فوتو: الييار نۇرەدٸلدٸڭ جەكە مۇراعاتىنان
الماتى مەملەكەتتٸك قۋىرشاق تەاترىنىڭ اكتەرٸ, رەجيسسەرلٸككە قادام باسىپ جٷرگەن ٶنەرپاز الييار نۇرەدٸل ٶزٸندٸك شەبەرلٸگٸن شىڭداپ جٷرگەن جاس بۋىننىڭ بٸرٸ. بٷگٸندە اكتەر رەتٸندە عانا ەمەس, رەجيسسەر رەتٸندە دە ٶز باعىتىن ايقىنداپ, بالالارعا ارنالعان قويىلىمدار ارقىلى كٶرەرمەننٸڭ جٷرەگٸنە جول تاۋىپ كەلەدٸ.
جاس دارىننىڭ شىعارماشىلىعى شىنايىلىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸككە, ٸزدەنٸس پەن جاڭاشىلدىققا نەگٸزدەلگەن. الييار نۇرەدٸل وسىنداي كٷردەلٸ جولدى تاڭداپ, بالا كٶرەرمەننٸڭ سەنٸمٸنەن شىعىپ جٷرگەن جاستاردىڭ بٸرٸ.
سۇحبات بارىسىندا ول ٶزٸنٸڭ العاشقى رەجيسسەرلٸك تەجٸريبەسٸ, ساحناداعى ٸزدەنٸستەرٸ جەنە بولاشاق جوسپارلارى جايلى سىر شەرتتٸ.
- ٶزٸڭٸز ويناپ جٷرگەن قۋىرشاقتاردىڭ شىنايىلىعىن كٶرەرمەنگە قالاي جەتكٸزەسٸز?
- قۋىرشاقتى تٸرٸلتۋ ۇزاق پروتسەسس بولعاندىقتان الدىمەن ٶز بويىمنان ٶتكٸزەمٸن, سودان كەيٸن بارىپ قۋىرشاققا سالامىن. ەربٸر رٶلگە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قارايمىن. كٸشكەنتاي كٶرەرمەندٸ الداۋ مٷمكٸن ەمەس. ولار شىنايىلىقتى بٸردەن بايقاپ قويادى. ەرەسەك ادام ٶمٸرگە بالانىڭ كٶزٸمەن قاراي بٸلسە ويناپ جاتقان قۋىرشاعى دا شىنايى كٶرٸنەدٸ. جانسىز زاتقا جان بٸتٸرۋ دە وڭاي ەمەس, ەرٸ ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ تالاپ ەتەدٸ.
- ەڭ العاش رەت قاي قويىلىمدا رەجيسسەردٸڭ اسسيستەنتٸ نەمەسە كٶمەكشٸسٸ بولدىڭىز?
- امەريكاندىق ەرنەست حەمينگۋەيدٸڭ «شال مەن تەڭٸز» شىعارماسىن ٶزٸندٸك جاڭاشا باعىتتا جەنە استارلى تاقىرىپتا دينا جۇماباي ساحنالاعان بولاتىن. مەنٸڭ رەجيسسەردٸڭ كٶمەكشٸسٸ رەتٸندەگٸ ەڭ العاشقى جۇمىسىم سول كەزدە بولدى. بۇرىن سوڭدى رەجيسسەردٸڭ كٶمەكشٸسٸ رەتٸندە قىزمەت ەتپەگەننەن كەيٸن قويىلىمنىڭ پروتسەسسٸن اكتەر رەتٸندە ەمەس, رەجيسسەر رەتٸندە العاش كٶردٸم. وسى پروتسەسستەن كەيٸن دە بولار, كەيٸنٸرەك جەكە رەجيسسەر رەتٸندە باعىمدى سىناپ كٶردٸم. دەگەنمەن دە مەن ٷشٸن تەجٸريبە الاتىنداي جۇمىس بولدى. سەبەبٸ مۋزىكانى دۇرىس تاڭداۋ, جارىقتى قويا بٸلۋ, اكتەرلەرمەن جۇمىس ٸستەۋ, ەر قۋىرشاققا جان بٸتٸرۋ جەنە قويىلىمدى قويۋدىڭ ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك ەكەندٸگٸن سەزٸندٸم, باسىمنان ٶتكەردٸم. تەرەڭ, استارلى ويى بار, ادامگەرشٸلٸك قاسيەتتەردٸ دەرٸپتەيتٸن ەرەكشە قولتاڭباسى بار قويىلىمنىڭ كٶرەرمەننٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىقتى دەپ سەنەمٸن.
- تولىقتاي رەجيسسەر رەتٸندە باق سىناعان تۋىندىڭىز «اناسىن ٸزدەگەن مامونت» قويىلىمى جايىندا ايتىپ بەرسەڭٸز. اكتەر رەتٸندە ەمەس, رەجيسسەر رەتٸندە سپەكتاكلگە دايىندالۋدىڭ ايىرماشىلىعى بار ما?
- «اناسىن ٸزدەگەن مامونت» – مەنٸڭ ەڭ العاشقى تولىقتاي رەجيسسەرلٸك جۇمىسىم. سوناۋ 1980 جىلدارى «مامونتەنوك» اتتى مۋلتفيلم جارىق كٶرگەن بولاتىن. سول مۋلفيلمنٸڭ اۆتورى ەرتەگٸ-مۋلتفيلمگە ستسەناريي جەنە پەسا رەتٸندە جازىپ شىققان. بٸز سول ٷش نۇسقاسىن قوسىپ, جاڭا تۋىندى جاسادىق. بۇل مۋلتفيلمٸڭ دە ٶزٸندٸك تاريحى بار. كەزٸندە 1981 جىلى شىنايى مامونت تابىلعان كەزگە بايلانىستى دينا نەپومنياششايا ستسەناريي جازعان. وسى مۋلتفيمگە بايلانىستى قويىلىم ساحنالادىق. قازٸرگٸ تاڭدا بالاسىن تاستاعان انانىڭ, اناسىن ٸزدەگەن بالانىڭ كٶبەييۋٸنە باينالانىستى بۇل قويىلىمدى ساحنالاۋعا شەشٸم قابىلدادىق. سەبەبٸ كٶرەرمەنگە وي سالاتىنداي, تەربيەلٸك مەنٸ بار ەرەكشە قويىلىم شىعارعىمىز كەلدٸ.
مەنٸڭ العاشقى قويىلىمىمنىڭ دا شىعۋى قىزىق بولدى. دەل سول ۋاقىتتا تەاتر جٶندەۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى جابىلىپ, بٸز قويىلىم دايىندىعىن الماتى قالاسىنداعى حايۋاناتتار باعىندا جاساعان بولاتىنبىز. قويىلىمعا ەرەكشە قىزىعۋشىلىقپەن قاراعان باقىرجان كايۋوۆ قويىلىمدا ويناعىسى كەلەتٸندٸگٸن ايتىپ, كەرٸك پەن مورجعا جان بٸتٸرٸپ, سەتتٸ الىپ شىقتى. بۇل قويىلىمنىڭ ەرەكشەلٸگٸ – جاعىمسىز كەيٸپكەرلەر جوق, بارلىق كەيٸپكەرلەر مەيٸرٸمگە تولى, كٶڭٸلدەرٸ اق, كٶمەككە تالپىنىپ تۇراتىن جاعىمدى رٶلدە. سول ارقىلى بٸزدٸڭ كٶرەرمەندەردٸڭ مەيٸرٸمدٸلٸك, ادامگەرشٸلٸك قاسيەتتەرٸن ارتتىرادى دەپ سەنەمٸن.
