىڭ قۇرامىن بەكٸتۋ;
— استانانىڭ سەۋلەت كەڭەسٸن قۇرۋ, ونىڭ دەربەس قۇرامى مەن ەرەجەسٸن بەكٸتۋ;
— سۋديالارعا كۋەلٸكتەر بەرۋ تەرتٸبٸن ايقىنداۋ;
— ارنايى ۆاليۋتالىق رەجٸمدٸ ەنگٸزۋ;
— رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىن ەزٸرلەۋ تەرتٸبٸن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋى تۋرالى جىلدىق ەسەپتٸ جاساۋ جەنە ۇسىنۋ تەرتٸبٸن بەكٸتۋ;
— ستراتەگييالىق جوسپاردى ٸسكە اسىرۋ تۋرالى ەسەپتٸ جاساۋ جەنە ۇسىنۋ تەرتٸبٸن بەكٸتۋ سيياقتى ارنايى جەنە سالالىق فۋنكتسييالاردى ٷكٸمەت پەن جەكەلەگەن ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار دەڭگەيٸنە جاتقىزۋ ماقساتقا لايىق ەكەندٸگٸ تۋرالى پٸكٸرلەرٸ بٸردەي بولعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك.
فۋنكتسييالاردى وسىلاي اۋقىمدى تٷردە قايتا قاراۋ تۇتاستاي ٷكٸمەتتٸڭ جەنە ونىڭ مٷشەلەرٸنٸڭ جەكە العانداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸن باستى نازارعا الۋعا سەبەپشٸ بولادى. وسىلايشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكٸمەتٸ جۇمىس ٸستەيتٸن جاڭا ناقتى احۋال تۋىندايدى.
بۇل مەملەكەت باسشىسى ن.ە. نازارباەۆتىڭ ارنايى ٷندەۋٸندە ايقىندالعان بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ۇلتتىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋدا جەنە دامىتۋدا مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ قيسىندى جالعاسى بولىپ تابىلادى.
قر ەدٸلەت مينيسترٸ م.بەكەتاەۆ
ۇلت پورتالى
