قازاقستاندا ينفلياتسييا رەكوردتىق 8,4 پروتسەنتكە جەتتٸ. ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, تٶرت جىل بۇرىن وسى كٶرسەتكٸش 7,9-عا دەيٸن بارعان. بيىل بٸردەن 8 پروتسەنتتەن اسىپ كەتتٸ.
جاقىندا پرەزيدەنت توقاەۆ ۇلتتىق بانك تٶراعاسىن اقورداعا شاقىرىپ, ينفلياتسييانى بارىنشا تەجەپ وتىرۋعا تاپسىرما بەردٸ. سەبەبٸ باعالار شارىقتاپ كەتتٸ. بٷگٸندە "تەڭگەنٸڭ قۇنى ينفلياتسيياعا سەيكەس كەلمەيدٸ" دەگەن پٸكٸرلەر ايتىلىپ جٷر. سودان دەۆالۆاتسييا تۋرالى الىپقاشپا ەڭگٸمەلەر دە تاراي باستادى. Sputnik قازاقستان تٸلشٸسٸنە سۇحبات بەرگەن ەكونوميست ماماندار تەڭگەنٸڭ بولاشاعىنا بولجام جاسادى.
5-10 پروتسەنتكە تٷزەتۋگە تۋرا كەلەدٸ
ەكونوميست ارمان بايعانوۆتىڭ ويىنشا, ينفلياتسييانىڭ قازٸرگٸ دەڭگەيٸ ۇلتتىق بانك ايتىپ وتىرعان كٶرسەتكٸشتەن جوعارى بولىپ تۇر. سەبەبٸ قىمباتشىلىق بارلىق سالادا بايقالادى. ال مەملەكەتتٸك ورگاندار حالىق دٷرلٸگٸپ كەتپەسٸن دەپ, ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەتٸپ كٶرسەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن.
"مەنٸڭشە, قازٸرگٸ ينفلياتسييا 10 پروتسەنتتەن اسىپ كەتتٸ. دەمەك, ۇلتتىق بانكتٸڭ بازالىق ستاۆكاسى دا جوعارى بولۋى تيٸس. ال ينفلياتسييا كٶتەرٸلگەن سايىن تاۋار مەن قىزمەتتەردٸڭ ٶزٸندٸك قۇنى كٶتەرٸلەدٸ. وندايدا وتاندىق بيزنەسمەندەردٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ. بەرٸمٸز ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداققا كٸرەمٸز عوي. كەسٸپكەرلەر كٶرشٸ ەلدەرگە قىمبات تاۋار اپارسا, ونى كٸم الادى? ولار بەسەكەلەستٸككە تٶتەپ بەرە المايدى", - دەيدٸ بايعانوۆ.
ساراپشى تەڭگەنٸڭ قازٸرگٸ باعامى دوللارعا سەيكەس كەلمەيدٸ دەپ ويلايدى. سوندىقتان ونى بٸرشاما تٷزەتۋگە تۋرا كەلەدٸ.
"بەلكٸم, تەڭگە باعامىن بٸردەن 5-10 پروتسەنتكە تٷزەتۋگە تۋرا كەلەدٸ. سوسىن ۇلتتىق قوردىڭ اقشاسى دا كٶبەيٸپ جاتقان جوق. مەملەكەت سالىقتى جيناپ جاتىر. تٷسٸمٸ جاقسى دەيدٸ. بٸراق بيۋدجەتتٸڭ شىعىندارى دا ٶسٸپ كەلەدٸ. جالاقىنى, زەينەتاقىنى كٶتەردٸ, تاعىسىن تاعى. وعان ۇلتتىق قوردان اقشا الادى. بٸراق ونى دا تولىقتىرىپ وتىرۋ قاجەت", - دەيدٸ بايعانوۆ.
"ەدەيٸ تىقپالاپ جاتىر"
ال قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆ بٸرەۋلەر دەۆالۆاتسييا تۋرالى الىپقاشپا ەڭگٸمەلەردٸ ەدەيٸ تاراتىپ جاتىر دەپ سانايدى.
"ەكٸ اپتا بولدى, دەل وسى مەسەلەنٸ بٸرەۋ ماسس-مەدياعا ەدەيٸ تىقپالاپ جاتقان سيياقتى. ەندٸ, بٸزدە دەۆالۆاتسييانى قالايتىن ويىنشىلار بار عوي. مەسەلەن, جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانييالار ٶز شيكٸزاتىن دوللارمەن ساتادى. ولارعا دوللاردى ايىرباستاعاندا تەڭگەنٸڭ كٶپتەن شىققانى تيٸمدٸ. جالپى, دوللارمەن تابىس تاباتىنداردىڭ بەرٸ سولاي. ولار جالاقىنى دا, سالىقتى دا تەڭگەمەن تٶلەيدٸ. ال تەڭگە قۇنسىزدانسا, اقشا كٶپ شىعادى. دەمەك, تابىستىڭ كٶلەمٸ ارتادى", - دەيدٸ رىسمامبەتوۆ.
