بالا اتقا قونعان بويى قۇلدىراي شاپتى. جازدىڭ جىلى سامالىن سەمسەردەي جارىپ, جٷيتكiپ كەلە جاتقان جۇلىنداي جالعىز اتتىعا جالپاق دالاداعى جوتا, ادىر, تٶبە, دٶڭدەر دٷرلiگiسە كٶز تiگiپ, تاڭىرقانا تاڭداي قاعىسىپ, كٶز ۇشىندا دٶڭگەلەنiپ قالىپ جاتىر.
دالا تٶسiن دٷبiرگە تولتىرىپ اعىپ كەلە جاتقان ار-عىماق ٷستiندەگi جاس جiگiتتiڭ دابىسىنان بوسىپ جٷرگەن بورسىق, تٷلكi, قاسقىر, قارساقتار دالامەن جالىن جٷيتكiپ كەلە جاتقانداي جانتالاسىپ, بەت-بەتiنە بەزiنiپ, iننەن-iنگە تىعىلادى.
بiر كەز بالا ات باسىن اسىعىس تەجەپ, اسپانعا قاراپ قول بۇلعاپ:
– ەي, اقشا بۇلت, تىڭداشى مەنi, سەل كiدiرشi! – دەپ ايقاي سالدى.
كٷننiڭ كەشكi قىزعىلت ارايىنا شومىلىپ توتى قۇستاي تٷرلەنگەن, ەسەم ٶڭدi اقشا بۇلتتار قاز-قاتار تiزiلiپ, قۇبىلا بەتكە قاراي تەڭسەلە قوزعالىپ, باياۋ قالقىپ بارا جاتىر ەدi.
بالا اتىن جاي باستىرىپ, ٶزگەلەرiنەن قول ۇسىنىم الدا قالقىعان, تاسپيىققا تارتىلعان جاقۇتتىڭ كٶزiندەي كٶركەم بۇلتتىڭ تۇسىنا كەلiپ تiزگiن تارتتى.
– قانداي ەسەم ەدiڭ, اقشا بۇلت! قانداي ەدەمi ەدiڭ! سەنەن اسقان سۇلۋدى مەن كٶرگەم جوق! سەن بiزدiڭ اۋىلدىڭ ٷستiنەن كٷندە ٶتەسiڭ. مەن سەنەن كٶز ايىرماي, ەسiم كەتە قارايمىن دا تۇرامىن. بٷگiن ەبدەن شىدامىم تاۋسىلىپ, ٶزiڭمەن بiر تiلدەسiپ قالايىن دەپ, ارتىڭنان ەرiپ كەلەمiن. ەستiپ تۇرسىڭ با مەنi, اقشا بۇلت! – دەدi بالا ايقايلاپ.
اقشا بۇلت جەردەن تالىپ جەتكەن تۇنىق داۋىستى ەستiپ, تاڭىرقانىپ قالدى. ٶزiنە تٷۋ تٶمەننەن, جاسىل بەلەستەن قول بۇلعاپ تۇرعان بوزبالاعا قاراپ جىمييا ەزۋ تارتتى.
– سەن كiمسiڭ, جاس بالا, قايدان كەلدiڭ? – دەدi اقشا بۇلت سىڭعىرلاعان سازدى ەۋەنمەن تiل قاتىپ.
– مەن بالاپان باتىردىڭ بالاسى جانبولاتپىن! مەن سەنi iزدەپ كەلدiم, اقشا بۇلت! – دەدi بالا اتىن قارعىتىپ.
– و, جٷرەگiڭ قانداي نۇرلى ەدi سەنiڭ, جانبولات! اتامىز جەردi بiزگە جاњاننام دەپ ۇرىندىرىپ ەدi. جەر – كٷنە مەن قاسiرەتتiڭ مەكەنi, جەر بەتiندە قانداي قاسيەت بولسا دا بەرi دە ونىڭ њارام دەپ, بiزگە جەرگە جەتپiس قادامنان ارتىق جاقىنداماۋعا بۇيىرعان ەدi.
ساعان نە دەرiمدi بiلمەي تۇرمىن تiپتi, – دەپ, اقشا بۇلت جاي قوزعالىپ جٷرە تٷستi.
– اقشا بۇلت! اقشا بۇلت! سەل ايالداشى! مەن سەنi ارمان ەتiپ, اڭساپ جٷرمiن. بۇل شىن سٶزiم مەنiڭ. سەنبەيسiڭ بە, اقشا بۇلت? – دەدi جiگiت ابىرجىپ.
– ولاي, دەمە, جانبولات! مەن سەنiڭ كٶڭiلiڭە قاياۋ سالعىم كەلمەيدi. كٶڭiلiڭنiڭ اق ەكەنiن اڭعارىپ تۇرمىن. بiراق ٶزiمiزدi ٶزiمiز الدامايىق! – دەدi اقشا بۇلت از-كەم ايالداپ.
– مەن سەنi كٷندiز-تٷنi ويلاپ شەرمەندە بولدىم, اياۋلىم. ەڭ بولماسا بiر جىلى سەز ايتساڭشى, اقشا بۇلت! كٷندە سەنi سىرتىڭنان كٶرiپ, ساعىنىشتاي سارعايىپ جٷرمiن. سەن بiلسەڭ سونى, اقشا بۇلت!
– ٶزiمiزدi ٶزiمiز قايعى وتىنا كٷيدiرمەيiك, جانبولات! سەن جەردە, بiز اسپاندامىز. ٶز باقىتىمىزدى ٶزiمiزدiڭ جٷرگەن جەرiمiزدەن iزدەيiك!
– اياۋلىم, مەنiڭ ارمانىم تەك سەن عانا! مەيلi, سەن مەنiڭ قولىما قونباي-اق قوي. تەك كٷندە اۋىل ٷستiنەن ٶتكەندە, سەل كiدiرiپ, كٷلiپ ٶتشi! ماعان سول دا جارايدى.
– جانبولات! اق جٷرەگiڭنiڭ ادال داۋسى عوي بۇل! ايتپايىن دەپ ەدiم, شىدامىم جەتەر ەمەس. مەن سەنiڭ اۋىلىڭدى بٷگiن العاش رەت قانا كٶرiپ ٶتتiم. ەندi وعان قايتىپ ورالار-ورالماسىم دا ەكiتالاي. بۇرىنعى ٶتكەندەر مەنiڭ اپالارىم بولار... مەن دە سەنi ۇناتىپ قالدىم, قادiرلiم! امالسىزبىن, بiراق مەنi جاۋىز جەل ەرiكسiز ايداپ ەكەتiپ بارادى. ەيتپەسە, ەركiم بولسا, قالار-اق ەدiم ٶزiڭمەن! – دەدi اقشا بۇلت داۋسى دiر-دiر ەتiپ.
جiگiت اتىنىڭ باسىن iركiپ, اقشا بۇلتپەن قاتارلاسىپ قالماي كەلەدi.
– جوق, ولاي ەمەس, اقشا بۇلت! كٷندە ٶتiپ جٷرگەن سەن عوي, تەك ٶزiڭ عانا عوي, اقشا بۇلت! سەن ٶزگە بۇلت-تارعا ۇقسامايسىڭ. مەن سەنi تٷسiمدە دە كٶرiپ جٷرەم! – دەدi جiگiت.
– جوق, جانبولات! مەن سەنi الداپ تۇرعان جوقپىن. مەن دە كەيدە تٷس كٶرەم. تٷسiمە تەك جەلدiڭ جامىراي ۇلىعان زارلى ٷنi عانا كiرەدi. بiز بەرiمiز دە اسپاننىڭ قىزدارىمىز. ەكەمiز جەلدi بiزگە كٷتۋشi عىپ قويدى.
جارامساق جەكسۇرىن بiزدi كٷن دەمەي, تٷن دەمەي بiر جەردەن بiر جەرگە كەتiرiپ قۋادى دا جٷرەدi. سەن مەنi بۇرىن كٶرگەن جوقسىڭ, جانبولات.
– سوندا دا سەن ماعان ۇناپ تۇرسىڭ, اقشا بۇلت! سەن دۇرىسى بۇلتتاردان دا سۇلۋسىڭ!
– مەن دە سەنi ۇناتتىم, ەر جiگiت! بiراق سۇمىراي جەل مەنi سەنەن ەكەتiپ بارادى عوي, كٶردiڭ بە? – دەدi اقشا بۇلت اњ ۇرىپ.
– ايتشى ماعان, اقشا بۇلت, جەل قايدا قازiر? باسىن شاۋىپ الايىن! – دەپ جiگiت ات ويناتىپ, قىلىشىن قىناپتان سۋىردى.
– ول بiر كٶزگە كٶرiنبەيتiن قۇبىجىق. ٶزiمiز دە بiلمەيمiز قاي جەردە جٷرەتiنiن, قايدان كەلەتiنiن. ەلدەبiر جاقتان اجداњاداي ىسقىرادى دا تۇرادى. ٶز ەركiمiزبەن ەكi ادىم اۋلاق شىقساق, قىزعانشاق قاپاس جىندانىپ كەتەردەي بوپ جەتiپ كەلەدi دە, بارلىعىمىزدى بiر جەرگە يiرiپ, توپىرلاتىپ توپتاپ قويادى. سەن اسپاننان كٷڭiرەنiس پەن كٷرسiنiس ٷنiن ەستiمەۋشi مە ەدiڭ, جانبولات?
– يە, ەستيتiنمiن!
– ول ٶمiرiمiزدiڭ وسىنداي قاسiرەت پەن قورلىققا دۋشار بولعانىنا قايعى شەگiپ جاتقان بiزدەر عوي. تٷنەرگەن اسپان بiزدiڭ تٷر-پiشiنiمiز, جەرگە تٶگiلگەن تامشىلار بiزدiڭ كٶز جاسىمىز عوي.
– ەتتەگەن-اي, جەل ەگەر جەردە جٷرسە, جولبارىستاي جاۋ-جٷرەك بولسا دا قايمىقپاي بارىپ قۇر قولمەن-اق قىلعىندىرىپ ٶلتiرەر ەدiم-اۋ, زالىمدى! – دەدi جiگiت كٷيزەلە كٷرسiنiپ.
جانبولات اقشا بۇلتتىڭ ارتىنان ەرە-ەرە ەڭiس-ەڭiس بەلدەردەن ٶتiپ, بيiك تاۋدىڭ باسىنا دا شىعىپ كەتكەن ەدi. بۇل كەز جەدiگٶي جەل بۇلتتاردى قاۋiپسiز دەپ تاپقان جەرiنە – شىڭ باسىنا شوعىرلاپ تاستاپ, ٶزi شارۋاسىن شارۋالاپ جٶنiنە جوعالعان-دى.
– اقشا بۇلت, تٶمەن تٷسسەيشi, بەرi جاقىنداسايشى! مەن دە جارتاسقا كٶتەرiلەيiن. ماعان قولىڭنان ۇستاتشى. ساۋساعىڭنىڭ ۇشىنان سٷيەيiنشi!
وسىنى ايتىپ بالا جارتاسقا شىقتى. ار جاعى – تٷبiنە كٶگiلدiر مۇنار تۇنعان تەرەڭ شىڭىراۋ ەدi. كٷرەڭ ارعىماق بۋىنى كiلتiلدەپ, تٶمەن قاراۋعا قانى قوزعالىپ, قالتىراپ شاق تۇر.
اقشا بۇلت تا اق كٶيلەگiنiڭ ەتەگiن قولىمەن شاق دەمەپ, جان-جاعىنا ۇرلانا كٶز سالىپ, اقىرىن باسىپ جاقىنداي بەردi.
وسى سەت مۇنى كٶرiپ قالعان جەكسۇرىن جەل جەر تٷبiنەن جاپالاقتاي قالباڭداپ جەتiپ كەلدi دە, اقشا بۇلتتى اسپانعا قاراي الاسۇرا ٷرلەپ كەپ جiبەردi.
– اقشا بۇلت! اقشا بۇلت! اياۋلىم, نە بولدى ساعان! نەگە قايتىپ باراسىڭ? – دەدi بالا جان-دەرمەن قولدارىن كٶككە سوزىپ.
