Foto: Aliiar Nurádildiń jeke muraǵatynan
Almaty Memlekettik qýyrshaq teatrynyń akteri, rejisserlikke qadam basyp júrgen ónerpaz Aliiar Nurádil ózindik sheberligin shyńdap júrgen jas býynnyń biri. Búginde akter retinde ǵana emes, rejisser retinde de óz baǵytyn aiqyndap, balalarǵa arnalǵan qoiylymdar arqyly kórermenniń júregine jol taýyp keledi.
Jas darynnyń shyǵarmashylyǵy shynaiylyq pen jaýapkershilikke, izdenis pen jańashyldyqqa negizdelgen. Aliiar Nurádil osyndai kúrdeli joldy tańdap, bala kórermenniń seniminen shyǵyp júrgen jastardyń biri.
Suhbat barysynda ol óziniń alǵashqy rejisserlik tájiribesi, sahnadaǵy izdenisteri jáne bolashaq josparlary jaily syr shertti.
- Ózińiz oinap júrgen qýyrshaqtardyń shynaiylyǵyn kórermenge qalai jetkizesiz?
- Qýyrshaqty tiriltý uzaq protsess bolǵandyqtan aldymen óz boiymnan ótkizemin, sodan keiin baryp qýyrshaqqa salamyn. Árbir rólge úlken jaýapkershilikpen qaraimyn. Kishkentai kórermendi aldaý múmkin emes. Olar shynaiylyqty birden baiqap qoiady. Eresek adam ómirge balanyń kózimen qarai bilse oinap jatqan qýyrshaǵy da shynaiy kórinedi. Jansyz zatqa jan bitirý de ońai emes, ári úlken jaýapkershilikti talap etedi.
- Eń alǵash ret qai qoiylymda rejisserdiń assistenti nemese kómekshisi boldyńyz?
- Amerikandyq Ernest Hemingýeidiń «Shal men Teńiz» shyǵarmasyn ózindik jańasha baǵytta jáne astarly taqyrypta Dina Jumabai sahnalaǵan bolatyn. Meniń rejisserdiń kómekshisi retindegi eń alǵashqy jumysym sol kezde boldy. Buryn sońdy rejisserdiń kómekshisi retinde qyzmet etpegennen keiin qoiylymnyń protsessin akter retinde emes, rejisser retinde alǵash kórdim. Osy protsessten keiin de bolar, keiinirek jeke rejisser retinde baǵymdy synap kórdim. Degenmen de men úshin tájiribe alatyndai jumys boldy. Sebebi mýzykany durys tańdaý, jaryqty qoia bilý, akterlermen jumys isteý, ár qýyrshaqqa jan bitirý jáne qoiylymdy qoiýdyń úlken jaýapkershilik ekendigin sezindim, basymnan ótkerdim. Tereń, astarly oiy bar, adamgershilik qasietterdi dáripteitin erekshe qoltańbasy bar qoiylymnyń kórermenniń kóńilinen shyqty dep senemin.
- Tolyqtai rejisser retinde baq synaǵan týyndyńyz «Anasyn izdegen mamont» qoiylymy jaiynda aityp berseńiz. Akter retinde emes, rejisser retinde spektaklge daiyndalýdyń aiyrmashylyǵy bar ma?
- «Anasyn izdegen mamont» – meniń eń alǵashqy tolyqtai rejisserlik jumysym. Sonaý 1980 jyldary «Mamontenok» atty mýltfilm jaryq kórgen bolatyn. Sol mýlfilmniń avtory ertegi-mýltfilmge stsenarii jáne pesa retinde jazyp shyqqan. Biz sol úsh nusqasyn qosyp, jańa týyndy jasadyq. Bul mýltfilmiń de ózindik tarihy bar. Kezinde 1981 jyly shynaiy mamont tabylǵan kezge bailanysty Dina Nepomniashaia stsenarii jazǵan. Osy mýltfimge bailanysty qoiylym sahnaladyq. Qazirgi tańda balasyn tastaǵan ananyń, anasyn izdegen balanyń kóbeiiýine bainalanysty bul qoiylymdy sahnalaýǵa sheshim qabyldadyq. Sebebi kórermenge oi salatyndai, tárbielik máni bar erekshe qoiylym shyǵarǵymyz keldi.
