قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەتتٸڭ سەلەكتورلىق وتىرىسىندا مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. سالانىڭ قازٸرگٸ جاعدايى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ساپارحان وماروۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
مال شارۋاشىلىعى سەكتورىندا 4% دەڭگەيٸندە تۇراقتى ٶسٸم ساقتالىپ وتىر. جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى ٶنٸم 2,3 ترلن تگ دەيٸن ٶستٸ.
نەسيەلەندٸرۋ جەنە قوسىمشا سۋبسيدييالاۋ ارقىلى بىلتىر جٷزەگە اسىرىلعان شارالار ٶزٸنٸڭ وڭ نەتيجەسٸن بەردٸ.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, وسى جىلدىڭ تٶرت ايى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى مالدارىنىڭ ٶسٸمٸنٸڭ وڭ قارقىنى بايقالادى: ٸرٸ قارا مال 4,1%-عا, قوي مەن ەشكٸ 2,7%-عا, جىلقىلار 7,6%-عا ٶستٸ.
«ەت ٶندٸرٸسٸ 3,6%-عا ٶسٸپ, 314 مىڭ توننانى قۇرادى, سونداي-اق سٷت ٶندٸرٸسٸ 3,2%-عا ٶسٸپ, 1,5 ملن توننانى قۇرادى. جۇمىرتقا ٶندٸرٸسٸ سىرتقى نارىقتا سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸ سالدارىنان 6%-عا ازايىپ وتىر», — دەدٸ س. وماروۆ.
قايتا ٶندەلگەن مال ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ دە ارتىپ وتىر. مەسەلەن, شۇجىق ٶنٸمدەرٸ 20,9%-عا (18,8 مىڭ توننا), ەت كونسەرۆٸلەرٸ 9%-عا (3 مىڭ توننا), ٶندەلگەن بالىق 51,3%-عا (3,9 مىڭ توننا) ٶسكەن. سٷت ٶنٸمدەرٸ بويىنشا ورتاشا ٶسٸم 10% دەڭگەيٸندە ساقتالىپ وتىر, تەك ٶندەلگەن سٷت ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ كارانتين كەزٸندەگٸ سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸنەن جەنە نەگٸزگٸ شيكٸزاتتى ۇزاق مەرزٸمگە ساقتالاتىن سٷت ٶنٸمدەرٸنە باعدارلاۋعا بايلانىستى تٶمەندەپ وتىر.
مينيسترلٸكتٸڭ جوسپارىنا سەيكەس بيىل مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ كٶلەمٸنٸڭ قوسىمشا ٶسٸمٸ 4,2%-عا (نكي) نەمەسە 2,6 ترلن تگ بولجامدانىپ وتىر. وسى جىلدىڭ تٶرت ايى بويىنشا جالپى ٶنٸم كٶلەمٸ 656 ملرد تگ, جالپى ٶنٸم يندەكسٸ 2,2%-عا ارتىپ وتىر. بارلىق ٶڭٸر بويىنشا جوسپارلى ينديكاتيۆتەر بەلگٸلەنگەن جەنە وعان قول جەتكٸزۋگە بارلىق مٷمكٸندٸكتەر بار.
س. وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعى سەكتورىندا نەگٸزگٸ شارالار ٸرٸ قارا مالىنىڭ انالىق باسىن كٶبەيتۋگە باعىتتالعان. 2018 جىلدان باستاپ انالىق مال باسىن ساتىپ الۋعا ارنالعان فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى نەسيەلەندٸرۋ باعدارلاماسى باستالدى.
«وسى ۋاقىت ٸشٸندە 1,5 مىڭ فەرمەرلٸك شارۋاشىلىق نەسيە الىپ مال ساتىپ الدى. ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ترانسۇلتتىق كومپانييالاردى تارتۋ ارقىلى زەكٸرلٸك كووپەراتسييانى دامىتۋ مٸندەتٸ بار. فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى قۇرۋدان كٷتٸلەتٸن ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 350 ملرد تگ جەنە سيىر ەتٸن ەكسپورتتاۋ 2025 جىلى $370 ملن قۇرايدى. فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتارمەن 42 مىڭنان استام جۇمىس ورىندارى قۇرىلادى», — دەدٸ مينيستر.
ەتتٸ مال شارۋاشىلىعى بويىنشا ٷش نەگٸزگٸ ينديكاتيۆتٸ بەلگٸلەنگەن:
- فەرمەرلەردٸ نەسيەلەندٸرۋ ارقىلى ٸقم انالىق باسىنىڭ قارقىندى ٶسۋٸ;
- مال باسىنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن انالىق مال باسىن تۇقىمدىق تٷرلەندٸرۋ ارقىلى ٶسٸرۋ;
- بۇقاشىقتاردى ٶندٸرٸستٸك بورداقىلاۋ الاڭدارىنا جەنە ەت كومبيناتتارىنا تاپسىرۋ جولىمەن سيىر ەتٸ ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٸزبەگٸن دامىتۋ.
2019 جىلى فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتار 63 مىڭ باس ٸرٸ قارا مال ەكەلگەن. سونىڭ نەتيجەسٸندە اسىل تۇقىمدى مال باسىنىڭ ٷلەس سالماعى 12%-عا جەتتٸ.
«بيىل 95 مىڭ باس انالىق مالدى ساتىپ الۋعا فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى نەسيەلەندٸرۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىز. جالپى ەكٸمدٸكتەرگە فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردى ٸقم ەكەلۋگە قاتىستى جۇمىستاردى بەلسەندەتۋ كەرەك, سونىڭ ٸشٸندە دايىن ينفراقۇرىلىمى بار شارۋا قوجالىقتارىندا قاراستىرۋ قاجەت. بىلتىر پيلوتتى تٷردە ساتىپ الىناتىن مالدى كەپٸلگە قويۋ ارقىلى قارجىلاندىرۋ مەحانيزمٸ تەجيرەبەدەن ٶتكٸزٸلدٸ جەنە اتالعان مەحانيزم بيىل كەڭٸنەن قولدانىلاتىن بولادى», — دەدٸ س. وماروۆ.
باستى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ — سيىر ەتٸ ٶندٸرٸسٸنٸڭ تٸزبەگٸن ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزۋ. رەسپۋبليكادا 279 مىڭ مال ورنىنا ارنالعان بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جەلٸسٸ جەنە قۋاتى 240 مىڭ تونناعا ەت كومبيناتتارى بار. ولاردىڭ جٷكتەمەلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن بۇقاشىقتاردى تاپسىرۋ جوسپارى قاراستىرىلعان. بۇقاشىقتاردى تاپسىرۋ كەزەڭٸ نەگٸزٸنەن كٷز مەزگٸلٸنە قاراي, بٸراق وعان قاراماستان جىل باسىنان بەرٸ فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتار بورداقىلاۋ الاڭدارىنا 41,7 مىڭ باس بۇقاشىقتاردى ٶتكٸزدٸ.
فەرمەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ ٷشٸن ٶنەركەسٸپتٸك بورداقىلاۋ الاڭدارىنا نەمەسە ەت كومبيناتتارىنا تاپسىرىلعان بۇقاشىقتاردى تٸرٸلەي سالماعىنا سۋبسيدييالاۋ مەحانيزمٸ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, ەت كومبيناتتارى جەنە بورداقىلاۋ الاڭدارىندا ەكسپورتتىق كونتراكتٸسٸ بولعان جاعدايدا اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋدى قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلعان.
قوي شارۋاشىلىعىندا نەگٸزگٸ مٸندەت — مال باسى سانىن كٶبەيتۋ جەنە زەكٸرلٸك كووپەراتسييانى دامىتۋ. قوي شارۋاشىلىعىنداعى زەكٸرلٸك كووپەراتسييانىڭ جوباسى جامبىل وبلىسىندا سەتتٸ جٷزەگە اسىرىلۋدا.
كازٸرگٸ ۋاقىتتا الماتى وبلىسىندا «Bauman» نەمٸس كومپانيياسىمەن قوي ەتٸن قايتا ٶندەيتٸن زاماناۋي ەت كومبيناتىن سالۋ جوباسى پىسىقتالىپ جاتىر.
كەسٸپورىندى جىل بويىنا جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە بەس ٶڭٸردە بورداقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جەلٸسٸن قۇرۋ جوسپارلانعان. وسى ورايدا, بورداقىلاۋ الاڭدارىن سالۋ كەزٸندە ينۆەستيتسييالىق شىعىنداردى ٶتەۋ بويىنشا سۋبسيدييالاۋدى مينيسترلٸك قاراستىردى.
«بىلتىر 1059 شارۋاشىلىق 374 مىڭ باس انالىق قويدى ساتىپ الۋعا قارجىلاندىرىلدى. وسى جىلى جوسپارعا سەيكەس 360 مىڭ باس قويدى ساتىپ الۋعا قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان. كازٸرگٸ ۋاقىتتا ناقتى 28 مىڭ باس قارجىلاندىرىلدى», — دەدٸ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ.
ەكسپورتتى ارتتىرۋدا قوي شارۋاشىلىعىنىڭ ەلەۋەتٸ جوعارى. بٸزدٸڭ كەسٸپورىنداردىڭ قوزى ەتٸن پارسى شىعاناعى ەلدەرٸنە جەنە قحر نارىعىنا ەكسپورتتاۋدا وڭ تەجٸريبەسٸ بار.
الايدا, فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتاردىڭ مال باسىن كٶبەيتۋگە تٶمەن قىزىعۋشىلىعىن ەسكەرٸپ, وسى جىلى مينيسترلٸك قوي شارۋاشىلىعىنىڭ قولدانىستاعى قولداۋ شارالارىن قايتا قارادى. سۋبسيدييالاۋ مەحانيزمدەرٸ پىسىقتالدى. تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر جوباسى مەملەكەتتٸك ورگانداردا كەلٸسٸلۋدە.
سٷتتٸ مال شارۋاشىلىعى سەكتورىندا يمپورتتى الماستىرۋ مٸندەتٸنە سەيكەس سٷتتٸ-تاۋارلى فەرمالار جەلٸسٸن قۇرۋ جەنە كەڭەيتۋ جوبالارى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. 2019 جىلى قۋاتتىلىعى 44 مىڭ توننا سٷت ٶندٸرەتٸن 8 ٶنەركەسٸپتٸك جەنە 14 وتباسىلىق فەرمالار قولدانىسقا بەرٸلدٸ (سالىستىرا كەتسەك, الدىڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا بويىنشا 3 فەرما تاپسىرىلعان). الايدا, 464 مىڭ توننا كٶلەمٸندە يمپورت بار.
مينيسترلٸك الدىندا جىل سايىن 25 سٷتتٸ-تاۋارلى فەرمالاردى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا ٷلكەن مٸندەت تۇر. جالپى 5 جىل ٸشٸندە قايتا ٶندەلگەن سٷت ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن 500 مىڭ تونناعا ارتتىرۋ ارقىلى يمپورتتى الماستىرۋ مەسەلەسٸن تولىق جابۋ جوسپارلانعان.
وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ ەلەۋەتتٸ سٷتتٸ-تاۋارلى فەرمالاردىڭ جوبالارى پىسىقتالدى. ٶڭٸرلەر وسى جىلى 29 ٶنەركەسٸپتٸك سٷتتٸ-تاۋارلى فەرمالاردى سالۋ جەنە 39 وتباسىلىق فەرمالاردى قايتا جابدىقتاۋعا قارجىلاندىرۋ ۇسىنىلدى. 7 ٶنەركەسٸپتٸك سٷت فەرماسى جوبالارى بويىنشا قارجىلاندىرۋ مەسەلەسٸ شەشٸلدٸ, بٸر جوبا ٶز قاراجاتى ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. باسقا جوبالار بويىنشا قارجىلاندىرۋ بيىل «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا قوسىمشا بٶلٸنگەن 400 ملرد تگ شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, مينيسترلٸك تاراپىنان «قازاگرو» ۇبح» اق بٸرلەسٸپ, كازٸرگٸ ۋاقىتتا ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ كەزٸندە كەپٸلدٸك تالاپتارى وڭتايلاندىرىلدى, ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە كەپٸلدٸك جەتپەگەن جاعدايدا ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ نەسيە سوماسىنىڭ 85%-نا دەيٸن كەپٸلدٸك بەرۋ مەحانيزمٸ ەنگٸزٸلدٸ جەنە دە ٸرٸ قارا مال, تەحنيكا جەنە قۇرال-جابدىقتار ٶزٸ كەپٸل رەتٸندە الىنىپ قارجىلاندىرىلاتىن بولادى.
«سٷتتٸ-تاۋارلى فەرمالاردى جٷزەگە اسىرعان ينۆەستورلارعا ينۆەستيتسييالىق جوبا بويىنشا جۇمسالعان شىعىندارىن سۋبسيدييالاۋ تٷرٸندەگٸ قولداۋلار جەنە دە قايتا ٶندەۋگە ٶتكٸزٸلگەن سٷت باعاسىن ارزانداتۋ بويىنشا سۋبسيدييالاۋ تٷرٸندەگٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ كٶرسەتٸلەدٸ», — دەدٸ س. وماروۆ.
مينيسترلٸك نەگٸزگٸ ەگٸن سالاتىن ٶڭٸرلەرگە اناليز جاساپ, جالپى 4 ملن گا ەگٸستٸك القابى بار 270 شارۋاشىلىقتىڭ مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسپايتىنى اڭىقتالدى. بۇل ەلەۋەتتٸ پايدالانۋ قاجەت, سەبەبٸ ولاردا مال شارۋاشىلىعى جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە ازىق ٶندٸرۋ تەجٸريبەلەرٸ بار.
قۇس ەتٸن ٶندٸرۋدە بىلتىر 1 جاڭا قۇس فابريكاسىن جەنە 5 جوبانى جاڭعىرتۋ ارقىلى قۇس ەتٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸندە 14%-عا (223 مىڭ تونناعا دەيٸن) ٶسٸم قامتاماسىز ەتٸلٸپ وتىر. دەگەنمەن, يمپورت ٷلەسٸ 45% قۇرايدى. بۇل رەتتە قۇس ەتٸن ٶندٸرۋ بويىنشا جاڭا قوسىمشا ٶندٸرٸس قۋاتتارىن ٸسكە قوسۋ ارقىلى يمپورت الماستىرۋ شارالارى جالعاساتىن بولادى. ورتاشا مەرزٸمدەگٸ پەرسپەكتيۆادا ٶندٸرٸس قۋاتتىلىعى 174 مىڭ توننانى قۇرايتىن 12 برويلەرلٸك قۇس فابريكالارىن جٷزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا. وسى شارالار ەسەبٸنەن جەنە قۇس فابريكالارىنىڭ قۋاتتىلىعىن تولىق جٷكتەۋ ارقىلى قۇس ەتٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸ 2,2 ەسە ٶسەتٸن بولادى. باستاپقى ينۆەستيتسييالار 110 ملرد تگ قۇرايدى جەنە 4,7 مىڭ جۇمىس ورىنى قۇرىلادى
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ ەكسپورتىن ارتتىرۋداعى پەرسپەكتيۆالىق باعىت — شوشقا ەتٸن ٶندٸرۋ. 2019 جىلى مينيسترلٸك حالىقارالىق ەپيزووتييالىق بيۋرو دەڭگەيٸندە ەلٸمٸز شوشقانىڭ افريكالىق وباسىنان تازا دەگەن ستاتۋس الدى. سونىمەن بٸرگە قحر-مەن شوشقا ەتٸن ەكسپورتتاۋعا ۆەتەرينارييالىق سەرتيفيكاتقا قول قويىلدى. 2019 جىلى قىتايدىڭ باس كەدەندٸك قىزمەتٸ تاراپىنان ينسپەكتسييالىق جۇمىستاردىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸ جٷرگٸزٸلدٸ.
«ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ كەشەندٸ جوسپارى شەڭبەرٸندە قحر باس كەدەندٸك قىزمەتٸمەن قازاقستاندىق كەسٸپورىنداردى يمپورتەرلەر رەەسترٸنە قوسۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. سٶيتٸپ قحر-عا شوشقا ەتٸن جەتكٸزۋ جۇمىستارى سوڭىنا دەيٸن جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى», — دەدٸ س. وماروۆ.
وسى شارالار ارقاسىندا شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ شوشقا ەتٸنٸڭ ٶندٸرٸسٸنە ينۆەستيتسييالاردى سالۋعا قىزىعۋشىلىقتارى ارتىپ وتىر. كازٸرگٸ تاڭدا قۋاتتىلىعى 187 مىڭ توننا بولاتىن 11 جوبا جٷزەگە اسىرۋ جەنە جوبالاۋ كەزەڭٸندە. 6 جوبا بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر. كٶپشٸلٸگٸندە جەكە ينۆەستيتسييالار. جالپى اتالعان جوبالار ەسەبٸنەن جاقىن جىلدارى ٶندٸرٸس كٶلەمدەرٸن 2,7 ەسە ارتتىرۋ جوسپارلانۋدا. ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 271 ملرد تگ قۇرايدى. قوسىمشا 3,8 مىڭ جۇمىس ورىندارى قۇرىلاتىن بولادى.
مينيسترلٸك وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ, ترانسۇلتتىق كومپانييالاردى جەنە ستراتەگييالىق ينۆەستورلاردى مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن قايتا ٶندەۋ سەكتورىنا زەكٸرلٸك نەگٸزدە تارتۋ بويىنشا شارالار قابىلداپ جاتىر.
«Tyson Foods» كومپانيياسىن سيىر ەتٸن قايتا ٶندەۋ سەكتورىنا تارتۋ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلۋدە. جوبالاۋ كەزەڭٸندە قوزى ەتٸن قايتا ٶندەۋ بويىنشا گەرمانييالىق «Bauman» كومپانيياسىنىڭ جوباسى بار.
جىل سوڭىنا دەيٸن نۇر-سۇلتان جەنە قوستاناي قالالارىندا 2 زاماناۋي ەت ٶندەۋ كەشەندەرٸ قولدانىسقا بەرٸلەدٸ. امەريكالىق «AGCO» كومپانيياسىمەن يندۋستريالدى بالىق شارۋاشىلىعى بويىنشا جوبانىڭ قارجىلاندىرىلۋى باستالدى. سٷتتٸ قايتا ٶندەۋ سەكتورىندا «United Green» ەۋروپالىق كومپانيياسىمەن ينۆەستيتسييالىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر.
جالپى اتالعان جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ 717,2 ملرد تگ كٶلەمٸندە قوسىمشا ينۆەستيتسييالاردى تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
