2020 جىل 1 قاڭتاردان باستاپ ەل ازاماتتارىنا مەديتسينالىق كٶمەك تمككك جەنە مەمس پاكەتتەرٸ بويىنشا كٶرسەتٸلەدٸ. تمككك جاڭا مودەلٸنە جەدەل جەردەم جەنە مەديتسينالىق-سانيتارلىق العاشقى كٶمەكپەن قاتار, تۋبەركۋلەزگە شالدىققان ناۋقاستاردى ەمدەۋ, دەرٸ-دەرمەكپەن قامتاماسىز ەتۋ كٸرەدٸ. قوس پاكەتتە دە تۋبەركۋلەزدٸ ەمدەۋ ٸسٸنە ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنگەن – دياگنوستيكا جاساۋ, وڭالتۋ مەملەكەت ەسەبٸنەن تەگٸن. ەلٸمٸزدەگٸ ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگييا عىلىمي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مەلٸك ەدەنوۆپەن سۇقباتتاسىپ, مەمس جٷيەسٸندە اتالعان دياگنوزعا تاعى قانداي مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلعانىن سۇرادىق.
- مەلٸك مولدابەكۇلى, ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگييا عىلىمي ورتالىعىندا ناۋقاستار تولىق مەملەكەت ەسەبٸنەن ەمدەلەدٸ. ال مەمس جٷيەسٸ ەنگٸزٸلگەن سوڭ, تاريفتەر تاعى كٶتەرٸلەدٸ دەگەن جوسپار بار. جالپى, تۋبەركۋلەزدٸ انىقتاۋ, ەمدەۋگە قازٸر قارجى جەتكٸلٸكتٸ مە?
- قازاقستاندا 2002 جىلدان باستاپ تۋبەركۋلەزگە شالدىققان ناۋقاستاردىڭ سانى جىلدان جىلعا ازايىپ كەلەدٸ. بٸراق, بۇعان قاراماستان, ورتالىققا بيۋدجەتتەن بٶلٸنەتٸن قارجى قىسقارعان ەمەس, كەرٸسٸنشە, ارتىلعان اقشانىڭ ەسەبٸنەن تاريفتەر كٶتەرٸلۋدە. ال ٷنەمدەلگەن قارجىنى تۋبەركۋلەزدٸ انىقتاۋ, تيٸمدٸ ەمدەۋ جەنە الدىن الۋ ٷشٸن ەلەمدەگٸ بارلىق, زاماناۋي, جاڭا تەحنولوگييالارعا جۇمسايمىز, ياعني, تۋبەركۋلەزدٸ ەمدەۋگە بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە قارجى جەتكٸلٸكتٸ.
ەلباسىنىڭ ٷكٸمٸمەن 1998 جىلدان باستاپ قازاقستاندا تۋبەركۋلەزدٸ ددسۇ حالىقارالىق ستاندارتىنا ساي ەمدەيدٸ. مٸنە, سودان بەرٸ 20 جىلدان استى بٸز جىل سايىن ستاندارتتى جاڭارتامىز, تۋبەركۋلەزدٸ ەرتە انىقتاۋ مەن قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە تيٸمدٸ ەمدەۋدٸڭ تىڭ ەدٸستەرٸن ەنگٸزەمٸز جەنە ونى ايماقتارعا تاراتامىز. سونىمەن قاتار, قازاقستان تمد ەلدەرٸ اراسىنداعى تۋبەركۋلەزدٸ اقىسىز ەمدەپ, ناۋقاستارعا تەگٸن دەرٸ-دەرمەك تاراتىن بٸردەن بٸر مەملەكەت.
- تۋبەركۋلەز - جۇقپالى اۋرۋ عوي. دەرٸگەرلەر: «بۇل دەرتتٸڭ اشىق تٷرٸنە شالدىققان ادام اينالاسىنا قاۋٸپتٸ» دەيدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ باس فتيزيوپۋلمونوگى رەتٸندە ايتىڭىزشى, قوعامدىق ورىنداردا قالاي قورعانۋعا بولادى?
-تۋبەركۋلەزگە شالدىققان ادامنىڭ بارلىعى قورشاعان ورتاعا قاۋٸپتٸ ەمەس. ناۋقاستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ – ٷشتەن ەكٸ بٶلٸگٸ تۋبەركۋلەزدٸڭ جۇقپالى ەمەس تٷرٸنە شالدىققان, ولاردىڭ دەرتٸ ەرتە انىقتالىپ وتىر. جالپى, تۋبەركۋلەز قالاي تارايدى, ادامدار الدىمەن وسىنى جاقسى بٸلۋٸ كەرەك. ول اۋا ارقىلى جۇعادى. ناۋقاسپەن تىعىز بايلانىستا بولعان, ۇزاق ۋاقىت بٸر بٶلمەدە قالعان, بٸر ٷيدە تۇراتىن ادامدارعا اۋرۋ جۇعۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ەر ۋاقىتتا بٶلمەلەردٸ جەلدەتۋدٸ داعدىعا اينالدىرۋ كەرەك. بالاعا تۋا سالىسىمەن تۋبەركۋلەزگە قارسى ەكپە سالدىرۋ قاجەت. ۆاكتسينا بالانى 5-6 جاسقا دەيٸن تۋبەركۋلەزدٸڭ اسقىنعان تٷرٸن جۇقتىرۋدان قورعايدى. ال ەرەسەكتەر بۇل سىرقاتتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن سالاۋاتتى ٶمٸر سالتىن ۇستانۋى تيٸس - ۋاقىتىلى دەمالىپ, تازا اۋادا سەرۋەندەپ, سپورتپەن شۇعىلدانىپ, ٷنەمٸ يممۋنيتەتتٸ جوعارى ۇستاعان ابزال.
- مەمس جٷيەسٸ اياسىندا ستاتسيوناردى الماستىراتىن كٶمەكتٸ كٶبەيتۋ جوسپارلانۋدا. ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگييا عىلىمي ورتالىعىنا كەلەتٸن ناۋقاستارعا ستاتسيوناردى الماستىراتىن ەم تيٸمدٸ مە?
- دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بۇيرىعىندا ستاتسيونارلىق جاعدايدا ەمدەلەتٸن اۋرۋلاردىڭ ناقتى تٸزٸمٸ جازىلعان. بٸرٸنشٸ كەزەكتە جۇقپالى اۋرۋلار دەرٸگەردٸڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا بولادى. ال تۋبەركۋلەزدٸ ەمدەگەندە ەڭ باستىسى – ناۋقاس بەرٸلگەن دەرٸلەردٸ ۋاقىتىلى جەنە دە مەديتسينا قىزمەتكەرٸنٸڭ باقىلاۋمەن ٸشۋٸ تيٸس.
سوندىقتان, امبۋلاتورييالىق ەم قابىلداپ جٷرگەن ناۋقاستار دەرٸلەرٸن جاقىن جەردەگٸ مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە بارىپ قابىلدايدى, كەيبٸرٸن سمارتفونمەن ۆيدەوقوڭىراۋ ارقىلى باقىلاپ وتىرامىز.
- مەلٸك مولدابەكۇلى, دەرٸگەر رەتٸندە مەمس جٷيەسٸنەن نە كٷتەسٸز? وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا قانداي ٶزگەرٸس بولۋى مٷمكٸن?
