جۋىردا ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانا ۇجىمى جۇمىس ساپارىمەن ارمەنييادا بولىپ قايتتى. وندا مەدەنيەت پەن ٶنەر, تاريح, مۋزەي جەنە كٸتاپحانا ٸسٸ سالاسىنداعى كەڭ اۋقىمدى مەسەلەلەر تالقىلانىپ, ەكٸ جاقتى كەلٸسٸمگە قول قويىلدى. ەندٸ م.ماشتوتس اتىنداعى ماتەناداران كٶنە قولجازبالار ينستيتۋتى مەن ارمەنييانىڭ ۇلتتىق مۇراعاتى قورىندا ساقتالعان قازاقستان تاريحىنا قاتىستى بۇرىن-سوڭدى ۇشىراسپاعان ارميان دەرەكتەرٸمەن جاقىن تانىسۋعا بولادى.
ۇلتتىق اكادەمييالىق كٸتاپحانا قورىنا قىپشاق ەسكەرتكٸشٸنە جاتاتىن كٶنە قولجازبانىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسى جەتكٸزٸلدٸ. بۇل تۋرالى ۇلتتىق كٸتاپحانانىڭ ديرەكتورى ٷمٸتحان دەۋرەنبەكقىزى حابارلادى.
1618 جىلى باسىلىپ شىققان «العىش بٸتٸك» دەپ اتالاتىن بۇل كٶنە شىعارمانىڭ جالعىز داناسى وسى ارمەنييانىڭ ۇلتتىق كٸتاپحاناسىندا ساقتاۋلى. ارميان əلٸپبيٸندە اراب جازۋىنداي ەمەس, داۋىستى, داۋىسسىز دىبىستار تولىق تاڭبالانىپ وتىرۋى سەبەپتٸ, قىپشاق تٸلٸنٸڭ ٶزٸندٸك دىبىستارىن بەلگٸلەۋدە اسا بٸر دىبىستىق ٶزگەرۋشٸلٸككە ۇشىراي قويماعان. ارميان-قىپشاق ەسكەرتكٸشتەرٸ جەنە تٷركٸ مۇرالارىن زەرتتەپ جٷرگەن عالىمدار قولجازبانى قىپشاق تٸلٸنەن قازٸرگٸ قازاق تٸلٸنٸڭ قالپىنا تٷسٸرەتٸن بولادى. جالپى, ارميان جازۋلى قىپشاق ەسكەرتكٸشتەرٸن زەرتتەۋ قازاقستاندا عانا ەمەس, əرٸسٸ əلەمدٸك تٷركولوگييادا, بەرٸسٸ كەڭەس وداعىندا كەنجە قالىپ كەلە جاتقان عىلىم سالاسى.
تالدىبەك نۇرپەيٸس, ۇلتتىق كٸتاپحانانىڭ عالىم-حاتشىسى:
– «قوبىلاندى باتىر» جىرىندا «92 باۋلى قىپشاعىم» دەپ كەلەتٸن جولدار بار. قولجازبا تۋرالى قانداي دا بٸر عىلىمي قورىتىندى ايتا المايمىز. ارميان جازۋلى قىپشاق ەسكەرتكٸشتەرٸندە نە جازىلعانىن بٸلەتٸن بولساق, تالاي تاريحىمىزدىڭ جىرتىعى جامالعان بولار ەدٸ. جالپى, ارمەنييادا ساقتالعان ەسكٸ قۇجاتتاردان دەرەكتەر جيناۋعا ەلەم عالىمدارى قۇلشىنىپ وتىر. ٶيتكەنٸ, قولجازبا قورىندا ورتا عاسىرعا جاتاتىن 17 مىڭنان استام كٶنە قۇجات, 3 مىڭنان استام قۇندى دەرەك ساقتالعان».
كٸتاپحانا باسشىسى ٷمٸتحان دەۋرەنبەكقىزىنىڭ ايتۋىنشا, ماتەنادارانداعى كٶنە قولجازبالار جەر استىنداعى ارنايى زالدا ساقتالادى, اۋا تەمپەراتۋراسى 7 گرادۋس. وقۋعا بەرٸلگەن قولجازبانى قايتادان ورنىنا قويماستان بۇرىن ارنايى لابوراتورييادا تازالاۋدان ٶتكٸزەدٸ.
«قازاقستانداعى ارميان دياسپورالارى كەلٸپ, مەلٸمەت ٸزدەۋٸنە بارىنشا مٷمكٸندٸك جاساپ وتىرمىز. ارميان ۇلتتىق كٸتاپحاناسى ٶزدەرٸنە تٷسكەن جاڭا كٸتاپتاردى بٸزدٸڭ قورعا بەرۋگە ەزٸر», دەگەن كٸتاپحانا باسشىسى, بٸر ورتالىقتان باسقارىلاتىن اۋدارما جٷيەسٸن قۇرۋ كەرەكتٸگٸنە دە توقتالىپ ٶتتٸ:
«قازٸر كٸتاپتاردى ەركٸم ٶز بٸلگەنٸنشە اۋدارىپ, تٷرلٸ باسپاحانادان شىعىپ جاتىر. وسى ٸستٸ بٸر جٷيەگە نەگٸزدەپ, اۋدارما ورتالىعىن اشۋدى ويلاستىرۋدامىز. بۇل ۇسىنىسىمىزدى مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ دە قولداپ وتىر».
قازاقستان مەن ارمەنييا اراسىنداعى مەدەني بايلانىستار ەكٸ ەل پرەزيدەنتتەرٸنٸڭ باستامالارى بويىنشا 2006 جىلدىڭ قاراشاسىندا استانادا قول قويىلعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ Yكٸمەتٸ مەن ارمەنييا رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ مەدەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمٸمەن بەكٸتٸلگەن بولاتىن.
ايا ٶمٸرتاي, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸ
