"جانۋارلار فەرماسى"
نەگە ەكەنٸن قايدام, بٸزدٸڭ قوعامدا ٶلٸ تىنىشتىق!.. ەرينە, مەملەكەتتٸڭ جاڭا تاريحىندا قالعان "جەر داۋى" مەن "سايراگٷلدٸڭ سوتىنا" دەيٸن دە, ولاردان كەيٸن دە ايتىلىپ جاتقان ەڭگٸمەلەر مەن كٶتەرٸلٸپ جاتقان مەسەلەلەردٸڭ تولقىنى شىعار دا شىقپاس ٷنمەن جەلٸ دەگەن الىپ كەمەنٸڭ قابىرعاسىن ارادٸك سوعىپ تۇردى, سوعىپ تۇردى. بٸراق ارقىراپ اققان اساۋ ٶزەندەي ارناسىن بۇزىپ شىققان كەزٸ از-تۇعىن. جاناپ ٶتٸپ, جالاپ ٶتٸپ بٸر باسىلادى. ەدٸلدٸك پەن شىندىقتىڭ اق قۇسى التى قانات اق وردانىڭ ەتەگٸندەگٸ شاعىن مەجٸلٸستەردەن جاعىمسىز بٸر حابار ەكەلگەندە انانى الالاپ, مىنانى تابالاپ جاعا جىرتىسامىز, سوسىن ٶزٸمٸز عانا ەستيتٸن سٶزبەن مارعاۋ حالىقتىڭ ارمان-قييالىن اياۋسىز جانىشتايمىز كەپ. شەكسپير مەن چەحوۆ جازىپ, مەيەرحولد پەن ستانيسلاۆسكيي قويعان بٸر ٷلكەن تراگيكومەدييا دەرسٸڭ. اسىلى, بٸز - سوقىرمىز! ورۋەلل جازعان, ورۋەلل شەنەگەن قوعامدا ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان سوقىر توبىرعا اينالدىق. يە, "جانۋارلار فەرماسىندا". شىندىق اتىن جامىلعان ٶتٸرٸكتٸڭ ەلەمٸندە. بٸزدٸڭ دە يمانداي سەنەتٸن (ٶزگەرٸپ تۇراتىن) "جەتٸ جارعىمىز" بار سەكٸلدٸ. بٸزدٸڭ دە دٸلمار سنوۋبوللىمىز بەن سٶز تاسۋشى ۆيزگۋنىمىز, بٸزدٸڭ دە قارت مايورىمىز بەن "قاناتى وتقان كٷيگەن كٶبەلەكتەي" قاشقىن مولليٸمٸز بار سەكٸلدٸ... كٸمنٸڭ كٸم ەكەنٸن اجىراتا الماي قالعاندايمىز: كٸم ۇلىق, كٸم قۇل? كٸم ادام, كٸم حايۋان? كٸم اقىلدى, كٸم ساناسىز?.. جوق! بٸز - بەرٸمٸز بٸردەيمٸز. جالعىز عانا... («دۆەنادتسات گولوسوۆ كريچالي ودنوۆرەمەننو, نو ۆسە وني بىلي پوحوجي. تەپەر بىلو ياسنو, چتو سلۋچيلوس سو سۆينيامي. وستاۆشيەسيا سنارۋجي پەرەۆوديلي ۆزگليادى وت سۆينەي ك ليۋديام, وت ليۋدەي ك سۆينيام, سنوۆا ي سنوۆا ۆسماتريۆاليس وني ۆ ليتسا تەح ي درۋگيح, نو ۋجە بىلو نەۆوزموجنو وپرەدەليت, كتو ەست كتو» - "جانۋارلار فەرماسى", د. ورۋەلل)
سول كلاسسيكالىق انتيۋتوپييادا ورناعان جٷيەنٸڭ ٸشكٸ-سىرتقى زاڭدىلىقتارى مەن شيكٸلٸكتەرٸن ۇققان, بەرٸن بٸلگەن بٸراق ٷندەمەۋگە تىرىسقان بەندجامين (ۆەنيامين) اتتى اقىلدى كەرٸ ەسەكتٸڭ: «يم نيكوگدا نە جيلوس ني لۋچشە, ني حۋجە — گولود, نەپوسيلنىي ترۋد ي وبمانۋتىە وجيدانييا, تاكوۆ, گوۆوريل ون, نەرۋشيمىي زاكون جيزني» دەگەن سٶزٸ بار. يە, بٸز ٶزٸمٸز ورناتقان توزاقتىڭ, ٶزٸمٸز جاققان وتتىڭ ٸشٸندە ٶرتەنٸپ جاتىرمىز. ٶزٸمٸز بىلعاعان مي باتپاققا باتىپ جاتىرمىز. سٶز جوق, بۇل - ايدالادان الارعان كٶزدەر مەن سىرتقى وپپونەنتتەر ٷشٸن تيٸمدٸ جاعداي.
ەرينە, بوداندىق قۇرساۋىنان بوساعانىنا شيرەك عاسىر عانا بولعان جاس مەملەكەتتٸڭ باسىندا كٷيٸپ تۇرعان پروبلەمالارىنىڭ كٶپ بولۋى زاڭدى قۇبىلىس. سول مەملەكەتتٸ قۇراۋشى حالىقتىڭ الدىمەن ەل ٸشٸندەگٸ جاعدايدى تٷزەپ, ەركٸن سٶيلەپ, ەڭ ماڭىزدى سۇراقتارىنا جاۋاپ العىسى كەلەتٸنٸ دە سوندىقتان. دەگەنمەن, بٸز, سٶيتە تۇرا, سىرتقى ساياسي احۋالعا كٶپ الاڭدامايمىز. مىلقاۋ قالدىق دەۋدەن اۋلاقپىن. بٸراق ٶزٸمٸزگە قارسى كٶپ فاكتوردى قاراۋسىز تاستاپ, كٷل تٸمٸسكەلەگەن ايانىشتى حەلدە قالعانىمىز انىق. ٶزٸمٸزدەي ەلدەر الىپ يمپەرييالاردان تٶنگەن قاۋپٸن ادامزات بالاسىنا جايىپ سالعاندا, كٷللٸ دٷنيە تٷلەڭ تيگەندەي تۋلاپ شىعا كەلەدٸ ەمەس پە?! بٸز بولساق, ٷنسٸزبٸز!
"داڭقتىڭ استىنداعى دٷلدٷلٸ - داقپىرت. پاراساتتىنىڭ اۋزىنداعى كەرەناۋ اقيقات قاشان ٷزەڭگٸگە اياعىن سالعانشا, داراقىنىڭ اۋزىنداعى دالاڭباي داقپىرت ەكٸ ەتەك بوپ ەلدەن بۇرىن جەتپەي مە? داقپىرت تاراتاتىن داراقى تەك دابىرايعاندى كٶرەدٸ. دابىرالاپ ٸس قىلماعان داڭقتىڭ جىلى-جۇمساعىنان دەمەتٸپ, قۇر بەكەرگە تاماعىن ٸسٸرمەسە دە بولادى. كٸشكەنتاي كٶزدەردٸ نە ٸستەسەڭ دە ٸرٸ ٸستەپ تاڭعالتاسىڭ... قاپىڭدى قۇداي تاپپاسا, ادام تاپپاسىن!.." دەمەي مە ابىز ەبٸش.
بٸز قاشان "اسحانا ٸشٸندەگٸ", قاراڭعى توشالا تٷبٸندەگٸ ايقاي-شۋدى قويىپ, ۇلت بولىپ قالىپتاسىپ, حالىق بولىپ ۇييمىز? بٸز قاشان ساناعا ەبدەن سٸڭٸپ, ميىمىزدى باسقارۋعا كٶشكەن قۇلدىق پەن دەرمەنسٸزدٸكتٸڭ دەرتٸنەن ارىلامىز? بٸزگە قاشان اقىل قونادى? بٸزدٸڭ ويىمىز بەن ارمانىمىز, سٶزٸمٸز بەن ٸسٸمٸز قاشان تەۋەلسٸز بولادى? جارتاستان جاڭعىرىق شىققانشا ايعايلايتىن جانىمىز دا سٸرٸ ەكەن. قولىمىزدان كەلەرٸ از بولسا دا, بٸر-بٸرٸمٸزدٸ تابالاعاننان جان راحاتىن الاتىندايمىز. سۋدياسى جوق سوت. يە, دەل سولاي. ايىپتاۋشى مەن ايىپتالۋشى بار, شەشٸم شىعارۋشى جوق. "اناۋ بەيشارا بەرٸنە كٸنەلٸ", "مىناۋ بايعۇس - اق", "اناۋ - ساتقىن", "مىناۋ بٸردە ادال, بٸردە ارام", "اناۋ - جەمقور", "مىناۋ - جەمقوردىڭ ٸنٸسٸ, سٸڭٸلٸسٸ, بالاسى", "اناۋ - شالا-قازاق", "مىناۋ - ورالمان", "اناۋ - ويشىل", "مىناۋ - ەۋلەكٸ", "اناۋ - عالىم", "مىناۋ - سورلى". بەرٸ - بٸر رومان, بٸر پەسا, بٸر عاجايىپ ەرتەگٸ كەيٸپكەرلەرٸ. بەرٸ دە قال-قادەرٸنشە ويناپ جٷر, بەرٸنٸڭ دە ەرتٸستٸك شەبەرلٸگٸندە مٸن جوق. نەسٸن ايتايىق, دەل وسى باقتالىستىقتىڭ, اقىر اياعى سٶزجارىس پەن كٷيەجاعىسقا اينالاتىن درامانىڭ ەپيلوگىنا قاتىستى دا سۇراعىمىز از. بٸراق سوندا دا ٶلٸ تىنىشتىق!
"بەسقوناقتىڭ بەس كٷنٸ كەلمەي جاتىپ, قازاق دالاسى جىنىنان ايىرىلعان باقسىداي جىم-جىرت..."
دەل سول ۋاقىتتا فەيسبۋك پەن "قارتايعان گازەت-سايتتاردان" باسقا مايدانداردا نە بوپ جاتقانىن كٸم بٸلسٸن! سٶز جوق, ەركٸمنٸڭ ٶز مايدانى, ٶز شايقاسى بار. دەگەنمەن بٸزدٸڭ زييالىلار مەن ولاردىڭ سارقىت-سٷيەگٸنٸڭ جەكە يدەيالارى مەن ٶكپە-ىزالارىنىڭ ايداۋىمەن جاپان تٷزدە اداسىپ جٷرگەندەرٸن كٶرٸپ, ٶزٸمٸز دە كەلگەن-كەتكەن بۋىنعا زەرٸن تٶگەتٸن "ٶكپەشٸل-كوممۋنيستەرگە" اينالعاندايمىز. وسىنشا بەيشارا حەلگە تٷسكەنٸمٸز ٷشٸن كٸمدٸ كٸنەلايسىڭ?!
دەل سول ۋاقىتتا قانشاما جاستىڭ ۆكونتاكتە مەن ينستاگرامداعى, يۋتۋبتاعى, ودان قالسا ٶزگە بٸر جۇمباق سايتتارداعى توپتاردىڭ, ورتالاردىڭ, شوۋلاردىڭ, ويىنداردىڭ, تٷپتەپ كەلگەندە يدەيالاردىڭ جەتەگٸندە كەتٸپ جاتقانى جەنە سولارعا شىن يلانىپ باس ۇرعاندارى كٸمگە كەرەك دەيسٸڭ?! بيلٸككە مە, ونداعى دەۋ ەكەلەردٸڭ بويكٷيەز باسشى-بالالارىنا ما, ٸسٸ مەن سٶزٸ ٷيلەسپەيتٸن مينيسترلەرگە مە, 2-3 مىڭ كٶنگٸش ادامدى شۋلاتىپ قويىپ, ٶزدەرٸ ۋايىم-قايعىسىز قىمبات رەستورانداردا سىرا تارتىپ, بيليارد سوعاتىن كەرٸ بەلسەندٸلەر مەن ورتا جاستاعى شالا-يدەولوگتارعا ما, ساياسي ەتيۋدتەر جازىپ, كٶزدەگەن نىساناسىن زٸلسٸز, مەنسٸز كەكەسٸنمەن ەجۋالايتىن ەڭگٸمە-فەلەتونداردىڭ اۆتورلارىنا ما? كٸمگە?..
دەل وسى ۋاقىتتا, ەر سالاداعى ازدى-كٶپتٸ اقىلدى جاستى الماعاندا, قالعان ميلليونداعان قييالشىل باس پەن ٷمٸتشٸل جٷرەكتەردٸ سوعىستان كەيٸنگٸ ەلدەي بٸرتە-بٸرتە جوعالتىپ جاتقانىمىز جاسىرىن ەمەس.
ال, "نايزاڭا ٸلٸكپەيتٸن, قىلىشىڭ كەسپەيتٸن" سولتٷستٸكتەن قۇلاق سارسىتىپ ۇلىعان قىزىل جەلدٸڭ ەكپٸنٸ بٸر باسىلعان جوق. ولاي دەۋگە سەبەپ تە كٶپ, دەلەل دە جەتەرلٸك.
"قازاقستاننىڭ رەسەيگە تيەسٸلٸ اۋماقتارىن قايتارۋ كەرەك!.."
بۇل - سٸز ويلاعانداي, سارجاعال باسىلىمداردىڭ بەتٸن جاۋلاعان قاتارداعى گروتەسك-ەڭگٸمە ەمەس. بۇل - "قىرىمدى قايتارىپ قاھارىنا مٸنگەن" باسقىنشى ەلدٸڭ "شتاتتان تىس", جىندىكەش يدەولوگتارىنىڭ بٸرٸ ليمونوۆتىڭ جىلدا ايتاتىن ەدەپكٸ سٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ. ۋاقىت ٶتكەن سايىن ونىڭ وي-پٸكٸرٸ, قالاۋى مەن سۇراۋى دا ناقتىراق ەم قاتتىراق بولىپ بارا جاتقان سىڭايلى. ەل ٸشٸندە بٸر-بٸرٸمٸزگە قارسى نايزا ۇستاپ, ٶزدٸ-ٶزٸمٸزبەن داۋلاسىپ جٷرگەندە سىرتتان قادالعان كٶز بەن سٶزدٸڭ سۋىعى بيلٸك باسىنداعىلار مەن ونىڭ اينالاسىنداعى داۋرىقپالاردىڭ جانىنان اينالىپ ٶتٸپ, حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸن قۇرايتىن جاستاردىڭ ساناسىنا قورقىنىش پەن ٷرەيدٸڭ مۇز سٷڭگٸلەرٸن قاداپ وتىر. بٸز قورىققان قارا تۇمان ەلٸ دە سەيٸلەر ەمەس...
