قازاقستان پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 2018 جىلعى 5 قازاندا «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋى جارييا ەتٸلدٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولاشاعى مەن ەل-اۋقاتىن ودان ەرٸ ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ جارييالاعان مازمۇنى-تەرەڭ, ماقساتى-ايقىن جولداۋى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ستراتەگييالىق كٶزقاراسى مەن كٶشباسشىلىعىن ايقىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸن العاننان بەرگٸ 27 جىل ٸشٸندە پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ دانا باسشىلىعىمەن قوعام تۇراقتىلىعى ساقتالىپ, ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ, حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸ كٶتەرٸلدٸ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلٸ كٷن سايىن ارتىپ, دامۋدىڭ جارقىن بولاشاعىنا جول اشىلدى. قىتاي دوس, ەرٸ كٶرشٸ مەملەكەت رەتٸندە قازاقستاننىڭ جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸ ٷشٸن شىن جٷرەكتەن قۋانىشتى.
سوڭعى جىلدارى قحر تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ جەنە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جەكە باسشىلىعىمەن قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ساياسي ٶزارا سەنٸم مەن قولداۋ ودان ەرٸ نىعايىپ, ەكٸ ەل اراسىنداعى ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىق تەرەڭدەي تٷسۋدە. بٸرلەسە قۇرعان «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» باعدارلاما اياسىنداعى ٶندٸرٸستٸك نىساندار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ٶزٸنٸڭ نەتيجەسٸن كٶرسەتٸپ, ەكٸ ەلدٸڭ ورتاق دامۋىنا ايتارلىقتاي ىقپال ەتٸپ كەلەدٸ. سونىڭ بٸر دەلەلٸ رەتٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ەلشٸلٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جولداۋىنا بايلانىستى كەلەسٸ بەس اسپەكتٸنٸ ٸسكە اسىرۋعا جەنە قازاقستاننىڭ دامۋىنا ناقتى ٸس-ەرەكەتتەرٸمەن بەلسەندٸ قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىن.
بٸرٸنشٸدەن, قازاقستانداعى نەگٸزگٸ قالالار مەن ايماقتىڭ قۇرىلىسىن قولداۋ. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا, ايماقتىق جەنە قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جٷيەلٸ تٷردە دامىتۋدى جەنە ۋربانيزاتسييانى باسقارۋدىڭ جاڭا جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ ۇسىندى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەرتەبەسٸن بەرٸلٸپ, ال تٷركٸستان قالاسىندا «TURKISTAN» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى قۇرىلدى. بۇل قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ كەڭ اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ ٷلكەن تاريحي ماڭىزى بار ەكەنٸن بٸلدٸرەدٸ. وسىعان وراي مەن جاقىن ارادا شىمكەنتكە جەنە باسقا دا ٶڭٸرلەرگە رەسمي ساپارمەن بارۋدى, جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدٸ جوسپارلاپ وتىرمىن. وندا وڭتٷستٸك ٶڭٸردٸڭ دامۋ قاجەتتٸلٸگٸن, ەكٸ ەل اراسىنداعى ٸسكەرلٸك بايلانىس پەن جوبالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال كٶرسەتۋ جولدارىن زەردەلەمەكپٸن. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قىتاي كومپانييالارى شىمكەنت مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋ جوباسىن جٷزەگە اسىرۋدا. سونىمەن قاتار, تٷركٸستاندا تٷيە سٷتٸنەن دايىن ۇنتاق شىعاراتىن قازاقستان مەن قىتايدىڭ بٸرلەسكەن «Golden سamel group LTD» زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى تولىق اياقتالدى.
ەكٸنشٸدەن, قازاقستاندى شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتور سالالارىن دامىتۋدى قولداۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىققا جولداۋى كەزٸندە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ەكسپورتقا باعىتتالعان ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىنداردى قولداۋ جەنە قازاقستاندىق ٶنٸمدەردٸ حالىقارالىق نارىققا شىعارۋعا قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتكەن بولاتىن. قىتاي - قازاقستاننىڭ جاقىن كٶرشٸسٸ ەرٸ ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ تۇتىنۋ نارىعى. قازاقستاننىڭ قىتايعا ەكسپورتتى كەڭەيتۋ مەسەلەسٸ دە ەرەكشە باسىمدىلىققا يە. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قىتاي كومپانييالارى قوستاناي，سولتٷستٸك قازاقستان جەنە باسقا دا وبلىستاردا, ەكسپورتقا باعىتتالعان قازاقستاننىڭ ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارى，سونىڭ ٸشٸندە زاماناۋي اۆتوموبيل قۇراستىرۋ جەنە ٶندٸرٸستٸك زاۋىتتى, استىق جەنە مايلى داقىلدارىن ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸپتەرمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ٸستەپ جاتىر. ولاردىڭ ٶنٸمدەرٸنٸڭ باسىم بٶلٸگٸ قىتايعا جەنە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرٸنە ساتىلىپ, قازاقستانعا ٷلكەن ەكونوميكالىق پايدا ەكەلۋدە. سونداي-اق بۇل جوبالار ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراپىنان جوعارى باعالاندى. بولاشاقتا قىتاي ەلشٸلٸگٸ قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ەلەۋەتتٸ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا جاعداي جاساپ, قازاقستانعا نەعۇرلىم وزىق جەنە جاسىل ٶندٸرٸس قۋاتىن ەنگٸزۋگە, قازاقستانداعى «ٷشٸنشٸ جاڭعىرتۋ» باعدارلاماسىنا دەمەۋ كٶرسەتۋگە, ٶنەركەسٸپتٸ جاڭعىرتۋدى جٷزەگە اسىرۋ مەن ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ دامىتۋعا, «قازاقستاندا جاسالعان» جوعارعى ساپالى ٶنٸمدەردٸ ەلەمدٸك نارىققا شىعارۋعا قولداۋ كٶرسەتەدٸ. بولاشاقتا قىتاي ەلشٸلٸگٸ ەكٸ ەل ٷشٸن ايماقتىق ەكٸ جاقتى پراگماتيكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا，قىتايمەن ىنتىماقتاستىق ٷشٸن قازاقستاننىڭ ەربٸر ٶڭٸرٸنٸڭ ايماقتىق ارتىقشىلىقتارى مەن قوسىمشا ارتىقشىلىقتارىن انىقتاۋعا, نەگٸزگٸ قالالاردىڭ كلاستەرٸن دامىتۋعا جەردەمدەسٸپ جەرگٸلٸكتٸ حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جەنە حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا ىقپالىن تيگٸزۋگە دايىن.
ٷشٸنشٸدەن, جوعارى تەحنولوگييالىق جەنە يننوۆاتسييالىق سالالاردى دامىتۋدا قازاقستاندى قولداۋ. جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى يننوۆاتسييا مەن «بولاشاق ەكونوميكا» دامۋىنا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سوڭعى جىلدارى قىتاي مەن قازاقستاندا تەحنولوگييالىق يننوۆاتسييالارعا جەنە يننوۆاتسييالىق ەكونوميكانى دامىتۋعا ٷلكەن نازار اۋدارۋدا. وسى سالادا ٶزارا تەجٸريبە الماسا وتىرىپ, ەكٸجاقتى وقۋ, بٸلٸمدٸ جەتٸلدٸرۋ قوس تاراپقا دا اسا تيٸمدٸ بولىپ ەسەپتەلەدٸ. قىتاي قازاقستانمەن بٸرلەسە وتىرىپ, ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ورنالاسقان العاشقى سۋپەر ەسەپتەۋٸش ورتالىعىن قۇرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدە.
قىتاي ەلشٸلٸگٸ زاماناۋي اگروتەحنولوگييالار, بيومەديتسينا, جاساندى ينتەللەكت, ٷلكەن دەرەك كٶزدەرٸ, ەلەكتروندى تاۋار باعىتىندا ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋعا قولداۋ بٸلدٸرەدٸ. بۇدان بٶلەك, عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسييالىق مٷمكٸندٸكتەردٸ بٸرلەسٸپ جەتٸلدٸرۋگە, جوعارى تەحنولوگييالىق يندۋسترييالاندىرۋ مەن نارىققا شىعۋدى جەدەلدەتۋگە جەنە ەكٸ ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىن نەگٸزگە الا وتىرىپ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا دايىن.
تٶرتٸنشٸدەن, تۋريزمدٸ دامىتۋدا قازاقستاندى قولداۋ. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋدا ٸشكٸ جەنە سىرتقى تۋريزمدٸ قارقىندى دامىتۋ كەرەكتٸگٸن اتاپ كٶرسەتتٸ. قازاقستان - تابيعاتى ٶتە ەسەم, تۋريستٸك رەسۋرستارعا باي ەل. سوڭعى جىلدارى قازاقستان ٷكٸمەتٸ تۋريستٸك ورتانى جاقسارتۋ بويىنشا جاڭا شارالاردى ۇدايى ەنگٸزٸپ كەلەدٸ. اتاپ ايتقاندا, ٶتكەن جىلى استانادا ٶتكەن ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كٶرمەسٸ, «قازاقستانداعى قىتاي تۋريزم جىلىنىڭ» سەتتٸ اياقتالۋى, كٶلٸك قاتىناستارى جەنە تۋريستٸك ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتىپ قانا قويماي, سونداي-اق قازاقستانعا ساياحات جاساۋ ٷشٸن كٶپتەگەن قىتاي تۋريستەرٸن قوسا العاندا, بٷكٸل ەلەمنٸڭ نازارىن ٶزٸنە اۋداردى.
بٸز ەكٸ ەلدٸڭ تۋريزم سالالارى جەنە كەسٸپورىندارى اراسىندا ٶزارا الماسۋلاردى نىعايتۋعا, مەملەكەتارالىق تۋريزمدٸ دامىتۋعا, ەكٸجاقتى ۆيزالىق ساياساتتى زەردەلەپ, حالىقارالىق تۋريزمدٸ كەڭ كٶلەمدە جٷزەگە اسىرۋعا قاجەتتٸ جاعدايلاردى جاساۋعا دايىنبىز.
بەسٸنشٸدەن, قىتاي مەن قازاقستان جاستارى اراسىندا ٶزارا الماسۋ, ارالاسۋ. مەملەكەت باسشىسى ٶز ٷندەۋٸندە, ەلەۋمەتتٸك-رۋحاني جاڭعىرتۋ ٷدەرٸسٸن دامىتۋدى, جاستاردى جان-جاقتى قولداۋدى ەەركشە اتادى. سوسىن 2019 جىلدى «جاستار جىلى» دەپ جارييالاۋدى ۇسىندى. جاستار - ەلدٸڭ بولاشاعى, قىتاي-قازاقستان دوستىعىنىڭ مۇراگەرلەرٸ دە جاستار.
قىتاي ەلشٸلٸگٸ «جاستار جىلى» ٸس-شارالارىنا بەلسەنە قاتىسۋعا جەنە قىتايلىق جەنە قازاقستاندىق جاستار اراسىندا تٷرلٸ سالا بويىنشا بارىس-كەلٸستٸ ىنتالاندىرۋعا قولداۋ كٶرسەتپەك. بۇل رەتتە, وسى ٸس-شارا اياسىندا ەكٸ ەلدٸڭ تيٸستٸ ۆەدومستۆولارى, ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ مەن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارى «جاستار الماسۋ لاگەرٸ» سيياقتى تٷرلٸ ٸس-شارالاردى بٸرلەسە جٷرگٸزٸپ, ەكٸ تاراپتان جاستاردى بٸر-بٸرٸنٸڭ تٸلٸن ٷيرەنۋگە, «ۆيچات» جەنە باسقا دا ونلاين ەلەۋمەتتٸك پلاتفورمالار ارقىلى جاقسى دوس بولىپ, قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى دوستىق الاۋىن ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاستىرۋعا نيەتتٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قىتاي مەن قازاقستان دامۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭٸندە. قىتاي 2049 جىلعا دەيٸن قىتاي ۇلتىنىڭ قايتا ٶركەندەۋ جولىندا «قىتاي ارمانىن» ٸسكە اسىرسا, قازاقستان 2050 جىلى ەلەمدەگٸ دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا ەنۋ ماقساتىنا جەتۋدٸ كٶزدەيدٸ. ەكٸ ەلدٸڭ ستراتەگييالىق ماقساتتارعا جەتۋدەگٸ ۋاقىتتىق نٷكتەلەرٸ ۇقساس, مٷددەلەرٸ بٸر.
قازاقستانداعى قىتاي ەلشٸسٸ رەتٸندە, ٶز اتىمنان جەنە قىتاي ەلشٸلٸگٸ اتىنان ەكٸ ەلدٸڭ ورتاق دامۋىنا جەردەمدەسۋگە, ەكٸ مەملەكەت تۇرعىندارىنىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرۋعا جەنە قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى جان-جاقتى ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸكتٸڭ جوعارى دەڭگەيدە ٷزدٸكسٸز دامۋىنا ىقپال ەتۋگە بار كٷش-جٸگەرٸمدٸ جۇمساۋعا دايىنمىن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ چجان سياو