ماماننىڭ ويىنشا, تەڭگە بٸردەن ەلسٸرەپ كەتپەيدٸ. بٸراق ەكونوميكانىڭ ديۆەرسيفيكاتسيياسىن جاساي الماساق, ۇلتتىق ۆاليۋتامىز بٸرتٸندەپ قۇنسىزدانا بەرەدٸ. وسى ورايدا ساراپشى قازٸرگٸ رەكوردتىق ينفلياتسييانىڭ سەبەبٸن دە تٷسٸندٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت ەكونوميكاعا كٶپ قارجى قۇيعاننان كەيٸن ينفلياتسييانىڭ دەڭگەيٸ كٶتەرٸلٸپ كەلەدٸ.
"ينفلياتسييا جايدان-جاي 8,4 پروتسەنتكە دەيٸن كٶتەرٸلمەيدٸ. مەنٸڭشە, مەملەكەت ەكونوميكانىڭ باياۋلاپ قالعانىن كٶرگەننەن كەيٸن اقشانى كٶپتەپ قۇيىپ جاتىر. ال اينالىمدا اقشا كٶپ بولسا, ينفلياتسييا مٸندەتتٸ تٷردە كٶتەرٸلەدٸ. سودان جاقىندا ۇلتتىق بانك ينفلياتسييانى سەل تەجەۋ ٷشٸن بازالىق ستاۆكانى بٸرشاما كٶتەردٸ. الداعى ۋاقىتتا ينفلياتسييانىڭ جىلدىق كٶرسەتكٸشٸ 8 پروتسەنتتەن تٷسپەسە, قىركٷيەك-قازان ايلارىندا بازالىق مٶلشەرلەمە تاعى كٶتەرٸلۋٸ مٷمكٸن", - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ رىسمامبەتوۆ.
حالىقتىڭ جاعدايى قيىنداپ كەتەدٸ
ەكونوميست مارات قايىرلەنوۆ تا قازٸرگٸ كەزدە دەۆالۆاتسييا جاساعان دۇرىس ەمەس دەپ وتىر. ونداي شارا شيكٸزاتتى دوللارمەن ساتاتىندارعا تيٸمدٸ بولسا دا, قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
"ەكونوميكادا "ينفلياتسييالىق-دەۆالۆاتسييالىق سپيرال" دەگەن تٷسٸنٸك بار. مىسالى, تەڭگەنٸڭ دوللارعا شاققانداعى باعامى 1 پروتسەنتكە ەلسٸرەسە, 0,12 پروتسەنتتٸك ينفلياتسييا بولادى دەيدٸ. ال بٸزدٸڭ ەسەبٸمٸز بويىنشا 0,45 پروتسەنت, سوندا 9 پروتسەنتتٸك ينفلياتسييا كەزٸندە تەڭگە, شامامەن, 20 پروتسەنتكە ەلسٸرەيدٸ. دەل سولاي ٸستەسەك, جاڭاعى ينفلياتسييالىق-دەۆالۆاتسييالىق سپيرالگە تٷسٸپ كەتەمٸز. سوندا ٶرتتٸ بەنزينمەن ٶشٸرگەندەي بولامىز. يە, دەۆالۆاتسييا جاساۋعا بولادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە شيكٸزات ساتاتىنداردىڭ تابىسى ارتادى. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, حالىققا قيىنداۋ بولادى", - دەيدٸ قايىرلەنوۆ.
ساراپشى تەڭگە باعامىنا باسقا دا ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ەسەر ەتەتٸنٸن دە ەسكە سالدى. سونىڭ ٸشٸندە رەسەيگە سالىناتىن سانكتسييالار مەن مۇنايدىڭ ەلەمدٸك باعاسى بار. ەگەر وسى مەسەلەر شيەلەنٸسٸپ كەتسە, ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ جاعدايى ناشارلايدى.
"سول كەزدە تاڭداۋ جاساۋعا تۋرا كەلەدٸ. ال ينفلياتسييالىق-دەۆالۆاتسييالىق سپيرالگە تٷسٸپ كەتسەك, ودان شىعۋ قيىن بولادى. ينفلياتسييا ٶسە بەرەدٸ. مەنٸڭشە, ينفلياتسييانىڭ قازٸرگٸ دەڭگەيٸ باسقاشا. ۇلتتىق بانك ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسى 8-9 پروتسەنتكە قىمباتتادى دەيدٸ. بٸراق, شىن مەنٸندە, ودان دا جوعارى بولىپ تۇرعان تەرٸزدٸ", - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ قايىرلەنوۆ.
ماماننىڭ ويىنشا, كٷزگە قاراي كارانتيندٸك شارالار كٷشەيسە, جاعداي قيىنداي تٷسەدٸ.
تەڭگەگە قىسىم تٷسەدٸ
GSB UIB بيزنەستٸ تالداۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, ەكونوميست ماقسات حالىق ۇلتتىق بانك ينفلياتسييانى باقىلاۋدان شىعارىپ الدى دەپ سانايدى.
"شىنىمەن دە, ينفلياتسييا ٶتە جوعارى بولىپ كەتتٸ. ۇلتتىق بانك ونى باقىلاۋدان شىعارىپ الدى دەۋگە نەگٸز بار. ٶيتكەنٸ بانكتٸڭ ٶزٸ جىلدىڭ باسىندا ينفلياتسييا 4-6 پروتسەنتتٸك دەلٸزدەن شىقپايدى دەگەن. بٸراق ول دەلٸزدەن شىعىپ كەتتٸ. دەمەك, ۇلتتىق بانك قاداعالاۋدى قولىنان شىعارىپ الدى", - دەدٸ حالىق.
ساراپشى ۇلتتىق بانكتٸڭ ەكونوميكاداعى اقشا ماسساسىن ارتتىرعانىن دا ەسكە سالدى. مەسەلەن, 2020 جىلى قازان ايىندا 24 تريلليون 180 ميلليارد تەڭگە بولعان. قازٸر ونىڭ كٶلەمٸ 28 تريلليون تەڭگەدەن اسىپ كەتتٸ.
"دەمەك, 10 ايدىڭ ٸشٸندە اينالىمعا تاعى 4 تريلليون تەڭگە شىعارىلىپ وتىر. بۇنىڭ بەرٸ ينفلياتسيياعا ەسەر ەتەدٸ. وعان قوسا, ازىق-تٷلٸك ينفلياتسيياسى بار. تاۋارلار قىمباتتاپ جاتىر. سونىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ تٶلەم قابٸلەتتٸلٸگٸ تٶمەندەيدٸ. بيىلعى قۋاڭشىلىقتىڭ ەسەرٸ دە بولادى. قازٸر جەمٸس-جيدەك پەن كٶكٶنٸستٸڭ پٸسەتٸن ۋاقىتى, ەزٸرشە بٸلٸنبەيدٸ. بٸراق قاراشا-جەلتوقسان ايلارىندا قۋاڭشىلىقتىڭ ەسەرٸ سەزٸلەدٸ. سول كەزدە ينفلياتسييا تاعى ٶسۋٸ ەبدەن مٷمكٸن", - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ حالىق.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ٷكٸمەت قولعا العان باعدارلامالار مەن جوبالار ٸسكە اسپاسا, ينفلياتسييا كٷشەيە بەرەدٸ. ال تەڭگەنٸڭ قازٸرگٸ باعامىن ۇستاپ وتىرعان ماڭىزدى بٸر فاكتور بار.
"ول – ۇلتتىق قوردان اۋدارىلىپ جاتقان اقشالار. بىلتىر قوردان 4,7 تريلليون تەڭگە اۋدارىلدى. ونىڭ بەرٸ دوللاردا بولعان. تەڭگەگە اۋداردى دا, قور بيرجاسى ارقىلى ٶتكٸزدٸ. بيىل 3 تريلليون تەڭگە اۋدارىپ جاتىر. دەمەك, تۇراقتى تٷردە تەڭگەگە كٷش بەرٸلٸپ تۇر. مەنٸڭشە, وسى فاكتور بولماسا, تەڭگەمٸز كٶبٸرەك قۇبىلاتىن ەدٸ. بٸراق كەلەسٸ جىلدان باستاپ ۇلتتىق قوردان بٶلٸنەتٸن ترانسفەرتتەر تٷسەدٸ. دەمەك, سول كەزدە تەڭگەگە قىسىم تٷسەدٸ", - دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ حالىق.
دەگەنمەن, تەڭگەنٸڭ باعامى اياق استىنان تٷسٸپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن. مەسەلەن, مۇنايدىڭ باعاسى كٷرت ارزانداپ كەتسە, بىلتىرعى جاعداي قايتالانادى. سوسىن تاعى بٸر سىرتقى فاكتور بار. اقش-تىڭ فەدەرالدى رەزەرۆ جٷيەسٸ دوللاردىڭ پايىزدىق مٶلشەرلەمەسٸن كٶتەرگەن جاعدايدا باسقا ۆاليۋتالار قۇنسىزدانا باستايدى. تەڭگە دە ەلسٸرەيدٸ.
"سوندىقتان بٸزدٸڭ تەڭگەمٸز قاۋپٸسٸز, بەرٸ كٷشتٸ دەپ ايتا المايمىن. وعان ەسەر ەتەتٸن فاكتورلار كٶپ. ەرتەڭ اياق استىنان مۇناي باعاسى تٷسٸپ كەتسە دە, تەڭگە بٸردەن قۇلدىرايدى", - دەيدٸ حالىق.