Meniń alǵashqy qoiylymymnyń da shyǵýy qyzyq boldy. Dál sol ýaqytta teatr jóndeý jumystaryna bailanysty jabylyp, biz qoiylym daiyndyǵyn Almaty qalasyndaǵy haiýanattar baǵynda jasaǵan bolatynbyz. Qoiylymǵa erekshe qyzyǵýshylyqpen qaraǵan Baqyrjan Kaiýov qoiylymda oinaǵysy keletindigin aityp, kerik pen morjǵa jan bitirip, sátti alyp shyqty. Bul qoiylymnyń ereksheligi – jaǵymsyz keiipkerler joq, barlyq keiipkerler meiirimge toly, kóńilderi aq, kómekke talpynyp turatyn jaǵymdy rólde. Sol arqyly bizdiń kórermenderdiń meiirimdilik, adamgershilik qasietterin arttyrady dep senemin.
Meniń alǵashqy tolyqtai jeke jumysym bolǵandyqtan qoiylymnyń daiyndyq barysynda qobaljyǵanym ras. Tipti akter bolyp júre bergenim durys shyǵar degen oi bolǵanyn da jasyrmaimyn. Sol ýaqytta bul ýaiymnyń bolýy kerek te bolǵan shyǵar. Óz jumysym bolǵannan keiin árbir usaq-túiekke deiin oilastyryp, biraz tájiribe de jinaqtadym. Jasyratyny joq, alǵashynda ózimnen úlken óner maitalmandarymen jumys isteý biraz qorqynysh týdyrǵany ras. Qansha degenimen de, jasy da, ónerdegi joly da menen úlken bolǵandyqtan qobaljý boldy, biraq protsessti kórgennen keiin ózimdi jinap aldym.
- Oinap júrgen qoiylymdaryńyzdyń qaisysynyń janry ózińizge jaqynyraq?
- Oinap júrgen rólderimniń janry ártúrli. Sonyń ishinde komediia janry jaqynyraq. Ómirde qandai bolsań oinaityn róldiń, qoiatyn qoiylymnyń janryn da alyp shyǵý ońaiyraq bolady. Degenmen de komediia ońai janr emes. Halyqty kúldirtý ásirese kishkentai kórermendi kúldirý, oinatý, kóńilinen shyǵý kez kelgenniń qolynan kele bermeidi. Sebebi qazirgi balalar emotsiiaǵa jaqyn, qoiylymnyń unaǵandyǵyn olardyń kózderinen-aq baiqaýǵa bolady. Sonyń ishinde ózim oinap júrgen «Ur toqpaq» qoiylymyndaǵy Shaldyń beinesi erekshe unaidy. Bul keiipkerdiń eshkimmen jumysy joq, ózimen ózi júrgen jaǵymdy keiipker retinde shyǵarýǵa tyrystyq. Onyń beinesin tolyqtyrý, erekshe shyǵarý úshin de biraz jumys istedik. Bul tolyqtai komediialyq keiipker bolmasa da soǵan jaqyn, jaǵymdy keiipker. «Ur toqpaq» qoiylymyndaǵy Shaldyń beinesi ómirdegi ózime jaqyn bolǵandyqtan bolar erekshe unaidy. Qazirgi ýaqytta qýyrshaq teatrynda adamgershilik qasietterdi dáripteitin qoiylymdar jeterlik bul sol qasietterdi alǵa tartatyn qoiylymnyń biri retinde erekshe.
- Shyǵarmashylyq jolyńyzda alǵa qoiǵan basty maqsattaryńyz ben bolashaqqa josparlaryńyz qandai?
- Alǵa jospar kóp. Teatrda júrgen soń únemi izdeniste bolý basty mindet dep bilemin. Ár ról, ár qoiylym – jańa bir beles. Sondyqtan akter retinde de, rejisser retinde de toqtamai úirenip, tájiribe jinaqtaýǵa tyrysamyn. Ýaqyt óte kele ózimniń shyǵarmashylyq qoltańbam qalyptassa eken deimin.
- Súbeli suhbatyńyzǵa kóp raqmet!