- مەمس جٷيەسٸمەن بٸرگە مەديتسينالىق قىزمەتتٸڭ ساپاسى ارتادى. ٶيتكەنٸ, مٸندەتتٸ ەلەۋمەتتٸك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ ساراپشىلارى مەديتسينالىق مەكەمەلەردەگٸ قىزمەتتٸڭ ساپاسىن جٸتٸ باقىلاۋدا ۇستايدى. ال اۋرۋحانا, كلينيكالار قازٸرگٸدەن دە تيٸمدٸ ەمدٸ, ەلەمدەگٸ سوڭعى ەدٸسپەن جاسالاتىن وتانى ٷيرەنۋگە تىرىسادى جەنە الدارىنا كەلگەن ناۋقاس تەز جازىلىپ شىقسا دەگەن ماقسات قويادى. مٸنە, وسىنىڭ نەتيجەسٸندە ەلٸمٸزدە ەمدەۋ قىزمەتٸ جوعارى دەڭگەيگە كٶتەرٸلەدٸ.
- قازاقستاندا فتيزيوپۋلمونولوگ دەرٸگەرلەر جەتكٸلٸكتٸ مە?
- فتيزيوپۋلمونولوگ دەرٸگەرلەردٸ حالىقارالىق ستاندارتقا ساي دايىنداۋىمىز كەرەك. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسٸپ زاماناۋي كادر ەزٸرلەۋ مەسەلەسٸن تالقىلاپ جاتىرمىز, ورتاق شەشٸم تابىلىپ بٸلٸكتٸ مامانداردى دايىنداۋ جٷيەسٸنە قول جەتكٸزەمٸز دەپ سەنەمٸن. جاس ماماندار وقۋدى تەمامداپ, جۇمىسقا ورنالاسۋدا, دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى دا جىلدان جىلعا كٶتەرٸلەدٸ. بيىل 1 ماۋسىمنان اق حالاتتىلاردىڭ تابىسى 30 پايىزعا ٶستٸ, كەلەسٸ جىلى دا ەڭبەكاقىنى ارتتىرۋ جوسپاردا بار. جاڭا تەحنولوگييا, يننوۆاتسييالىق ەدٸستەردٸ تەز يگەرٸپ, پاتسيەنتتٸ قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە ەمدەپ شىققان دەرٸگەرلەرگە بيۋدجەتتەن بٶلٸنگەن قاراجاتتان بٶلەك جەكە سىياقى دايىنداۋعا بولادى.
- مەمس جٷيەسٸ ٸسكە قوسىلعاندا مەديتسينالىق مەكەمەلەر ٶزارا بەسەكەگە تٷسپەك. پاتسيەنت ٷشٸن تالاستىڭ فتيزيوپۋلمونولوگييا ورتالىعىنا دا قاتىسى بار ما?
- ۇلتتىق فتيزيوپۋلمونولوگييا عىلىمي ورتالىعىندا ەر ناۋقاستىڭ كٷندٸك ەمٸنە 17 مىڭ تەڭگە جۇمسالادى – بۇعان ناۋقاستىڭ تاماعى, ەمدەۋگە قولدانىلاتىن دەرٸ-دەرمەك, مەديتسينالىق بۇيىمدار, جاسالاتىن وتانىڭ قۇنى, كوممۋنالدىق تٶلەمدەر, قىزمەتكەرلەردٸڭ جالاقىسى, ت.ب. كٸرەدٸ.
مەمس جٷيەسٸ ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن بٸزدٸڭ ورتادا دا بەسەكەلەستٸك بولادى. ورتالىقتىڭ سايتىندا كٶرسەتەتٸلەتٸن ەم-دوم تٷرلەرٸ جازىلعان جەنە كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەمٸز, ايماقتارعا جٷيەلٸ تٷردە تەلەمەديتسينا ارقىلى كەڭەس بەرە الامىز, دەرتتٸڭ كٷردەلٸ تٷرٸنە شالدىققان ناۋقاستاردى ورتالىققا شاكىرىپ ەمدەيمٸز جەنە دە ەربٸر ناۋقاس كەرەكتٸ ەمٸن الۋعا وسى ورتالىقتى تاڭداۋعا قۇقىلى. ال بٸز پاتسيەنتتەردٸ بارىنشا تيٸمدٸ ەمدەۋگە كٷش جۇمساۋىمىز كەرەك.
