تانىمال جازۋشى قۇلتٶلەۋ مۇقاشتىڭ "ەسكٸ ترامۆاي" اتتى ەڭگٸمەسٸن وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.
1.
تاڭ الدىندا جەر سٸلكٸندٸ.
كٶرپەش ەدەتٸنشە تەز ويانعان. الاق-جۇلاق ەتٸپ, سىقىر ەتكەن تەرەزە مەن اقىرىن تەربەلٸپ تۇرعان شامعا كەزەك قاراپ ٷلگەردٸ. جاستىقتان باسىن كٶتەرۋگە دە مۇرشاسى كەلمەي قالىپ ەدٸ. بٸر جاقسىسى, دٷمپۋ تەز باسىلعانداي. دەگەنمەن, ليۋسترا سىلدىرلاۋىنا قاراعاندا, تولقىنىس كٷشٸ بٸرتالاي سيياقتى. كەمٸندە, تٶرت-بەس بالل بار-اۋ...
كٶرشٸ بٶلمەدەگٸ نەمەرەسٸ ەسكە تٷسكەندە بٸر جۇلقىنىپ, اتىپ تۇرماققا وقتالدى دا, تارتىندى. (ٷلكەن ۇلدىڭ بالاسى قانات قوي. ونى كٸشكەنتايىنان باۋىرىنا باسقان. التىنشى سىنىپتا وقيدى). ٶزٸ ەكٸ كٷننەن بەرٸ بەلٸنەن شويىرىلىپ, قوزعالا الماي جاتقان-تىن. جەنە بالام امان شىعار دەگەن. – «ەجەپتەۋٸر جٸگٸت بولىپ قالدى عوي ول دا. سەسكەنە قويماس. ەي, ەۋەلٸ, سول سەزدٸ مە ەكەن-ەي جاڭاعى دٸرٸلدٸ?!».
ەكٸ قولىن قۋسىرىنا, ٷرپيٸپ, كٶز قيىعىمەن قاسىنداعى ەيەلٸ مەريياعا قارايدى. الاكٶلەڭكەدە اشىق قالعان يىعى اعاراڭداپ, اۋزى اڭقيعان كٷيٸ, ەشتەڭەدەن قاپەرسٸز جاتىر. دىبىر ەتەر ەمەس. «اللاۋ, نە دەگەن ادامدار! ارام ٶلە مە! – دەپ ەجٸرەيٸپ, تٸكسٸنٸڭكٸرەي قادالدى دا, دەرەۋ ساباسىنا تٷستٸ. – بايعۇس قايتسٸن, شارشاپ جٷر عوي»...
الماتىنىڭ اراگٸدٸك تەربەلٸپ تۇراتىن «مٸنەزٸ» ەرتەدەن مەلٸم. اي, بٸراق, وسىعان بوي ٷيرەتە المايدى ەكەنسٸڭ. قورقاسوقتايسىڭ كەدٸمگٸشە... بەرٸبٸر, وسىناۋ شۇعىلالى شاھاردان جەرٸنە المايتىنىن دا جاقسى بٸلەدٸ. «عاشىقپىن جاۋىنىڭا» دەمەكشٸ, قارى مەن جاڭبىرىنىڭ ٶزٸ كٶكتەن تٶگٸلەتٸن عاجايىپ بٸر نۇر ەمەس پە! تٸپتٸ, اندا-ساندا اۋىر ويدان تەبٸرەنگەندەي تەرەڭ تىنىستاپ, قوزعالاقتاپ قوياتىن ەلگٸندەي داعدىسىندا دا تىلسىم سىر بار ما ەكەن...