– قوش, قادiرلiم! مەندە نە امال بار!.. كەتiپ بارام, – دەدi اقشا بۇلت جىلامسىراپ.
– سەل كiدiر, اقشا بۇلت, تاستاما مەنi!
– قوش, قىمباتتىم! قوش بولعايسىڭ!...
– كەتپە, كەتپە, اقشا بۇلت! تاستاما مەنi. سەنسiز مەنiڭ ٶمiرiمدە سەن بار ما? – دەپ, بالا ارعىماق تiزگiنiن سiرەستiرە تارتىپ, تەبiنiپ قالدى. جاۋىر جارتاستىڭ قۇزار باسىندا قالتىراپ قاتىپ تۇرعان جانۋار يەسiنiڭ ەمiرiن ەكi ەتپەيتiن ەدەتiمەن اقىرعى كٷشiن جيىپ, الىستاپ بارا جاتقان اقشا بۇلتقا قاراي بار پەرمەنiمەن قارعىپ كەلiپ كەتتi. كٶككە ەدەۋiر كٶتەرiلگەن سوڭ تىنىسى تارىلىپ, ەلi بiتiپ, بوس اۋاداي تۇياق تiرەر تيياناق تاپپاي, اياقتارىن الاسۇرا سەرمەپ, شىڭىراۋعا قاراي شىڭعىرىپ قۇلاي بەردi.
– قايران, دٷنيە-اي! قاناتىم بولمادى-اۋ!.. قوش, اقشا بۇلت! قوش اياۋلىم! – دەپ ىشقىندى بالا.
– جانبولا-ات!.. جانبولا-ا-ات!... – دەپ ايقايلادى اقشا بۇلت جٷرەگi جىرتىلىپ.
بۇل كەز جەل اقشا بۇلتتى اسپان تٶرiنە اپارىپ تاستاپ, تاعى دا ٶز جٶنiنە كەتiپ ەدi.
اقشا بۇلت, جٷزi قاراڭعى تٷندەي تٷتiگiپ, جان ۇشىرا تٶمەن ۇمتىلدى. قۇربى بۇلتتارى دا وعان iلەسە تٷستi. ەلi قۇرىپ, دەرمەنi تٷگەسiلگەن اقشا بۇلت تاۋدىڭ جاقپار باسىنا كەلiپ, شىڭعا سٷيەنiپ تٶمەن قارادى. شىڭىراۋ تٷبiندە قىناداي قىزىل قان شالشىعىندا شالقاسىنان جاتقان جانبولاتتى كٶردi.
– اسىلىم, ارداقتىم, جانبولات! – دەپ جان دەرمەن ىشقىندى دا اقشا بۇلت تۇلا بويى تۇتاسىمەن شەر جاسىنا اينالىپ, شىڭ باسىنان شىڭىراۋعا قاراي لىق-سىدى.
قۇربى بۇلتتارى اњ ۇرىپ ازان-قازان بولىپ قالدى. جاقپار تاۋلار مەن شىڭ جارتاستار دا كٷرسiنiسiپ, كٷڭiرەنiسiپ كەتتi.
وسى سەت ەكi ٶكپەسiن قولىنا الىپ, ەنتiگiپ جەل دە جەتتi. بۇلتتاردى بەزiندiرە قۋىپ, كٶك جٷزiنە اپاردى. «ەي, انا قىز قايدا, ا? ول قايدا كەتتi, ا?» – دەدi ول ىسىلداپ. بۇلتتار تٷنەرiپ, جەكسۇرىن جەلگە تٷك جاۋاپ قاتپادى.
جەل جانتالاسا جٷيتكiپ, تاۋدىڭ قالتارىس-قۋىستارىن تٷگەل تiنتiپ شىقتى. اقشا بۇلتتى ەش جەردەن تاپپادى. بiر سەت ول شۋلاسىپ جاتقان شىڭ-جارتاستار ٷنiنە قۇلاق تٷردi دە, اقشا بۇلتتىڭ ٶز بيلiگiنەن كەتكەنiن تٷسiنiپ, ٶز ساقالىن ٶزi جۇلقىلادى.