مەنٸڭ العاشقى تولىقتاي جەكە جۇمىسىم بولعاندىقتان قويىلىمنىڭ دايىندىق بارىسىندا قوبالجىعانىم راس. تٸپتٸ اكتەر بولىپ جٷرە بەرگەنٸم دۇرىس شىعار دەگەن وي بولعانىن دا جاسىرمايمىن. سول ۋاقىتتا بۇل ۋايىمنىڭ بولۋى كەرەك تە بولعان شىعار. ٶز جۇمىسىم بولعاننان كەيٸن ەربٸر ۇساق-تٷيەككە دەيٸن ويلاستىرىپ, بٸراز تەجٸريبە دە جيناقتادىم. جاسىراتىنى جوق, العاشىندا ٶزٸمنەن ٷلكەن ٶنەر مايتالماندارىمەن جۇمىس ٸستەۋ بٸراز قورقىنىش تۋدىرعانى راس. قانشا دەگەنٸمەن دە, جاسى دا, ٶنەردەگٸ جولى دا مەنەن ٷلكەن بولعاندىقتان قوبالجۋ بولدى, بٸراق پروتسەسستٸ كٶرگەننەن كەيٸن ٶزٸمدٸ جيناپ الدىم.
- ويناپ جٷرگەن قويىلىمدارىڭىزدىڭ قايسىسىنىڭ جانرى ٶزٸڭٸزگە جاقىنىراق?
- ويناپ جٷرگەن رٶلدەرٸمنٸڭ جانرى ەرتٷرلٸ. سونىڭ ٸشٸندە كومەدييا جانرى جاقىنىراق. ٶمٸردە قانداي بولساڭ وينايتىن رٶلدٸڭ, قوياتىن قويىلىمنىڭ جانرىن دا الىپ شىعۋ وڭايىراق بولادى. دەگەنمەن دە كومەدييا وڭاي جانر ەمەس. حالىقتى كٷلدٸرتۋ ەسٸرەسە كٸشكەنتاي كٶرەرمەندٸ كٷلدٸرۋ, ويناتۋ, كٶڭٸلٸنەن شىعۋ كەز كەلگەننٸڭ قولىنان كەلە بەرمەيدٸ. سەبەبٸ قازٸرگٸ بالالار ەموتسيياعا جاقىن, قويىلىمنىڭ ۇناعاندىعىن ولاردىڭ كٶزدەرٸنەن-اق بايقاۋعا بولادى. سونىڭ ٸشٸندە ٶزٸم ويناپ جٷرگەن «ۇر توقپاق» قويىلىمىنداعى شالدىڭ بەينەسٸ ەرەكشە ۇنايدى. بۇل كەيٸپكەردٸڭ ەشكٸممەن جۇمىسى جوق, ٶزٸمەن ٶزٸ جٷرگەن جاعىمدى كەيٸپكەر رەتٸندە شىعارۋعا تىرىستىق. ونىڭ بەينەسٸن تولىقتىرۋ, ەرەكشە شىعارۋ ٷشٸن دە بٸراز جۇمىس ٸستەدٸك. بۇل تولىقتاي كومەدييالىق كەيٸپكەر بولماسا دا سوعان جاقىن, جاعىمدى كەيٸپكەر. «ۇر توقپاق» قويىلىمىنداعى شالدىڭ بەينەسٸ ٶمٸردەگٸ ٶزٸمە جاقىن بولعاندىقتان بولار ەرەكشە ۇنايدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قۋىرشاق تەاترىندا ادامگەرشٸلٸك قاسيەتتەردٸ دەرٸپتەيتٸن قويىلىمدار جەتەرلٸك بۇل سول قاسيەتتەردٸ العا تارتاتىن قويىلىمنىڭ بٸرٸ رەتٸندە ەرەكشە.
- شىعارماشىلىق جولىڭىزدا العا قويعان باستى ماقساتتارىڭىز بەن بولاشاققا جوسپارلارىڭىز قانداي?
- العا جوسپار كٶپ. تەاتردا جٷرگەن سوڭ ٷنەمٸ ٸزدەنٸستە بولۋ باستى مٸندەت دەپ بٸلەمٸن. ەر رٶل, ەر قويىلىم – جاڭا بٸر بەلەس. سوندىقتان اكتەر رەتٸندە دە, رەجيسسەر رەتٸندە دە توقتاماي ٷيرەنٸپ, تەجٸريبە جيناقتاۋعا تىرىسامىن. ۋاقىت ٶتە كەلە ٶزٸمنٸڭ شىعارماشىلىق قولتاڭبام قالىپتاسسا ەكەن دەيمٸن.
- سٷبەلٸ سۇحباتىڭىزعا كٶپ راقمەت!
