1965 جىلى سينگاپۋر مالايزييادان بٶلٸنٸپ كەتتٸ. وسى سەتتەن باستاپ, سوڭعى 30 جىل ٸشٸندە سينگاپۋر بٷكٸل ەلەم بويىنشا كەرەمەت نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزدٸ. سينگاپۋردىڭ پرەمەر-مينيسترٸ لي كۋان يۋ وسى ٷدەرٸستەردٸ 1990 جىلعا دەيٸن ەلدٸڭ پرەمەر-مينيسترٸ بولعانعا دەيٸن سەتتٸ جٷرگٸزدٸ جەنە ونىڭ نەتيجەلەردٸڭ ارقاسىندا – سينگاپۋر - تٶرتٸنشٸ شىعىس ازييا جولبارىستارىنىڭ قاتارىنا ەندٸ. بۇل رەتتە 1960-1990 جىلداردا ەڭ جىلدام ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ كٶرسەتكەن ازييالىق ايماقتىڭ تٶرت ەلٸن اتاۋعا بولادى: سينگاپۋر, گونكونگ, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە تايۆان.
كەدەي ەلدٸڭ پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ الدىندا پايدا بولعان باستى سۇراق: "اقشانى قايدا الۋعا بولادى?". لي كۋان يۋ لوندون ەكونوميكا مەكتەبٸن ٷزدٸك بٸتٸردٸ جەنە بيزنەسمەندەر سيياقتى ويلادى. ياعني, ەڭ بٸرٸنشٸ ينۆەستورلاردى تابۋ كەرەك ەكەنٸن جاقسى تٷسٸندٸ. الايدا سينگاپۋر جەر مەن رەسۋرستار بويىنشا قازٸر دە جاقسى ەمەس ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بٸراق بۇل سينگاپۋردىڭ ٶركەندەۋٸنە كەدەرگٸ بولمادى.
لي كۋان يۋ ەلەۋەتتٸ ينۆەستورلاردىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا جاۋاپ ٸزدەدٸ. ول سالىقتىق جەنە ەكسپورتتىق جەڭٸلدٸكتەردٸ, لوگيستيكا تۇرعىسىنان ىڭعايلى, ەلدٸڭ ورنالاسۋىنا, ارزان جۇمىس كٷشٸنە, مەملەكەت تاراپىنان ەشقانداي قىسىم جاسالماي كەسٸپكەرلٸكتٸ جىلدام باستاۋعا بارىنشا كٶمەك كٶرسەتۋدٸ ۇسىندى. لي كۋان يۋ جەمقورلىقتى ايامايتىن كٷرەستٸ باستادى.
ٷكٸمەت ەلەۋەتتٸ ينۆەستورلاردىڭ پۋلىن قۇردى. وندا بٸرٸنشٸ جەلٸلەر ترانسۇلتتىق كورپوراتسييالارمەن, نەگٸزٸنەن اقش-تان الىندى. ەربٸر كورپوراتسييادا جەكە مەنەدجەر جۇمىس جاسادى. لي كۋان يۋ ولاردى جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساتىلىم ماماندارىنا باستى مٸندەتتەرٸن جٷكتەدٸ: سينگاپۋر بيلٸگٸ «كليەنتكە» ۇسىنىسىن بەرۋ, قىزىعۋشىلىقتى بارىنشا قاناعاتتاندىرۋ, كليەنتتٸڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعان كەز-كەلگەن اقپاراتتى كەشٸكتٸرمەي قامتاماسىز ەتۋ. ماقسات - كەم دەگەندە كٶپ «كليەنتتٸڭ» ەلگە كەلۋٸ. سينگاپۋردا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ بٸرٸنە اينالعان ەلەكترونيكا سالاسىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان ينۆەستورلار بولدى.