ەسٸرەۇلتشىل, شوۆينيست ەدۋارد ليمونوۆتىڭ قازاقستاننىڭ شىعىسى مەن سولتٷستٸگٸن, قالا بەردٸ باتىسىن رەسەيگە قوسىپ الۋ تۋرالى مەلٸمدەمەلەرٸنٸڭ جىلدان-جىلعا ٶتكٸر بوپ بارا جاتقانىن ساناسىز ادامنان باسقاسىنىڭ بەرٸ بايقاۋى كەرەك-تٸن. نەگە? ٶيتكەنٸ بۇل, ەڭ الدىمەن, تەۋەلسٸز مەملەكەت ۇستانىمدارى مەن زاڭدارىنا قايشى پٸكٸر ھەم ۇلت نامىسىن تٷيرەپ ٶتەتٸن ناقتى فاكت.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترلٸگٸنە ەلدەقاشان جاۋ اتانعان "كرەمل بۇلبۇلىنىڭ" سوڭعى سۇحباتىن جوعارىداعى باسشىلىقتار مەن ولاردىڭ شابارماندارىنىڭ كٶرٸپ-بٸلمەۋٸ مٷمكٸن ەمەس. Youtubە ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ يۋريي دۋدتٸڭ جەكە ارناسىندا تانىمال ادامدارمەن تۇراقتى تٷردە شىعارىلىمدار ۇسىنىپ وتىراتىن "ۆدۋد" باعدارلاماسىنىڭ بٷگٸنگٸ كٷنٸ 3 610 100 جازىلۋشىسى, ياعني قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا تابىنۋشى-كٶرەرمەنٸ بار. ونى مەكتەپتەگٸ بالادان باستاپ ٷيدە وتىرعان زەينەتكەر كەمپٸر-شالدارعا دەيٸن كٶرەدٸ. قاراپايىم ادامداردان قىپ-قىزىل حيپستەرلەرگە دەيٸن جٸبەرمەي باقىلايتىن بۇل شوۋدىڭ 3 046 258 كٶرٸلٸم جيناعان سوڭعى شىعارىلىمىن بٸزدٸڭ بيلٸكتەگٸ بٸردە-بٸر ادامنىڭ بايقاماعانى قىزىق ەكەن. ەنشەيٸندە دابىسى جەر جاراتىن "نايزاعايشىل" شولاق-بەلسەندٸلەر مەن جارناماشىل بلوگەرلەردٸڭ, حالىق نامىسىن جىرتاتىن ەر ساناتتاعى ايتىسكەرلەردٸڭ دە ٷنسٸز قالعانى "جاعا ۇستاتار" جاڭالىق بولدى.
ليمونوۆ, شٸركٸن, شالقىپ-شالقىپ كٶسٸلدٸ. ونىڭ قاي تاراپتىڭ دا "دەگەنٸنە" تٷكٸرگەنٸ بارىن سوندا انىق بايقادىق. «ەي» دەيتٸن ەجە, «قوي» دەيتٸن قوجا جوق. اشىق الاڭ! ال, باعدارلاماسىن العاشقى شىعارىلىمىنان باستاپ جٸبەرمەي ھەم سٷيٸپ كٶرەتٸن "مەنٸڭ يۋركام" وعان سول اشىق الاڭ ۇسىندى. اقتارىلۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ. تٷبٸ ۋكراين سابازىمىز قوناعىن ٶزٸنٸڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸگٸنە سالىپ, "قىرىم, دونباسس قاسٸرەتتەرٸن ويدا ۇستاپ" از-مۇز قاجاعانداي كٶرٸنگەنٸمەن, كەي تۇستارىندا "گٶي-گٶيلەتٸپ سٶيلەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرمەگەنٸمەن" بۇل سۇحباتتى شەتسٸز-شەكسٸز تەڭٸزگە تاستاي سالىسىمەن, ونىڭ ادال follower-لەرٸ جەمتٸككە اتىلعان شيبٶرٸدەي (ٶزٸمٸز دە بارمىز) "مايلى كونتەنتتٸ" بٶلٸك-بٶلٸككە بٶلٸپ جەپ, "تالاپ تاستادى". سٶزسٸز, دۋد بۇل بٶلٸمٸن شىعاراردا دەموكراتييالىق كٶزقاراستارى مەن جەكە پرينتسيپتەرٸنە سٷيەندٸ. العاۋسىز, ادال سٶيلەدٸ. باعدارلامانىڭ بٸر تاراۋىن قۇراعان كسەنوفوب اعايدىڭ بٸزگە قاتىستى فاشيستٸك, شوۆينيستٸك "پانچتارىن" كەسٸپ تاستاي المادى. سوڭ-سوڭ ەدەتتەگٸدەي ەمەس, بٸر اۋقىمدى پٸكٸرتالاس جٷردٸ. "بوراتتان كەيٸن نە ەستٸمەدٸك" دەپ, قالاداعى قاي-قاي قازاق سەكٸلدٸ ەلەمەۋگە بولار ەدٸ. بٸراق بۇل ەركەلٸك العاشقى رەت قايتالانىپ وتقان جوق. باسى بار داۋدىڭ اياعى نەگە اپارارىن كٸم بٸلسٸن?!