كٶرپەش ەپپەن عانا قيمىلداپ, زايىبىنىڭ كٶرپەسٸن قىمتاپ, ٶزٸ دە ىڭعايلانا جاتىپ, باقىرايىپ, تٶبەگە تەسٸلدٸ. ودان تەرەزەگە جاققا تاعى بٸر قايىرىلعان. سىرتتا – قاتقاق. اياز. ۇيىتقىپ, جەل سوققان سەكٸلدەندٸ. ۇشقىنداپ, قار قىلاۋلاي باستاعانداي. دٸردەك قاعىپ, اعاش كٷركەنٸ پانالاعان سابالاق سارى دٷرەگەيٸن دە اياپ, جەڭٸل كٷرسٸندٸ. سانادا «اي, يت تٸرلٸك! شىداماسقا جەنە لاج جوق» دەگەن تٸركەس زۋ ەتتٸ. كٶز الدىنان ٶمٸر ەلەستەرٸ زاۋلاپ ٶتتٸ. الىپ شىڭدارىن شاربى بۇلتتار بٷركەگەن باسى – بەتەس, باۋىرى تورقا الاتاۋ بٶكتەرٸن مەكەندەگەلٸ دە ەلۋ جىلعا تاياعانىن ويلادى. ون جەتٸ جاسىندا كەلٸپتٸ. «ارمان ارقالاپ» دەگەندەي, باياعىدا انا-وۋ الىستاعى ارقا دالاسىنان جەتٸپ ەدٸ. وقۋعا...
ەرينە, «وقۋ-ۋ» دەپ ەۋەسەكتەيتٸن دە دەنەڭەسٸ جوق; ساباققا اسا العىر ەدٸم دەي المايدى. ورتا مەكتەپتٸ ٸلٸنٸپ-سالىنىڭقىراپ بٸتٸرگەن سوڭ كٶپشٸلٸك دٷرمەككە ٸلەسٸپ جەتكەن بالا عوي. ەيتپەسە, دەل وسى كٶرپەشتٸ عىلىم-بٸلٸم اينالاسىنان ٸزدەۋ قيسىنعا كەلە قويماس. الايدا اسا ەسسٸز دە جٸگٸت ەمەس-تٸ; العاشقى سىناقتان-اق مۇرتتاي تٷسكەن سوڭ, نەدەۋٸر تولعانىپ جٷرٸپ, ٶزٸ سەكٸلدٸ جولداستارىمەن قالادا قالىپ قويدى. دەنەكەرلەۋشٸلەر كۋرسٸن تٷگەسكەن. و كەزدە «سمۋ-13», «سمۋ-15» اتالاتىن قۇرىلىس-مونتاج باسقارمالارى كٶپ, سونىڭ بٸرٸنە جۇمىسقا ورنالاستى. راس, اراسىندا ەكٸ جىل ەسكەر قاتارىندا بولىپ قايتتى. سودان – وسىندا...
مەرييا دا ٶز «تاعدىرلاسى» ەدٸ. ارمييادان ورالعان سوڭ جۇمىسشى جاستار جاتاقحاناسىندا تانىستى. سىلاقشى كٶرٸنەدٸ. قاراپايىم عانا, ورتا بويلى, اققۇباشا, قولاڭشاش قىزدى بٸر كٶرگەننەن-اق ۇناتتى. دالا بالاسىنىڭ كٶك اسپاندى, كٷندٸ, جەلدٸ سٷيگەنٸندەي, وسى جانعا كٶڭٸلٸ قالتقىسىز قۇلاپتى. ۇزاماي-اق شاڭىراق تٸكتٸ. ٶستٸ-ٶندٸ. ەكٸ ۇل, بٸر قىز تەربيەلەگەن... ٸسٸنە تىڭعىلىقتى ازامات اقىرىنداپ جوعارى ساناتتى دەنەكەرلەۋشٸ-مونتاجشى دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلدٸ. مەرييا دا ٶز كەسٸبٸنٸڭ شەبەرٸ-تٸن. قاناتتاسا ەڭبەكتەنٸپ, كەزەك جەتكەندە ٷش بٶلمەلٸ ٷي الدى.
بۇيىرعان جايلارى ترامۆاي دەپوسىنىڭ تۋرا قاسىندا ەكەن. ٷيدەن شىققان بويدا وسى كٶلٸكتٸڭ كەز كەلگەنٸنە وتىرا قالىپ, قاجەتتٸ مەجەگە «دٷ-دٷ-دٷك-ك-ح, دٷ-دٷ-دٷك-ح-ح, دٷ-دٷ-دٷك-ك-ك-ح» دەپ ساتىر-سۇتىر, شاقۇر-شۇقىر ەتكەن دٶڭگەلەكتەر ەۋەنٸمەن تەربەلٸپ, جٶنەپ بارا جاتادى.