شەتەلدٸك ينۆەستورلاردىڭ سينگاپۋرعا كەلۋٸمەن جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن پروبلەمالار باستالدى. لي كۋان يۋ سۋبسيديياسىز جۇمىس ٸستەي المايتىنداردى قولداۋدىڭ كەرەگٸ جوق دەپ شەشتٸ. ەسٸرەسە, قورعانىس كەدەندٸك باجدارعا قاتىستى مەسەلە پايدا بولدى. شەتەلدٸك اۆتوكٶلٸكتەرگە ارنالعان كەدەندٸك تاريفتەردٸ سينگاپۋر ٷكٸمەتٸ كٶتەرگەن جوق, ال جەرگٸلٸكتٸ اۆتوكٶلٸك زاۋىتتى سونداي تاريفتەردٸ ەنگٸزۋدٸ تالاپ ەتتٸ. بۇل مەسەلەنٸ دۇرىس شەشۋدە «مەرسەدەس بەنتس» كومپانيياسىنىڭ قارجى ديرەكتورىنىڭ پٸكٸرٸ باستى فاكتور بولدى. ول لي كۋان يۋ-گە جەرگٸلٸكتٸ اۆتوكٶلٸك زاۋىتى وسىنداي سۋبسيدييالاردى ەردايىم قاجەت ەتەتٸنٸن جەنە سينگاپۋر ەكونوميسىن مەن ونىڭ بيۋدجەتٸنە كەر ەسەرٸن تيگٸزەتٸنٸن ايتتى.
جەرگٸلٸكتٸ اۆتوكٶلٸك زاۋىتىنا ەلەمدٸك گيگانتتارمەن بەسەكەلەس بولۋ مٷمكٸندٸك بولمادى, ول بانكروتقا ۇشىرادى. جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ توڭازىتقىشتارى مەن تەلەديدارلارى دا سونداي كٷيگە تٷستٸ.
سينگاپۋر پەرسپەكتيۆاسى بار كەسٸپورىنداردى جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ دامۋعا جاعداي جاسادى.
ينۆەستيتسييالىق ساياساتتىڭ ارقاسىندا مەملەكەت بيزنەستەن ەلدەقايدا كٶپ بولاتىن ەلەۋمەتتٸك مٸندەتتەمەلەردٸڭ مەسەلەسٸن شەشتٸ. بوساتىلعان جۇمىسشىلار جەرگٸلٸكتٸ جۇمىس بەرۋشٸگە قاراعاندا جيٸ تارتىمدى جاعدايلاردى ۇسىناتىن ينۆەستورلارعا جۇمىسقا اتتاندى. ينۆەستورلاردىڭ كəسٸپورىندارى كٶبٸرەك تابىس ەكەلدٸ جəنە كٶبٸرەك سالىق تٶلەدٸ.
سينگاپۋردا ينۆەستورلارعا قوسىمشا جەڭٸلدٸك - تٶمەن سالىق. باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بٷگٸنگٸ تاڭدا سينگاپۋردا ەڭ تٶمەن سالىق بار. بيزنەستە ەڭ كٶپ سالىقتىق جٷكتەمە - 27,1%. رەسەيدە بۇل كٶرسەتكٸش - 47%, ۇلىبريتانييادا - 32%.
لي كۋان يۋ ٷكٸمەت جۇمىسىنىڭ باسىنان باستاپ, زاڭعا جەنە ونىڭ الدىنداعى بارلىق مٸندەتتەرٸن قاداعالاپ وتىردى. سينگاپۋر زاڭ شىعارۋ جٷيەسٸن بريتاندىق كولونييا بولعان كەزدەن باستاپ يەلەندٸ.
لي كۋان يۋ اعىلشىن تٸلٸندە سٶيلەيتٸن قىتاي تٸلٸ وتباسىندا ٶستٸ, اعىلشىن مەكتەبٸن بٸتٸردٸ جەنە بريتاندىق مەدەنيەتپەن تەربيەلەندٸ. كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتٸندە العان ەكٸنشٸ بٸلٸم – زاڭ بٸلٸمٸ بولدى. بريتاندىق دەستٷر - زاڭدى قۇرمەتتەۋ جەنە ونىڭ الدىنداعى تەڭدٸك. سوندىقتان لي كۋان يۋ ۇلىبريتانييا بيلٸگٸنەن مۇراعا قالعان قۇقىقتىق جٷيەدەگٸ قىزمەتكەرلەردەن باسقا ەشتەڭە ٶزگەرگەن جوق. ول جەمقورلىق, پاراقورلىق جەنە ۇرلىقپەن اياۋسىز كٷرەس جٷرگٸزدٸ.
تٸپتٸ, لي كۋان يۋ ٶزٸ بيلٸك باسىندا بولعان كەزدە " بيلٸگٸن تەرٸس پايدالانعان" دەپ كٷدٸكتەنگەندە دە, جۇمىسىن ۋاقىتشا توقتاتىپ, قىزمەتٸن تەكسەرۋگە تەۋەلسٸز كوميسسييا قۇرۋدى ۇسىنعان. كوميسسييا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق تاپپادى.
«سينگاپۋردىڭ تاريحى: ٷشٸنشٸ ەلەمنەن بٸرٸنشٸگە دەيٸن» مەمۋارىندا لي كۋان يۋ ازيياداعى جەمقورلىق دەستٷردٸڭ عاسىرلار بويى دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كٶرسەتەدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ سينگاپۋر جەمقورلىقتىڭ مينيمالدى دەڭگەيٸ تٸركەلگەن ونداعان مەملەكەتتٸڭ قاتارىندا. سينگاپۋر بۇل مەسەلە بويىنشا شۆەتسييا, نيدەرلاندى, كانادا, ۇلىبريتانييا جەنە گەرمانييا سەكٸلدٸ ەلدەردٸ ارتتا قالدىرىپ وتىر.
وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا ەلدەرٸنٸڭ پروبلەمالارىنىڭ بٸرٸ – تريادالار (ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار) دەپ اتالاتىن مافييا توپتارى. كەزٸندە ولاردىڭ سينگاپۋردىڭ ٶمٸرٸندە رٶلٸ زور بولاتىن ەدٸ. سينگاپۋر بيلٸگٸ جەرگٸلٸكتٸ تريادالاردى قۇرتىپ جٸبەردٸ, ەندٸ ەلدە وسىنداي پروبلەما جوق. سينگاپۋردىڭ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, جالپى سىبايلاس جەمقورلىق پەن مافييانىڭ كٷشٸ سابىندى كٶپٸرشٸك سەكٸلدٸ جارىلىپ كەتەدٸ. سينگاپۋردا بيزنەستٸڭ بٸرىڭعاي ەرەجەلەرٸ بويىنشا, بارلىق نەرسە تەڭ جەنە بارلىق جەردە بٸردەي ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ەگەر كەسٸپكەردٸڭ بەدەلدٸ اداممەن بايلانىسى بار بولسا, بۇل جاعداي بيزنەسكە ەشقانداي كٶمەگٸن تيگٸزبەۋٸ كەرەك.
كەز كەلگەن مەملەكەت ٷشٸن ونىڭ بارلىق ازاماتتارى كەسٸپكەرلٸككە ارنالعان قىزمەتكەرلەر سيياقتى. مەملەكەت ولارعا جۇمىسكەرگە قاراعاندا بيزنەستەن ەلدەقايدا كٶپ جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ. ەڭ باستىسى - كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸ سيياقتى, ازاماتتاردىڭ موتيۆاتسيياسى قاجەت.
سينگاپۋرلىق ەلەۋمەتتٸك پاكەتتە قول جەتٸمدٸ بٸلٸم, مەديتسينالىق كٶمەك, تۇرعىن ٷي, لايىقتى, قاۋٸپسٸز كەرٸلٸك جەنە ت.ب. جاعدايلار قاراستىرىلعان.
لي كۋان يۋ پرەمەر-مينيستر قىزمەتٸنەن كەتسە دە, ٷكٸمەتتە بەرٸبٸر ٶز جۇمىسىن جالعاستىردى. ول 2015 جىلى قايتىس بولدى.
ەر بيزنەسمەننٸڭ, ونىڭ قايتىس بولعان كەزٸندە, ٶمٸر بويعى تابىسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ بولادى ەكەن. لي كۋان يۋ تۋرالى ونداي دەرەكتەر جوق. لي كۋان يۋ ٷشٸن باستى كٶرسەتكٸش - ول قايتىس بولعاندا سينگاپۋردىڭ قانداي جاعدايدا قالعانى بولسا كەرەك.
كەرٸمسال جۇباتقانوۆ,
تاريح عىلىمنىڭ كانديداتى, قازاق-ورىس حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوتسەنتٸ.
ۇقساس جازبالار:
