2020 jyl 1 qańtardan bastap el azamattaryna meditsinalyq kómek TMKKK jáne MÁMS paketteri boiynsha kórsetiledi. TMKKK jańa modeline jedel járdem jáne meditsinalyq-sanitarlyq alǵashqy kómekpen qatar, týberkýlezge shaldyqqan naýqastardy emdeý, dári-dármekpen qamtamasyz etý kiredi. Qos pakette de týberkýlezdi emdeý isine erekshe kóńil bólingen – diagnostika jasaý, ońaltý memleket esebinen tegin. Elimizdegi Ulttyq ftiziopýlmonologiia ǵylymi ortalyǵynyń direktory Málik Ádenovpen suqbattasyp, MÁMS júiesinde atalǵan diagnozǵa taǵy qandai múmkindikter qarastyrylǵanyn suradyq.
- Málik Moldabekuly, Ulttyq ftiziopýlmonologiia ǵylymi ortalyǵynda naýqastar tolyq memleket esebinen emdeledi. Al MÁMS júiesi engizilgen soń, tarifter taǵy kóteriledi degen jospar bar. Jalpy, týberkýlezdi anyqtaý, emdeýge qazir qarjy jetkilikti me?
- Qazaqstanda 2002 jyldan bastap týberkýlezge shaldyqqan naýqastardyń sany jyldan jylǵa azaiyp keledi. Biraq, buǵan qaramastan, ortalyqqa biýdjetten bólinetin qarjy qysqarǵan emes, kerisinshe, artylǵan aqshanyń esebinen tarifter kóterilýde. Al únemdelgen qarjyny týberkýlezdi anyqtaý, tiimdi emdeý jáne aldyn alý úshin álemdegi barlyq, zamanaýi, jańa tehnologiialarǵa jumsaimyz, iaǵni, týberkýlezdi emdeýge búgingi tańda elimizde qarjy jetkilikti.
Elbasynyń úkimimen 1998 jyldan bastap Qazaqstanda týberkýlezdi DDSU halyqaralyq standartyna sai emdeidi. Mine, sodan beri 20 jyldan asty biz jyl saiyn standartty jańartamyz, týberkýlezdi erte anyqtaý men qysqa ýaqyt ishinde tiimdi emdeýdiń tyń ádisterin engizemiz jáne ony aimaqtarǵa taratamyz. Sonymen qatar, Qazaqstan TMD elderi arasyndaǵy týberkýlezdi aqysyz emdep, naýqastarǵa tegin dári-dármek taratyn birden bir memleket.
- Týberkýlez - juqpaly aýrý ǵoi. Dárigerler: «bul derttiń ashyq túrine shaldyqqan adam ainalasyna qaýipti» deidi. Elimizdiń bas ftiziopýlmonogy retinde aityńyzshy, qoǵamdyq oryndarda qalai qorǵanýǵa bolady?
-Týberkýlezge shaldyqqan adamnyń barlyǵy qorshaǵan ortaǵa qaýipti emes. Naýqastardyń kópshiligi – úshten eki bóligi týberkýlezdiń juqpaly emes túrine shaldyqqan, olardyń derti erte anyqtalyp otyr. Jalpy, týberkýlez qalai taraidy, adamdar aldymen osyny jaqsy bilýi kerek. Ol aýa arqyly juǵady. Naýqaspen tyǵyz bailanysta bolǵan, uzaq ýaqyt bir bólmede qalǵan, bir úide turatyn adamdarǵa aýrý juǵýy múmkin. Sondyqtan ár ýaqytta bólmelerdi jeldetýdi daǵdyǵa ainaldyrý kerek. Balaǵa týa salysymen týberkýlezge qarsy ekpe saldyrý qajet. Vaktsina balany 5-6 jasqa deiin týberkýlezdiń asqynǵan túrin juqtyrýdan qorǵaidy. Al eresekter bul syrqattyń aldyn alý úshin salaýatty ómir saltyn ustanýy tiis - ýaqytyly demalyp, taza aýada serýendep, sportpen shuǵyldanyp, únemi immýnitetti joǵary ustaǵan abzal.
- MÁMS júiesi aiasynda statsionardy almastyratyn kómekti kóbeitý josparlanýda. Ulttyq ftiziopýlmonologiia ǵylymi ortalyǵyna keletin naýqastarǵa statsionardy almastyratyn em tiimdi me?
- Densaýlyq saqtaý ministrliginiń buiryǵynda statsionarlyq jaǵdaida emdeletin aýrýlardyń naqty tizimi jazylǵan. Birinshi kezekte juqpaly aýrýlar dárigerdiń qatań baqylaýynda bolady. Al týberkýlezdi emdegende eń bastysy – naýqas berilgen dárilerdi ýaqytyly jáne de meditsina qyzmetkeriniń baqylaýmen ishýi tiis.
Sondyqtan, ambýlatoriialyq em qabyldap júrgen naýqastar dárilerin jaqyn jerdegi meditsinalyq mekemelerge baryp qabyldaidy, keibirin smartfonmen videoqońyraý arqyly baqylap otyramyz.
- Málik Moldabekuly, dáriger retinde MÁMS júiesinen ne kútesiz? Otandyq densaýlyq saqtaý salasynda qandai ózgeris bolýy múmkin?
- MÁMS júiesimen birge meditsinalyq qyzmettiń sapasy artady. Óitkeni, mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý qorynyń sarapshylary meditsinalyq mekemelerdegi qyzmettiń sapasyn jiti baqylaýda ustaidy. Al aýrýhana, klinikalar qazirgiden de tiimdi emdi, álemdegi sońǵy ádispen jasalatyn otany úirenýge tyrysady jáne aldaryna kelgen naýqas tez jazylyp shyqsa degen maqsat qoiady. Mine, osynyń nátijesinde elimizde emdeý qyzmeti joǵary deńgeige kóteriledi.
- Qazaqstanda ftiziopýlmonolog dárigerler jetkilikti me?
- Ftiziopýlmonolog dárigerlerdi halyqaralyq standartqa sai daiyndaýymyz kerek. Densaýlyq saqtaý ministrligimen birlesip zamanaýi kadr ázirleý máselesin talqylap jatyrmyz, ortaq sheshim tabylyp bilikti mamandardy daiyndaý júiesine qol jetkizemiz dep senemin. Jas mamandar oqýdy támamdap, jumysqa ornalasýda, dárigerlerdiń jalaqysy da jyldan jylǵa kóteriledi. Biyl 1 maýsymnan aq halattylardyń tabysy 30 paiyzǵa ósti, kelesi jyly da eńbekaqyny arttyrý josparda bar. Jańa tehnologiia, innovatsiialyq ádisterdi tez igerip, patsientti qysqa ýaqyt ishinde emdep shyqqan dárigerlerge biýdjetten bólingen qarajattan bólek jeke syiaqy daiyndaýǵa bolady.
- MÁMS júiesi iske qosylǵanda meditsinalyq mekemeler ózara básekege túspek. Patsient úshin talastyń ftiziopýlmonologiia ortalyǵyna da qatysy bar ma?
- Ulttyq ftiziopýlmonologiia ǵylymi ortalyǵynda ár naýqastyń kúndik emine 17 myń teńge jumsalady – buǵan naýqastyń tamaǵy, emdeýge qoldanylatyn dári-dármek, meditsinalyq buiymdar, jasalatyn otanyń quny, kommýnaldyq tólemder, qyzmetkerlerdiń jalaqysy, t.b. kiredi.
MÁMS júiesi engizilgennen keiin bizdiń ortada da básekelestik bolady. Ortalyqtyń saitynda kórsetetiletin em-dom túrleri jazylǵan jáne keńinen nasihattaý jumystaryn júrgizemiz, aimaqtarǵa júieli túrde telemeditsina arqyly keńes bere alamyz, derttiń kúrdeli túrine shaldyqqan naýqastardy ortalyqqa shakyryp emdeimiz jáne de árbir naýqas kerekti emin alýǵa osy ortalyqty tańdaýǵa quqyly. Al biz patsientterdi barynsha tiimdi emdeýge kúsh jumsaýymyz kerek.