الماتىنىڭ كٶپ قۇرىلىسىن سالعان – وسىلاردىڭ قاتارلاستارى. نەبٸر زەۋلٸم عيماراتتاردا جولداسى ەكەۋٸنٸڭ دە قولتاڭباسى بار.
نەگٸزٸ, قوساعىنىڭ شىن ەسٸمٸ گٷلمەرييا ەدٸ. الماتىعا العاش كەلگەندە اتتارىن «رەداكتسييالاعان» كەيبٸر قۇربىلارىنشا «گٷلدٸ» الىپ تاستاپ «مەريياسىن» قالدىرۋدى ۇيعارعان سيياقتى. بازبٸر دوس-جاران ەلٸ كٷنگە دەيٸن سولاي اتايدى. كٶرپەش «گٷلەكەنٸ» قولاي كٶرگەن. كەيدە «مەكەن» دەيدٸ. ال اشۋلانعان سەتتەرٸندە: «ەي, گٷلمەرييا!» – دەپ گٷر ەتە تٷسەدٸ. ەيەلٸ كٷيەۋٸنٸڭ كٶڭٸل كٷيٸن وسىدان-اق بايقار-اۋ.
تابىستارى جامان ەمەس-تٸ. شاما كەلگەنشە, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن اۋىلداعى اعايىننىڭ دا توي-تومالاق, ٶلٸم-جٸتٸمٸنە وسىلار قارايلاسادى. بٸردە جەتٸپ, بٸردە جەتپەي, تٸرنەكتەپ, تىرمىسا جٷرٸپ, بالالارىن دا ٷيلەدٸ. زەينەتكە شىعار قارساڭدا ورتالىقتاعى شاڭىراقتى سەتتٸ ساتىپ, ەكٸنشٸ ۇل مەن قىزعا جاي ەپەرگەن. تۇڭعىشتارى ٷيدٸ ٷكٸمەتتەن الىپ ٷلگەرگەن-دٸ. ال ٶزدەرٸ قالا شەتٸنەن ويماقتاي عانا تٶرت بٶلمەلٸ تام سالىپ الدى. ەكەۋٸ دە قۇرىلىسشى ادامدار, باسپانا سەۋلەتٸ جامان بولعان جوق. اۋلاسى دا كەڭ. مۇقتاجدىق تۋىنداپ جاتسا, تاعى بٸر ٷي تۇرعىزۋعا جەر مولىنان جەتەدٸ...
كٶرپەش كەيدە رەلس ىرعاعىمەن شايقالىپ كەلە جاتقانىندا جاڭادان بوي كٶتەرگەن بەس قابات, التى قابات عيماراتتاردى كٶرٸپ: «شٸركٸن, وسىندا اۋىلداعى تۋىستاردىڭ بەرٸن كٶشٸرٸپ ەكەلٸپ ورنالاستىرسام! – دەپ قييالدار-دى. سوڭىنان: – بٸراق سونداي جاعداي تۋعان كٷندە ولار ٶزٸ تاتۋ تۇرا الا ما... جوق پا... ەي, قايدام-اۋ! ەكٸ ايدان كەيٸن-اق ەرٸ وتىر, بەرٸ وتىرعا سالىپ, ىرىڭ-جىرىڭدى تاعى باستايتىنى انىق» دەپ تٷيەدٸ.
