عاسىرلار توعىسىنان ساقتالعان كٷي ٶنەرٸنٸڭ ساف تۋىندىلارىن كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ساناسىنا سٸڭٸرۋ كەزەك كٷتتٸرمەيتٸن مەسەلە ەكەنٸ سٶزسٸز. سولاردىڭ بٸرٸ – كٷي اتاسى قۇرمانعازىنىڭ ەرسٸلٸ –قارسىلى شاپقان تۇلپاردىڭ دٷبٸرٸندەي قۇلاقتىڭ قۇرىشىن قاندىراتىن كٷيلەرٸ. كٷي اتاسىنىڭ تۋىندىلارىن ٷيرەتۋدەن بۇرىن, ٶمٸربايانىمەن تانىستىرۋ بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز ەكەنٸ بەلگٸلٸ. كٷي ٶنەرٸنٸڭ كٶرنەكتٸ ٶكٸلٸ قۇرمانعازىنىڭ تۋعان جىلى جٶنٸندە دٷدەمەل پٸكٸرلەردٸڭ بولۋى كٶپتٸڭ كٶكەيٸندە مىڭ بٸر سۇراق تۋدىراتىنى جاسىرىن ەمەس. اقيقاتى قانداي? بٸرگە ساراپتاپ كٶرەيٸك.
دٷلدٸل كٷيشٸمەن جٷزدەسٸپ, العاشقى كٶلەمدٸ ماقالاسىن جايىق بويىنىڭ كازاك-ورىس ەسكەرلەرٸنٸڭ قىزمەتكەرٸ نيكيتا ساۆيچەۆ 1868 جىلى جازعان. 1936-1990 جىلدار ارالىعىندا اكادەميك ا.جۇبانوۆ, پروفەسسور پ.ۆ.اراۆين, اقىن ح.ەرعاليەۆ, تاريحشىلار ي.كەنجاليەۆ,م.جولجانوۆ زەرتتەۋ تۋىندىلارىن ۇسىنعان.قازاق سوۆەت ەنتسيكلوپەديياسى بابامىزدىڭ تۋعان –ٶلگەن جىلدارى دەپ ەكٸ تٷرلٸ: 1806-1879 جەنە 1818-1889 جىلداردى قاتار كەلتٸرسە, رەسپۋبليكامىزدىڭ بەس تومدىق تاريحى مەن 1992 جىلعا دەيٸن جارىق كٶرگەن مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ اۆتورلارى جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن بٸرٸنشٸ داتانى تاڭداعان. 2000-2010 جىلدار ارالىعىندا جارىق كٶرگەن 8-سىنىپتارعا ارنالعان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىقتارىنىڭ ٸشٸنەن دە كٶپتەگەن قاتەلٸكتەردٸڭ بارىن اڭعاردىم. "قازاقستان تاريحى" پəنٸنە ارنالعان وقۋلىقتارعا ساراپتاما جٷرگٸزەيٸك.
1. ج.قاسىمباەۆ, ت.وماربەكوۆتىڭ 8-سىنىپقا ارنالعان "قازاقستان تاريحى" وقۋلىعىنىڭ (§55-56) 293-بەتٸندە "1823-1896 جىلدار ارالىعىندا ٶمٸر سٷرگەن",-دەلٸنگەن.
2. ز.قابىلدينوۆ, ا.قايىپباەۆانىڭ 8-سىنىپقا ارنالعان "قازاقستان تاريحى" وقۋلىعىنىڭ 2008 جىلى جارىق كٶرگەن نۇسقاسىندا 1806-1879 (324-بەتتە), 2016 جىلى جارىق كٶرگەن نۇسقاسىندا 1823-1889 (291-بەت, § 60) جىلدارى دەپ بەرٸلگەن.
3. ج.قاسىمباەۆتىڭ اۆتورلىعىمەن جارىق كٶرگەن 8-سىنىپقا ارنالعان "قازاقستان تاريحى" وقۋلىعىنىڭ 2004 جىلى جارىق كٶرگەن نۇسقاسىندا 1818-1889 (201-بەتتە), 2012 جىلى جارىق كٶرگەن نۇسقاسىندا 1818-1889 (194-بەتتە) جىلدارى دەپ بەرٸلگەن.
وقۋلىقتارعا ساراپتاما جٷرگٸزۋ ارقىلى ج.قاسىمباەۆ, ت.وماربەكوۆتىڭ 8 –سىنىپقا ارنالعان «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىندا («مەكتەپ» باسپاسى, 2016) بابامىزدىڭ ٶمٸر سٷرگەن جىلدارى ناقتى جازىلعانىن بايقايمىز.
ەگەردە ۇلى كٷيشٸنٸڭ ٶمٸر سٷرگەن جىلدارى 1818-1889 بولسا, ول 71 جاسىندا دٷنيەدەن وزعان بولادى.بٸراق, كٷي اناسى دينا شەشەمٸزدەن جەتكەن اۋىزشا دەرەكتەرگە ٷڭٸلە قاراساق, بابامىزدىڭ «التىنشى مٷشەلدە» دٷنيەدەن ٶتكەنٸن ايتقانىن بايقايمىز.بۇل «73» جاستى كٶرسەتەدٸ.
بٸرٸنشٸدەن, بابامىزدىڭ قۇلپىتاسىنداعى «1879»-دىڭ مٷلدەم قاتە جازىلعانىن كەزٸندە ونىڭ ۇلى قۇباش تا, سازگەردٸ ٶز قولىمەن جەرلەگەندەردٸڭ بٸرٸ – ىبىر دوساليەۆ تە ايتىپ كەتكەنٸن احمەت جۇبانوۆ ٶز ەڭبەگٸندە كەلتٸرەدٸ.ا.جۇبانوۆپەن كٷي اتاسى قۇرمانعازى بابامىز تۋرالى ەڭگٸمەلەسكەن شەكٸرتٸ م.سٷلەيمەنوۆ/1878 ج.تۋعان/ اكادەميككە ۇستازىمەن كٶپ ۋاقىت بٸرگە بولعانىن, ودان بٸرشاما ساباق العانىن ايتقان.م.سٷلەيمەنوۆ بابامىزبەن 10-12 جاستاردا كەزدەسكەن كٷندە 8-10 جىلداي ساباق العان دەلٸك. ال سازگەر 1889 ج. دٷنيەدەن ٶتكەن بولسا,ول سٷلەيمەنوۆكە 10 جاسىندا كەزدەسكەن كٷندەدە 1 جىلدان ارتىق ٷيرەتە الماس ەدٸ.
12 اتا بايۇلىنىڭ شەركەش رۋىنان شىققان تەڭٸز وكرۋگٸنٸڭ پراۆيتەلٸ (قازٸرگٸ اتىراۋ وبلىسى, قۇرمانعازى اۋدانى) ماقاش بەكمۇحامبەتوۆكە ايتقان بٸر شۋماقتارىندا: «سٷت بەرگەن ەكٸ ەمشەكتەن سەكسەن ٷشتە, كٷن كٶرەر قايدا بارىپ انام, تاقسىر»,-دەۋٸنە قاراعاندا ونىڭ اناسى 1801 جىلى تۋعان بولىپ وتىر.سوندىقتان القا تۇڭعىشىن 22-23 جاسىندا دٷنيەگە كەلتٸرگەن. سٶيتٸپ, ۇلى كٷيشٸمٸز 1823-1896 جىلدار ارالىعىندا ٶمٸر سٷرٸپ,73 جاسىندا دٷنيەدەن وزعان.جوعارىدا اتالعان كٶپتەگەن تۇجىرىمنىڭ ٸشٸندە «1823 جىل» دۇرىس بولىپ سانالادى. سەبەبٸ, Əدەبيەت جəنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ 1996 جىلعى 12 قىركٷيەكتەگٸ قورىتىندىسى بويىنشا قۇرمانعازى بابامىزدىڭ تۋعان جىلى «1823 جىل» دەپ بەلگٸلەنگەن. سونىمەن قاتار,2013 جىلى كٷيشٸنٸڭ 190-جىلدىعى اتىراۋ تٶرٸندە اتالىپ ٶتٸپ, بٸر مەزەتتە 1000 كٷيشٸ بابامىزدىڭ تۋىندىلارىن ورىنداعانى əلٸ سانامىزدا جاڭعىرىپ تۇر.بابالارىمىزدىڭ تۋعان جəنە قايتىس بولعان جىلدارى دۇرىس جازىلىپ, كەلەشەك ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ناقتى جەتسە دەگەن سەنٸمٸمٸز بار.
ەدٸلبەك ٶمٸرزاقوۆ
ۇقساس جازبا:
