باۋىر بوشان ەلٸنٸڭ ەدٸرەي تاۋىن قونىستانعان اسان ەۋلەتٸندە ماقىشتىڭ اتبەگٸلٸكپەن اتاعى شىققان. بەيگە تورىسىن «قۇلان تۇياقتى قۇداي تورى» دەپ اتاپ, قۇداي سٶزٸن مالعا قوساقتاعان جالعىز قازاق وسى دەيدٸ. وبالى نەشٸك, سول تورى ات بەرٸسٸ قۋ جەرٸندە, ەرٸسٸ بٷكٸل سارىارقا ٶڭٸرٸندە الدىنا جٷيرٸك سالماعان قاس تۇلپاردىڭ ٶزٸ بولىپتى.
ماقىش دٸنۇلى قارشىعا بويلى, قاراشۇبار ٶڭدٸ, بٸر جاق اياعىن سىلتي باساتىن قىزبا قاندىلاۋ سەرٸ ادام ەكەن. دەۋلەتٸ جاعىنان ورتا شارۋا تابىنا جاتسا دا, ٶركٶكٸرەكتٸگٸ مىڭدى ايداعان بايلاردان اسىپ تٷسٸپتٸ! ەكٸ دٶڭگەلەكتٸ جەڭٸل ارباعا جٷردەك ات جەگٸپ, سوعان قىزىلدى-جاسىلدى كيٸنگەن ەكٸ قىزىن وتىرعىزىپ, قوڭىراۋلاتىپ سەن-سالتاناتپەن جٷرۋدٸ ۇناتىپتى.
ماقىش تورى اتتى تاي كٷنٸندە اتالاس اعايىنى نۇرتازانىڭ نۇرماعامبەتٸنەن قالاپ العان كٶرٸنەدٸ. بەيگەگە باپتاعان كەزٸندە سۋ ورنىنا قۋلىقتىڭ سٷتٸن بەرٸپ, سۇلى ورنىنا كەپتٸرگەن قۋ شٶپ بەرگەن. ىستىقتا ماڭدايىنان كٷن ٶتپەسٸن دەپ ارنايى التى قانات كيٸز ٷي قۇرىپ ٸشٸنە قويعان. قوڭىر سالقىن كٷندەرٸ ەكٸ باعاننىڭ ورتاسىنا كٸسٸ بويىنداي بيٸكتٸكتەن ارقان تارتىپ, سوعان ٸلٸنگەن شىعىرشىققا شىلبىرىن بايلاپ ەركٸن جٷرٸپ تۇراتىنداي ەتٸپ جٸبەرگەن. ماقىش تورى اتىن بەيگەگە قوسقانىندا ٶزٸنٸڭ نەمەرە ٸنٸسٸ نۇعىماننىڭ رامازانىنا عانا سەنٸپ تاپسىرعان. بىلايعى جۇرتقا جالىن سيپاتپاپتى.
قۇداي تورىنىڭ شۋ دەگەننەن سۋىرىلىپ العا شىعار ۇشقىرلىعى جوق ەكەن, كٸبٸرتٸكتەپ جاي شاپقان. بٸرتٸندەپ ەتٸ قىزىپ, قولتىعى سٶگٸلگەنٸندە الدىنداعى اتتاردى قۋىپ جەتٸپ وزبايىنشا قارقىنى باسىلمايتىن كٶرٸنەدٸ. بٸر قاراعاندا تۇرقى كٶز تارتارلىق كٶركەم دەۋگە كەلٸڭكٸرەمەيتٸن, باۋىرى جازىق, قوبى تۇياقتى, ۇزىن تورى ات دەسەدٸ كٶنە كٶز قارييالار.
الامان بەيگەلەردە اتبەگٸلەر «باپ شابا ما, ەلدە باق شابا ما?», «كٸم بٸلسٸن, انىعى بٸر اللاعا ايان» دەپ, دەگبٸرسٸزدەنٸپ تۇرادى عوي. ال ماقىش بولسا نىق سەنٸممەن: «ۋا, اعايىن! اتىم قۇدايسىز-اق بٸرٸنشٸ كەلەدٸ! بوسقا ارام تەر قىلمايمىن, شاپپاي بەيگەمدٸ بەرٸڭدەر!!!» – دەپ, شٸرەنٸپ وتىرىپ الاتىن كٶرٸنەدٸ. «سٸز قىزىق ەكەنسٸز, اتى شاپپاي يەسٸ بەيگە الۋشى ما?» – دەپ, بٸرەۋلەر ۋەج ايتسا, «ەندەشە, بەس تٸگٸپ, زاقىلەت ايتىسايىق, سوندا عانا اتىمدى بەيگەگە قوسامىن!» –دەپ, ەرەگەسٸپ قيعىلىق سالادى ەكەن!
ەل ٸشٸ ەمەس پە, كەيدە بەستەسەتٸن اتبەگٸلەرلەر ۇشىراساتىن كٶرٸنەدٸ. ونداي سەتتەردە ماقىش: «قۇدايتورىنىڭ قۇيرىعىن جاۋ كەستٸ! اتان تٷيەنٸڭ باسىن مٷجٸر كەز جەتتٸ!!!» – دەپ, ايعاي سالىپ, اقىلىنان اداسقانداي كٷيگە تٷسٸپتٸ. وبالى قانشا, قۇلان تۇياقتى قۇداي تورى قاشاندا مەرەگە بٸرٸنشٸ جەتەدٸ ەكەن.
بٸر جولى ماقىش بايلىعىمەن جارىم پاتشا اتانعان ەيگٸلٸ اقايدىڭ قاسەنٸمەن قوياندى جەرمەڭكەسٸندە دەل سولاي بەس تٸگٸپ, اتىن بەيگەگە قوسادى. تورى ات بەس تٸككەن بەيگەدە قاسەننٸڭ ەكٸ ارعىماعىنان دا وزىپ كەلٸپتٸ! سول سەتتە ناساتتانعان ماقىش:
– اقكٶزٸڭنەن وزدىم, بٸرشەگٸڭنەن وزدىم, ەندٸ ەكەڭ اقايدىڭ باسىن ەكەلٸپ بەيگەگە قوس!!! – دەپ ايعاي سالىپتى.
بۇل سٶزگە قاسەن اشۋ شاقىرىپ, جانجال تۋعان. ەيتەۋٸر, اقساقالدار: «ەكەۋٸڭ دە شانشاردىڭ بالاسىسىڭدار, بٸرٸڭ اعا, بٸرٸڭ ٸنٸ بولىپ تۇرىپ, بٸر-بٸرٸڭنٸڭ سٶزدەرٸڭدٸ كٶتەرە الماساڭدار, قايتىپ ەل بولاسىڭدار?!» – دەپ, باسۋ ايتىپ, توقتاتىپتى.
تٶڭكەرٸستٸڭ الدىندا ەرتٸس بويىندا, قازٸرگٸ پاۆلودار وبلىسىنىڭ ماي اۋدانى جەرٸندە نيياز دەگەننٸڭ اسى ٶتٸپتٸ. وسى استا الدوڭعار دەگەن سىنشى قۇداي تورىنى كٶرٸپ: «پاي, پاي, اتىنا بولايىن! ەتتەڭ, جٸلٸگٸنٸڭ مايى ٷزٸلٸپ, قارا قارىن كٶبەڭ تارتىپتى. سوندا دا وتىز شاقىرىمعا شاپسا الدىنا ات سالمايدى. نە دە بولسا, جٷيرٸكتەردٸ قىرىق شاقىرىمعا جٸبەرٸڭدەر» – دەپ, اس يەسٸنە كەڭەس بەرٸپتٸ. سول جولى مەرەگە تورى ات قارا تەرگە مالشىنىپ, جەلە جورتىپ وقىرانىپ, كٶزٸنەن جاس پارلاپ جەتٸپتٸ.
ەرتٸس بويىنداعى بەيگەنٸ كٶزبەن كٶرگەن اتقۇمار اقساقالدار بەرتٸنگە دەيٸن ٶزارا قىزىلكەڭٸردەك بولىپ ايتىسىپ, بٸر-بٸرٸنە جەڭٸستٸك بەرمەي, كەۋكٸلدەسٸپ وتىراتىن-دى. بٸرٸ:
– قىر تٶسٸندە تاستاق جەردە شاۋىپ داعدىلانعان قۇداي تورىنىڭ قوبى تۇياعى ويدىڭ بورپىلداق توپىراعىنا كٸرٸپ كەتٸپ وتىردى دا, ەركٸن كٶسٸلە المادى. ال تۇياعى جالپاق توعاي بويىنىڭ اتتارىنا مۇنداي توپىراقتىڭ بٶگەتٸ جوق ەدٸ, – دەيدٸ.
ەكٸنشٸلەرٸ الدوڭعار سىنشىنىڭ ايتقانىن ماقۇلداپ, «الا جازداي بەيگەگە شاپقان اتتا قانداي باپ بولۋشى ەدٸ!» – دەپ, قارسى پٸكٸر بٸلدٸرەدٸ.
ايتىپ-ايتپاي نە كەرەك, كەڭەس ٷكٸمەتٸ ورناعان كەزدە بٸر بەلسەندٸ تورى اتتى ماقىشتان تارتىپ الىپتى! سٶيتٸپ, شٸلدەنٸڭ شٸلٸڭگٸر ىستىعىندا كٷنۇزاق شاپقىلاپ زورىقتىرىپ ٶلتٸرٸپتٸ.
كەزٸندە ەدٸرەي ەلٸنٸڭ اتاق-داڭقىن بٷكٸل سارىارقاعا جايعان قۇلان تۇياقتى قۇداي تورىنىڭ ٶلەكسەسٸ اقىرىندا يت-قۇستىڭ جەمتٸگٸنە اينالىپ اي دالادا قالعان كٶرٸنەدٸ...
ارمان قاني,
پاۆلودار قالاسى.