جارقىلداعان جاستىق شاقتى بۇلار دا ٶتكەرگەن. زامانىنداعى مودامەن كيٸندٸ. مەرييا ەكەۋٸ قولۇستاسىپ جٷرٸپ, بي كەشتەرٸنٸڭ دە كٶرٸگٸن قىزدىرىپ باعىپتى. كٶرپەشتٸڭ سول الاڭداردا ەلدەكٸمدەرمەن قاقتىعىسقان, الىسقان-جۇلىسقان... جۇدىرىقتاسقان كەزدەرٸ دە جوق ەمەس. كەرٸتارپا جٷيە سونداي مٸنەزگە ٶزٸ يتەرمەلەيتٸن. جاستىق البىرتتىق, ەلدٸك ار-نامىس قويدان جۋاس قىلا قويماپتى. بٷگٸندەرٸ سول ٶر مٸنەزدەن جۇرناق قالدى ما, قالمادى ما?! ۋاقىت شٸركٸن نەبٸر اساۋلارىڭنىڭ ٶزٸن اقىرىنداپ ەزٸپ, جانشىپ, يلەۋگە سالىپ, جىنىن الدىرعان باقسىداي قىلادى ەكەن-اۋ. ەي, بٸراق, وسى كٶرپەشتٸ مومىن دەۋگە جەنە كەلمەس...
مىنا اۋزى اشىلىپ, اقىرىن پىسىلداعان كەمپٸرٸ باياعىدا سالتاناتتى سارايلار, كينو... دراما تەاترلارىنداعى جاڭا قويىلىمدارعا قۇمار-اق ەدٸ-ەي! قالت ەتسە, كٷيەۋٸن دە سوندا تارتقىلايتىن. جاس جۇپ بٸر-ەكٸ مەرتە كەسٸپوداق كوميتەتٸنٸڭ جولداماسىمەن كٸشكەنە ۇلدارىن ەرتٸپ قىرىمعا, چەحوسلوۆاكيياعا دەيٸن ساياحاتتاپ بارىپ, تىنىققان كەزدەرٸ بار. كەلەشەكتە وسىنى سالتقا اينالدىرىپ, ٶرٸستٸ كەڭەيتسەك دەپ ارماندايتىن كەزدەرٸن ۇمىتپاپتى. بٸراق كەيٸن تۇرمىس قيىنداپ, قىسقا جٸپ كٷرمەۋگە كەلمەي كەتتٸ. قۋ بەينەت ادىم اشتىرمايدى ەكەن. سٶيتٸپ جٷرٸپ, ەنە-مٸنە دەگەنشە جاستىڭ ۇلعايعانىن دا سەزبەگەندەي. الاتاۋدىڭ اقباس قۇزدارىنداي مۇنىڭ دا شاشى بۋىرىل تارتتى. كەشەگٸ كٶز جاسىنداي مٶلدٸرەگەن جان سەرٸگٸ دە بٸرتٸندەپ قارتايدى. ۋاقىت ٶز ٷكٸمٸنە باعىندىرماي قويمايتىن كٶرٸنەدٸ.
2.
ەسٸلٸ, كەرٸلٸك دەگەن دە بٸردەن ساپ ەتە تٷسپەي, اقىرىنداپ, اياڭداپ جەتەتٸن كەزەڭ ەكەنٸن اڭداپ قالاتىن. قوعامدىق كٶلٸككە كٸرگەنٸڭدە بۇرىن ەلپ ەتٸپ ورىن ۇسىنا قويمايتىن جاستار ەندٸ سەنٸ كٶرگەن بويدا اتىپ تۇراتىن بولسا, حالٸم مٷشكٸل ەكەن دەي بەر. ال كەيبٸر قىز-جٸگٸت قوزعالا قويماسا, ە, مىنالار مەنٸ ەلٸ دە جاسىراق سانايدى-اۋ دەپ ەلەڭدەپ, ناساتتانىپ تۇراسىڭ. كٶرپەش, شىنى كەرەك, ەزٸرگە قارتتىقتى مويىنداعىسى جوق.
كەيبٸر قۇرداستارى اندا-ساندا:
– وۋ, شال! – دەپ قوڭىراۋ شالادى. سىراعا شاقىرادى.
سوندا وسىناۋ سٶزگە ازداپ شامداناتىنى راس. كەدۋٸلگٸشە قىزاراقتايدى.
– ٶي, «شالىڭ» نە, اعاتايدىڭ بالاسى?! قارتايساڭ ٶزٸڭ-اق قارتايا بەرمەيسٸڭ بە? ەلدە نەڭ بار, – دەپ قيتىعادى.
بٸرەر ساپتىاياق سىرادان كەتەرٸ ەمەس. اراگٸدٸك باياعى دۋلى ورتاسىن اڭساپ, ەلەگزٸمەي مە. تۇرمىستىڭ تاۋقىمەتٸنەن جەڭٸلەيٸپ, جەلپٸنۋگە, سەرپٸلۋگە ۇمتىلماي ما.
ەلدەبٸر اقىننىڭ «مەن نەگە اراق ٸشەم?! قالتامداعى اقشامدى ساناپ ٸشەم...» دەپ باستالاتىن ٶلەڭ جولدارى ەسٸنە تٷستٸ. ەيتكەنمەن, وسىنىڭ قاي شايىردىڭ جىرى ەكەنٸن انىقتاي الماي-اق قويدى. سونى, بٸر, بٸلەتٸندەردەن ناقتى سۇراپ, تولىق جازىپ الۋى كەرەك ەكەن... سول ايتقاندايىن, بۇل دا تاپقان-تايانعانىن ەۋەلدەن ٷيگە تاسۋعا, بالا-شاعاسىنىڭ اۋزىنا توسۋعا داعدىلانىپتى. مەسەلەن, اناۋ قاناتتىڭ ەربٸر «بەسٸ» – بەس جٷز تەڭگە. ٶزٸ تاعايىنداعان «ستيپەندييا». ول دا اسا ٷزدٸك بولماعانمەن, اپتاسىنا «بەستٸڭ» ەكٸ-ٷشەۋٸن ەكەلٸپ, كٷندەلٸگٸن الدىنا توسىپ تۇرادى. سوندا اتاسىنىڭ ەسٸ شىعىپ قۋانعانىن كٶرسەڭٸز! جولداستارىنا:
– ٶي, مىناۋ قاعىپ الدى تاعى دا بەس جٷز تەڭگەمدٸ! – دەپ مەز بولعانىن كٶرسەڭٸز...
كەيٸندە تاقييا كييۋدٸ ەدەت قىلا باستاعان. ٶمٸردٸڭ ٶزٸ ەگدەلٸككە, ساليقالىلىققا باس يگٸزبەي تىنبايدى ەكەن.
ەلبەتتە, زەينەتكەر ەكەنٸنٸڭدٸ تەرٸسكە قالاي شىعارارسىڭ. قانشا جاسىرعانمەن, كٷن سايىن جاسارىپ بارا جاتقان جوقسىڭ, بەرٸ بادىرايىپ كٶرٸنٸپ تە تۇرادى عوي. حە-ە!
ەسەپشوتىنا اي سايىن تۋرا بٸر جٷز ون بەس مىڭ تەڭگە تٷسەدٸ. بۇعان دا شٷكٸر. مەريياعا دا بۇيىرعانى – توقسان مىڭداي. ول بۇعان قوسىمشا جاقىن ماڭداعى كەڭسەنٸڭ ەدەنٸن جۋىپ, وتىز بەس مىڭ تەڭگەنٸ جەنە تاۋىپ جٷر. وسىنى بٸلگەن ەلدەگٸ اعايىن بۇلار كٷرەپ الىپ جاتىر دەگەندەي الاقاندارىنا قاراپ, دەمەتەدٸ دە وتىرادى. راسىن ايتقاندا, شىلقىپ جٷرمەگەنٸ ٶزدەرٸنە عانا ايان, قالادا بەرٸ ساتۋلى ەمەس پە. ەلدەقاشان جەكە ٷي بولىپ كەتكەن بالالار دا قازٸرگە دەيٸن وسىلارعا يەك ارتادى. ەسٸرەسە, كٸشٸ ۇلدىڭ اقشا سۇراۋى جيٸ. ونىڭ بٸر جاقسى جەرٸ, جاعدايدى كٷنٸبۇرىن ەسكەرتٸپ, قالتا تەلەفونىنا: «ەكە, الداعى ايدا بٸر شارۋاعا تٶرت جٷز مىڭ تەڭگەدەي قاراجات كەرەك ەدٸ, سونىڭ بٸر, جەتپٸس مىڭدايىنا كٶمەكتەسە الاسىڭ با? سوسىن قايتارامىن عوي» دەپ حات جازادى.
ٸشتەي قىنجىلاتىن. ەيتكەنمەن, دەل بٷگٸن ەكەل دەپ القىمنان المايتىنىنا قۋاناتىن ەدٸ. بەتٸنەن قاققان ەمەس. رەتٸن قاراستىرىپ, ىلعي بەرەدٸ. ول اقشانىڭ ورالمايتىنىن دا جاقسى بٸلەدٸ. بالاڭا: «ەي, اناداعى قارىزدى قاشان قايتاراسىڭ?» – دەپ جٷرمەسٸڭ بەلگٸلٸ.
ەندٸ بٸردە ترامۆايدا كەلە جاتقانىندا اۋىلداعى شٶبەرە ٸنٸسٸ قوڭىراۋلاتتى. ەرتەرەكتە العاشقى ەيەلٸمەن اجىراسىپ, كەيٸن باسقا اداممەن تۇرمىس قۇرعان جٸگٸت-تٸن. جاسى قىرىقتاردا.
– اعا, جاعدايدى بٸلەسٸز عوي. باياعى وڭباعان ەيەل سوتقا بەرٸپتٸ. اليمەنت تٶلەمەسەم پەلەگە ۇشىراتپاقشى. بٸرنەشە جىلعا قاماتاتىن تٷرٸ بار. اقشانىڭ اۋقىمدى بٶلٸگٸن تاپتىم. ەندٸ ٶزٸڭٸز بٷگٸن-ەرتەڭ ەكٸ جٷز ەلۋ مىڭ تەڭگەدەي قارىز بەرسەڭٸز. سٸزدەن ٶزگە ارقا سٷيەيتٸندەي كٸمٸم بار, – دەيدٸ.
كٶرپەشتٸڭ جون ارقاسىن تەر جۋىپ كەتتٸ. مۇنشا قينالماس. بۋىنسىز جەردەن پىشاق ۇردى دەگەن وسى بولار. سول سەت دٶڭگەلەكتەر دٷرسٸلٸ دە «اعا-ا-ا, ەكٸ جٷز ەلۋ-ۋ مىڭ-ڭ تەڭگە-ە تاپ-پ قايتكەندە-ە, ەكٸ جٷز-ز ەلۋ مىڭ-ڭ-ڭ تەڭگە-ە-ە تاپ-پ-پ» دەپ شەكەسٸن شىڭىلداتقانى ەسٸندە.
– جارايدى, ەندٸ. ويلاسايىق. سەل ەرتەرەك ايتىپ قويماعان ەكەنسٸڭ, – دەدٸ باۋىرىنا تەلەفوننان كٷمٸلجٸپ.
ەرتەڭٸنە مەرييامەن اقىلداسا كەلٸپ, ەلگٸ قاراجاتتى تاۋىپ جٸبەردٸ عوي. ونداي جەردەمنٸڭ دە قايتپايتىنى تٷسٸنٸكتٸ...
بۇلار دا ەلمەن قاتار نەبٸر قيىن كەزەڭدەردٸ كەشكەن. كٷيبەڭ تٸرلٸك تيتىقتاتىپ, قاجىپ جٷرگەن كەزدەرٸندە كٶرپەش ٶزٸن قانشالىقتى توزعانىمەن, سارتىلداپ, قاۋساعانشا توقتامايتىن ەسكٸ ترامۆايعا ۇقساتۋشى ەدٸ. سوندايدا كٶز الدىنا سٷيرەتٸلٸپ, قىبىرلاپ بارا جاتاتىن جارالى قوڭىز نەمەسە مەرتٸككەن قۇمىرسقا سۋرەتٸ دە ەلەستەپ ٶتەدٸ. بالا كەزدە ونداي كٶرٸنٸستەر تالاي كەزدەستٸ. بۇل دا اۋىر جۇمىستان كەيٸن شاڭىراعىنا قاس قارايا سالپ-سالپ ەتٸپ, سٷرٸنە-قابىنا جەتەتٸن-دٸ.
قالادا كەلە-كەلە ماشينا نٶپٸرٸ كٶبەيدٸ. قاپتاعان جەڭٸل اۆتوكٶلٸك ترامۆاي الدىنا تٷسٸپ الىپ سۋماڭ قاعاتىن كەز جەتتٸ. دەسە دە, بٸر سەت, تەمٸرجول مارشرۋتتارىنىڭ دا دەۋٸرٸ جٷرگەن. ترامۆايلار دا اسپالى كٶپٸرلەر ٷستٸمەن جٷيتكٸدٸ.
بٸراق تٸرشٸلٸك ىرعاعىنىڭ وسىلايشا كٷرت اۋىسۋى, ىعى-جىعى قوزعالىستىڭ شيراۋى دا سان الۋان ساۋالدىڭ شەشۋٸن تاپپاي داعدارعان جاسامىس ادامنىڭ جٷيكەسٸنە سالماق سالىپ, دٸڭكەلەتٸپ, تىعىرىققا تٸرەيتٸن تەرٸزدٸ. سونداعى جالعىز سٷيەۋشٸسٸ مەرييا عانا. بٸراق, نەگە ەكەنٸن, بارلىق اشۋ-ىزاسىن تەك وسىدان العىسى كەلگەندەي بۇعان كەيدە بوستان-بوس زەكٸپ ۇرساتىنىن ويلادى. قيت ەتسە ەربٸر ٸسٸنەن كەمشٸلٸك ٸزدەپ, مىسالى, مونشاعا بارعانىندا:
– ٶي, مىنا قاتىن دەنٸ دۇرىس جٶكە دە سالماپتى عوي! – دەپ كٸجٸنەتٸنٸن ويلادى.
قانشالىقتى قوقيلانعانمەن, دەرمەنسٸز جاس بالاداي, سونىڭ قامقورلىعىنا زەرۋ ەكەنٸن ەستەن شىعاراتىنىن ويلادى.
قالاداعى دوس-جاراننىڭ دا تٷرلٸ شارالارىنا ارالاساسىڭ.
بٸردە مەيرامحانا الدىندا ەيەلٸنە كٷڭكٸلدەپ ۇرىسىپ تۇردى:
– ٶي, سەن دە بٸر! تاعى دا ەكٸ قىر سالىپ قويىپسىڭ عوي مىنا شالبارعا! قىرىق جىل قاتىن بولعاندا ٶمٸرٸ بٸر ٷيرەنە الماي قويدىڭ-اۋ, وسى, كيٸم ٶتەكتەۋدٸ!
مەرييا جٷدەپ, جەۋتەڭدەي قارايدى:
– شىعاردا قاراي سالمادىڭ با ەندٸ جاڭا ٶزٸڭ?..
– قايدان بٸلەيٸن! ە, جارايدى, مۇنى قويشى. بٸردەڭە قىلىپ كٶلەگەيلەي تۇرارمىن. ونان دا تويعا قانشا بەرەمٸز, سونى ايتشى! وتىز مىڭ جەتە مە?
– بٸلمەدٸم. جەتٸپ قالاتىن شىعار سول.
– تاعى بٸر بەس مىڭ تەڭگە قوس. قارشادايدان قاتار ٶسكەن يت ەدٸ. بالاسى كٷندە ٷيلەنٸپ جاتقان جوق...
سٶيتكەن جالعىز سىرلاسى, جاناشىرى كەشە كەشكە قاراي كٶزٸ ٸلٸنٸپ كەتكەن سەتتە اقىرىن تٷرتٸپ وياتتى:
– ەكٸ كٷننەن بەرٸ نەر سىزبادىڭ عوي. ەڭ بولماسا بٸر كەسە ىستىق سورپا ٸششٸ كەنە! – دەيدٸ.
ٷنسٸز باس يزەدٸ. ىدىستى الا بەرگەندە مەرييانىڭ قولىنا قولى تيٸپ, تۋرا تەمٸر ۇستاعانداي بولعانى. الاقانى كٶڭ بولىپ قاتىپ كەتكەندەي. ەيەلٸنە جانىنىڭ اشىعان-اي!
ٸشتەي بۇدان بىلاي وسىعان بوسقا جەكي بەرمەيٸنشٸ دەپ تٷيگەن.
كەيدە تٷس كٶرەدٸ. تٷسٸنە ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن ەسكٸ قوڭىر ٷي كٸرەدٸ. كٶبٸنە شەشەسٸمەن سٶيلەسٸپ جٷرەر-دٸ. نەگە ەكەنٸن, ەكەسٸنٸڭ كٸرۋٸ سيرەك. قازٸر ەكەۋٸ دە جوق...
دەپوعا جاقىن تۇرىپ, عۇمىر بويى تەمٸرجول قاتىناسىن پايدالانعاندىقتان با, ارا-اراسىندا قۇلاعىنا ۆاگونەتكالار دٶڭگەلەگٸنٸڭ دٷبٸرٸ كەلەدٸ.
مٸنە, ەندٸ سوناۋ ەسكٸ ترامۆايلار سەكٸلدٸ ٶزٸ دە ەكٸ-ٷش كٷننەن بەرٸ سالدىراپ, «شاشىلۋدىڭ» از-اق الدىندا جاتىر. بەلٸ جٷرگٸزبەيدٸ. تۇلا بويى زٸلباتپان. ودان تۇماۋراتتى. الپىس التى جاس دەگەن دە وڭاي ەمەس-اۋ. جاس ۇلعايعان سايىن تٷرلٸ-اۋرۋ-سىرقاۋ دا اينالدىرا باستايتىن سيياقتى. «ولاي-بىلاي بولساق, سٷيەگٸمە كٸم تٷسەر ەكەن. قايدا جەرلەيدٸ» دەگەن دە ويلار جالت ەتەدٸ.
قاراپ تۇرساڭ, ارسىز اجالدان قورىقتىڭ نە, قورىقپادىڭ نە, جەتٸپ كەلسە نە دەي العاندايسىڭ! «ەي, ەيتكەنمەن, ٶلٸمدٸ ەزٸرگە قويا تۇرايىق. بٸتٸرەتٸن بٸراز شارۋالار بار» دەپ ٸشتەي مىرس ەتتٸ. كٶز الدىنان تٸركەسكەن ترامۆايلار ەلەسٸ جٶڭكٸلە جوسىدى.
قازٸر, ٶزٸ, الماتىدا ولاردىڭ دا جٷرٸستٸ توقتاتقانىنا تالاي بولىپتى-اۋ. ەنەگٷنٸ سىرتىنان كٶردٸ, دەپو اۋلاسىندا ەسكٸسٸن قويىپ, جاڭالارى دا ٷيمەلەپ, قاڭتارۋلى تۇر...
قايتادان قالعىپ كەتكەن ەكەن. كٶزٸن اشقاندا بالبىراپ تەرلەپ جاتقانىن اڭعاردى. راحاتتانا ويانعان. دەل بٷگٸن قاناتتىڭ مەكتەبٸنە, اتا-انالار جينالىسىنا بارۋى كەرەك ەكەنٸ ەسكە تٷستٸ. وسى كٷندٸ كٶپتەن اسىعا كٷتكەنٸ ەسكە تٷستٸ. ۇمىتىپ كەتە جازداپتى.
تەرەزەگە جالت ەتٸپ قارادى. كٷن ارقان بويى كٶتەرٸلگەن سەكٸلدٸ. ٷيدٸڭ ٸشٸ جاپ-جارىق. بەلٸنٸڭ اۋىرعانى دا كٸلت تىيىلعانىن بٸلدٸ. ٶزٸن انادان جاڭا تۋعانداي جەپ-جەڭٸل سەزٸندٸ. تۇماۋدان دا قۇلان-تازا ايىققانىن اڭدايدى. دٷر سٸلكٸنٸپ, ورنىنان اتىپ تٷرەگەلدٸ.
ەلەڭدەپ, سىرتقا قۇلاق تٷرگەن. الىستان ترامۆاي دوڭعالاقتارىنىڭ دىبىسى تالىپ جەتەتٸندەي.
قۇلتٶلەۋ مۇقاش,
«جاس قازاق» گازەتٸ