قۇدايعا تەۋبا. ەسسٸز شالدى تالاعاندار كٶپ ەكەن. ٶزٸن "ساياسي-پايعامبار" سانايتىن كٶرٸپكەل جازۋشى "قىرىمدى قوسىپ الۋ وپەراتسيياسىن" - توقسانىنشى جىلدارى دا, بەرتٸڭ كەلە دە ايتىپ جٷرگەن ۇسىنىستارىنان كەيٸن بولعان شەشٸم دەپ ەسەپتەيتٸن سىڭايلى. ونىسىن دا جۇرت باس-كٶز جوق ايىپتاپ جاتىر.
ۆيدەو استىنداعى مايداندا شاھيد بولساق تا, ارمان جوق! بٸراق ول مايدانعا كٸرەتٸن بولسام, ليمونوۆتىڭ وسى "سەلەمدەمەسٸن" جوعارى-تٶمەن تاپتارعا كٸم جەتكٸزبەك?!
وسىعان دەيٸن, 2014 جىلدىڭ 19-اقپانىندا ليمونوۆ ٶزٸنٸڭ Facebook ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندەگٸ پاراقشاسىندا «يا نادەيۋس چتو چاست ۋكراينى دوستانەتسيا روسسيي, ەسلي مى نە بۋدەم زەۆات, ي سەۆەرنىي كازاحستان دوستانەتسيا, موجنو بۋدەت پولۋچيت ناشي رۋسسكيە گورودا ۆ روسسييۋ, ۆ مومەنت مەجدۋۆلاستييا ۆ كازاحستانە» دەپ جازعان ەدٸ.
وعان بٸزدٸڭ سٸم دە كٶپ كەشٸكپەي جاۋاپ قاتتى. بٸر باسىلىپ قويار دەپ ٷمٸتتەنگەن بولار قارسىلىق نوتاسىن جٸبەردٸ دە, "ەپاتاجنىي ليمونوۆتىڭ" ەرسٸ قىلىقتارىنا كٷلٸپ قاراپ وتىرا بەردٸ.
ال, سول جازبادان ەكٸ كٷن ٶتپەي جاتىپ, ياعني 21 اقپان كٷنٸ:
«موي وتۆەت كازاحستانۋ!
كازاحستان ۆوزمۋتيلسيا مويمي ۆىسكازىۆانييامي, تەمي, گدە يا, گوۆوريا وب ۋكراينە, ميموحودوم ۋپوميانۋل, چتو روسسييسكيە گورودا وسنوۆاننىە ي ناسەليوننىە رۋسسكيمي, وكازاۆشيەسيا پوسلە رازدەلەنييا سسسر نا كازاحسكوي تەرريتوريي دولجنى بىت ۆوزۆراششەنى روسسيي, ي چتو روسسييا يمەەت پراۆو پوترەبوۆات يح وبراتنو.
سكاجەم گورود ۋرالسك, رانەە نازىۆاۆشييسيا يايك, يايتسكيي گورودوك, بىۆشيي, كستاتي سكازات تسەنتروم پۋگاچيوۆسكوگو ۆوسستانييا, كاكوگو چەرتا ون دولجەن پرينادلەجات كازاحستانۋ? يلي اكتيۋبينسك, يلي پەتروپاۆلوۆسك, يلي سەميپالاتينسك, يلي پاۆلودار يلي ۋست-كامەنوگورسك. ەتو - رۋسسكيە گورودا. ۋ كازاحوۆ ۆووبششە نە بىلو گورودوۆ, ۋ نيح تراديتسيوننو كوچەۆايا كۋلتۋرا. كازاحسكيە جۋرناليستى وبيلنو نازۆانيۆايۋت منە پوسلەدنيە دني. كازاحسكيي ميد ترەبۋەت وت ميدا روسسييسكوگو چتوبى توت چتو-نيبۋد سدەلال. ا چتو, وني موگۋت ميدوۆتسى? ۆىزۆات مەنيا, پودميگنۋت ي سكازات شيوپوتوم, چتو وني سو منوي سوگلاسنى ۆ ميدە» دەپ, تاعى بٸر قىر كٶرسەتتٸ.
ٸشٸندەگٸ اجداھا قايتا وياندى ما ەكەن, 2016 جىلدىڭ سەۋٸرٸندە بۇل كٶنەكٶز دوسىمىزدىڭ, «ٶزگە رەسەي» (درۋگايا روسسييا) پارتيياسىنىڭ جەتەكشٸسٸ ەدۋارد ليمونوۆتىڭ «رۋسسكايا پلانەتا» سايتىندا «يدەيالنايا روسسييا» اتتى ماقالاسى جارييالاندى.
وندا ليمونوۆ رەسەيدٸڭ بولاشاعىن بولجاپ بۇرىنعى كسرو قۇرامىندا بولعان ەلدەر مەن ولاردىڭ جەرٸن رەسەيگە قوسۋ كەرەكتٸگٸن اشىق ايتقان.
ول: «ۋكراينانى پولشا, ۆەنگرييا, رۋمىنييا, سلوۆاكييانىڭ كٶمەگٸمەن كٷل-تالقان ەتۋ كەرەك. ياعني, كسرو 1939-1946 جىلدارى الىپ بەرگەن اۋماقتى قايتادان تارتىپ الۋ قاجەت. ۋكرايناعا كيەۆتٸڭ اينالاسىنداعى 9 وبلىس جەتەدٸ» دەي كەلە بۇل ەلدەرگە اۋماقتىق تالاپ قويۋدىڭ وڭاي ەمەستٸگٸن, الايدا «مٷمكٸن ەمەس» دەۋگە مٷلدەم بولمايتىنىن دا قوسا كەتكەن.
ليمونوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ۆەنگرييا مەن سلوۆاكييا, رۋمىنيياعا دا «تٷسٸندٸرۋ» جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ كەرەك ەكەن. ليمونوۆ ۋكراينانىڭ ورىستار تىعىز قونىستانعان حاركوۆ, ودەسسا, زاپوروجە, حەرسون, نيكولاەۆ وبلىستارىنان باسقا اۋماعىن اتالعان ەلدەرگە بٶلٸپ بەرۋ ارقىلى ولاردى رەسەيگە قاراتىپ الۋعا بولادى دەپ سانايتىنىن جەتكٸزگەن. وسىلاي دەي كەلە, ول «اقش پەن ناتو قولتىعىنا تىعىلعان بالتىق جاعالاۋى ەلدەرٸنٸڭ رەسەيگە مٷلدەم كەرەك ەمەس» ەكەنٸن ايتادى.
بالتىققا قىزىقپاسا دا رەسەي كٶز الارتاتىن باسقا اۋماق بار. ول – قازاقستان. قازاقستاننىڭ سولتٷستٸگٸ, باتىسى مەن شىعىسىنداعى قالالار!
«ال, شەكارادان تىس, قازاقستاندا قالىپ قويعان ورىس قالالارى بٸزدٸ قىزىقتىرادى. ورالدان باستاپ ٶسكەمەنگە دەيٸنگٸ ورىس قالالارى تٷگەل رەسەي قۇرامىنا ٶتۋٸ كەرەك», - دەدٸ سوندا ليمونوۆ.
ول ماقساتقا جەتۋ ٷشٸن, ليمونوۆ قازاقستاندا تۇراتىن ورىس دياسپوراسىن پايدالانۋدى ۇسىنعان.
«قازاقستاندا قازٸر 4 ميلليوننان استام ورىس تۇرادى. بۇل – قازاق بيلٸگٸنٸڭ قاساقانا كەمٸتٸپ كٶرسەتكەن ساندارى. كٷندەردٸڭ كٷنٸ ەلدە بيلٸك اۋىسادى. دٷربەلەڭ شاق بولادى. سول كەزدە ورىس قالالارىندا جەرگٸلٸكتٸ رەفەراندۋمدار ٶتكٸزەتٸن, ولاردى رەسەيگە قوساتىن تاماشا مٷمكٸندٸك تۋادى», - دەپ, ارام ويىن جەتكٸزگەن جازۋشى الدا بولۋى ىقتيمال رەفەرەندۋمداردىڭ نەتيجەلەرٸن دە جايىپ سالعان.
«وعان قازاقتار كەلٸسە مە, كەلٸسپەي مە, ول – ٶزدەرٸنٸڭ شارۋاسى. بٸراق, ولاردا باسقا باراتىن جەر, باساتىن تاۋ جوق: مۇناي مەن گازعا, سيرەك مەتالعا باي قازاقستانعا كٶز تٸگٸپ قىتاي تۇر. 17 ميلليون عانا حالىق, ونىڭ جارتىسى قازاقتار ەمەس (وندا ەلٸ ميلليونداعان نەمٸستەر بار), الىپ ەلگە يە بولا المايدى. ولارعا كٶمەكتەسەيٸك. ارتىق جەرٸن الايىق», - دەگەن سٶزدەر رەسەيلٸكتەردٸڭ بٸزدٸڭ ەلدەگٸ ٸشكٸ ساياسي احۋالدى مۇقييات قاداعالاپ وتىرعاندىعىنىڭ, قاجەتتٸ جوبا-جوسپارلاردى قۇرىپ قويعاندىعىنىڭ دەلەلٸ ەكەنٸن كٶرسەتكەندەي بولدى.
بۇدان كەيٸن, ول تٷن قاراڭعىسىندا ۇلىعان يتتەي ٶرشٸلەنە تٷستٸ. وسى جىلدىڭ مامىر ايىندا ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جارييالاعان حاتى "اۋىل اراسىندا", بٸردٸ-ەكٸلٸ توپ ورتاسىندا قىزۋ تالقىعا تٷستٸ. سول كەزدە ليمونوۆ قازاقستان پرەزيدەنتٸ ن.ە.نازارباەۆتىڭ دەۋرەنٸنەن كەيٸن قازاقستاندى قىتايمەن بٸرلەسە وتىرىپ بٶلٸپ الۋعا شاقىردى. تٸپتٸ, ونى ٶزٸنٸڭ ٶسيەت حاتى رەتٸندە اتادى.
ەندٸ كەلٸپ, بٸر اپتا بۇرىن تاعى بٸر رەت جاندى جەرٸمٸزدەن سوققى الدىق (سولوۆەۆ). سوققى العان كٸمدەر? ەرينە, قازاقستاننىڭ جاستارى. بيلٸك قوياردا-قويماي سايرايتىن - ەلدٸڭ بولاشاعى! جان-جاقتان توقتاۋسىز بوراعان وسىنداي لەپٸرمە ەڭگٸمەلەردٸ قاشانعى تىڭداپ وتىرامىز? بٸر قۇدايدىڭ ٶزٸ بٸلەدٸ...
P.S.: "قىتاي كٶزٸن الارتىپ وتىر, "قىتايداعى قازاققا قارسى وزبىرلىق", "جەر داۋى, جەسٸر داۋى", "بٸلٸم سالاسىنداعى ٶزگەرٸستەر", "بيلٸكتەگٸ كەرٸ گۆاردييالار" سەكٸلدٸ ەرتٷرلٸ ەڭگٸمەلەرگە ماس بولعانىمىز سونشالىق, قۇلاعىمىزدىڭ تٷبٸنەن سىبىرلاعان الىپ ۇلىستىڭ داۋىسىن, اشىق قوقان-لوققىسىن (سولوۆەۆى بار, ٶزگەسٸ بار) ەستٸمەي وتىرمىز! بۇل سٶزدەر ەلدەقاشان سونى تاراتىپ وتىرعان ۇلتتىڭ يدەياسىنا اينالدى. نەگە? ٶيتكەنٸ بٸز ازۋلى قارسىلاستان اقپاراتتىق مايداندا جەڭٸلٸس تاپتىق. جاي جەڭٸلٸس ەمەس, ٸرٸ جەڭٸلٸس!..
ايبول يسلامعالي