قايرات جۇماعاليەۆتىڭ تاڭدامالىسى العاش رەت وتىز سەگٸز جاسىندا شىعىپتى. ىستىق قولامتادان جاڭا سۋىرىپ العان كٷلشەدەي الاقانداي سارعىش كٸتاپ ەدٸ. العاشقى بەتٸندە قالىڭ قويۋ قارا شاشىن شالقاسىنان قايىرىپ, جىلتىراتا تاراپ, قاسى, كٶزٸ قيىلىپ, سٷيٸسقۇمار كٶنتەك ەرٸنٸ شىرىن قۇمار بال ارانىڭ قىلتىڭداعان قىلدىرىق جەمساۋىنداي قيعاشتاي كەرٸلٸپ, ەنتەك بۇلتيىپ, شەكەلەي كٶز تاستاپ, سىزىلا قاراعان سىلقىم جٸگٸتتٸڭ سۋرەتٸ بەرٸلٸپتٸ. ٷستٸندە ايماقى ٶرنەگٸ بار ەيەي كٶيلەك. ارقاسىنان قاعىپ, يىعىنان سيپاي بەرگٸڭ كەلەدٸ.
«جاپ-جاسىل كٶكتەم, ەلگەزەك باسىم ەلپٸلدەپ, جەنپي-دٸڭ شالقار زالىنا كٸردٸم ەركٸندەپ», – دەسە, دەگەندەي. اينا-قاتەسٸ جوق. اقيقات. ٶزٸ ەدەمٸ, ٶزٸ بويداق, ەرٸ اقىن جٸگٸت. فابريكادان ەلگٸندە عانا شىققان سۋ جاڭا بانكنوتتاي سۋسىپ, قولعا تۇرمايدى. ٸزدەسەڭ – تابا المايسىڭ, تاپساڭ – ايىرىلىپ قالاسىڭ. جىلت ەتٸپ, كٶزٸڭە بٸر تٷسەدٸ دە, قىلت ەتٸپ, قايتا جوعالىپ كەتەدٸ. سول بٸر سٷيرٸكتەي سٷيكٸمدٸ جٸگٸتپەن ۋنيۆەرسيتەت بٸتٸرگەن بويدا تانىستىم. مەنەن بٸرەر جاس ٷلكەن. كٶشەدە كەزٸككەندەر ونى ٸنٸ, مەنٸ اعا ساناپ, جاڭىلىسىپ جاتادى. سودان شىعارىپ: «اناۋ قىزدار مەنٸ ساباق بٸلمەيتٸن شەلدۋەر بالاسىن وقۋعا تٷسٸرۋگە ەكەلٸپ جٷرگەن زاۆفەرما ەكەن دەپ كەلە جاتقان شىعار. ەركەلەي بەرمەي, جٶندەم جٷر!» – دەپ قويام. ونىمدى تىڭدايتىن قايرات بار ما?! دومالاپ بارا جاتقان قىزىلدى-جاسىل دوپقا كٶزٸ تٷسكەن قىزىققۇمار بالا مىسىقتاي ارسالاڭداپ بارىپ, ەلگٸلەرمەن تانىسا كەتەدٸ. ىزديىپ تۇرىپ امانداسىپ, سىزدانىپ تۇرىپ سۇراق جاۋدىرادى. باس اينالدىراتىنى بار سيقىرشىداي «قاراعىم-شىراعىم» دەپ تۇرىپ-اق ەستەن تاندىرادى. سٷر بويداقتاردىڭ سٶزٸ سٷر قازىنىڭ تۇزىنداي ەكەن عوي. ەپ دەگەننەن سٸڭٸپ, ەنە-مٸنە دەگەنشە قاتالاتا شٶلدەتەدٸ ەكەن. قايراتپەن كٶشەدە تٸل قاتىسقان ادام جەلٸمشە جابىسا قالادى. قاراپ تۇرىپ جولدان قالاسىڭ, ەيتپەسە, باعىتتاپ كەلە جاتقان شارۋاڭ جايىنا قالىپ, باسىڭ اۋعان جاققا قاڭعىپ كەتەسٸڭ. ونى ەرتٸپ كٶشەگە شىعۋ باسىڭا قاۋىرسىن قالپاق كيٸپ جەلگە قارسى جٷرۋمەن بٸردەي, بەرٸبٸر ايىرىلىپ قالاسىڭ.
بٸردە جاڭىل اپامنىڭ جۇمىسىنا حابارلاستىم. جارىقتىق قۋانىپ كەتتٸ. «ەبٸشجانسىڭ با? ماماڭنان حابار بار ما? امان با ەكەن? قارنىڭ اشىپ جٷرگەن شىعار. جٸگٸتتەردٸ ەرتٸپ, كەلٸپ كەت. ەل جاقتان ٷيتكەن قوي كەلدٸ. سىلقىتىپ ەت اسىپ قويام. ەلگٸ بٸزدٸڭ جٷگٸرمەكتٸ ٶزٸڭ تاۋىپ الىپ, ەرتٸپ ەكەل. ەسكەرتٸپ قويۋعا تەلەفون جوق. ٶزٸ حابارلاسپايدى. تاڭەرتەڭ كەتكەننەن كٶزگە تٷسپەيدٸ. ىسقىرىپ-ەندەتٸپ, تاۋىق شاقىرا بٸر-اق كەلەدٸ» – دەدٸ. جۇمەكەنگە, اسقارعا, قاليحانعا, ەسەنجولعا – تٸسٸ قىشىپ, ٸشٸ پىسىپ جٷر-اۋ دەگەندەردٸڭ بەرٸنە حابارلاستىم. ال قايرات... اپام ايتقانداي. تۋ قوياننىڭ قۇيرىعىنداي جىلتىڭداپ, ۇستاتپايدى-اۋ, ۇستاتپايدى. تٷستە حابارلاسقانىمدا ورىنىندا وتىر ەدٸ. «راس, راس... قۇيقاسى بەس ەلٸ بەستٸ قوي: «مەنٸ جەيتٸن قايسىڭ بار?» – دەپ, ەكٸ-ٷش كٷننەن بەرٸ بٸزدٸڭ مۇزداتقىشتىڭ قاقپاعىن سٷزٸپ, ارپالىسىپ تۇر. كٸلەڭ تٷلكٸ قۇرساقتار بولىپ, جيىلىپ كەپ, ساۋابىن المايسىڭدار ما تٷگە?!» – دەپ كەيۋاناسىعان. جۇمىس اياعىندا سوقساق, «قالقاتايدىڭ» ٶزٸ دە جوق, ٸزٸ دە جوق. كٶزٸ جوق كٸسٸنٸ اناۋ-مىناۋ دەۋ قيىن عوي. تٸلٸمٸز قىشىپ تۇرسا دا, قىرشىپ تٸستەي قويدىق. ۋاقىتتى قۇر ٶتكٸزبەي, «كونسيليۋمدى» قۇرىپ جٸبەردٸك. ول – بەلگٸلٸ بەگەي. ناۋقاسىنىڭ قانداي ەكەنٸ دە مەلٸم. قىزدار ينستيتۋتىنا سوعىپ, ەكٸ-ٷش ساعات تابانىن قىزدىرسا, ماڭدايى جٸپسٸپ, قۇلانتازا بولىپ ايىعىپ, قۇر اتقا مٸنگەندەي قۇراعىتىپ شىعا كەلمەك. دەۋ دە بولسا سوندا جٷر. باسقا ەشقايدا ەمەس.
ەكٸ «الا بەلدەۋ» ارباعا بٶلٸنٸپ وتىرىپ, گوگول اقساقالدىڭ «اۋىلىنا» تارتتىق. الدىندا ٸشكە كٸرە الماعان بويداق جٸگٸتتەر سەڭدەي سوعىلىسىپ جٷرگەن اتاقتى ينستيتۋتتىڭ اياماي وپالانعان قىزىل شىرايلى باس كورپۋسىن ايعىر ازىناعانداي قىلىپ, ٷرلەمەلٸ وركەستر ارسىلداپ-كٷرسٸلدەپ باسىنا كٶتەرٸپ جاتىر ەكەن. ەكٸ ماشينانى سىرتقا تاستاپ, بٸلەكتەرٸنە قىزىل بايلاپ, بيلەت تەكسەرٸپ جاتقان الما مويىن, شيە ەرٸن بويجەتكەندەرگە تٸلشٸلٸك كۋەلٸگٸمدٸ كٶرسەتٸپ, ەزەر ٸشكە كٸردٸم. ينەدەن دە جٸڭٸشكە جٸپتٸكتەي ٶكشەمەن جالتىراعان تاس ەدەندٸ ٶشٸ بارداي بەت-جٷزٸنە قاراماي تاق-تاق قاداپ, تاپسىنا باسقان بٸر بويجەتكەن قوس بۇرىمىن بۇلتىلداتىپ, بي بولىپ جاتقان زالعا قاراي جٷيتكٸپ بارادى ەكەن. قۋىپ جەتتٸم. «قارىنداس... قارىنداس...» جالت بۇرىلدى. كٶپ جابىسقاقتىڭ بٸرٸ دەدٸ مە, قاراقات كٶزدەرٸن جالت-جۇلت ەتكٸزٸپ, ٷرٸككەن قۇلىنداي, قايمىجىق ەرٸندەرٸن قايشىلاي قارادى. «مىنا كەشتٸڭ ۇيىمداستىرۋشىلارىنىڭ بٸرەۋٸن كٶرۋگە بولار ما ەكەن?» «ال, كٶردٸڭٸز, ايتا بەرٸڭٸز». «راقمەت, ايىپ ەتپەڭٸز. سىرتتا ەكٸ ماشينا كٷتٸپ تۇر» قىزدىڭ كٶزٸ كەرٸن شاشاتىنداي ەجٸرەيە تٷسٸپ بارىپ, كەنەت ويىنا قورقىنىش كٸرگەندەي, اياق استىندا اتىزداي بولدى. ٸشتەي جىميىپ قويىپ, سٶزٸمدٸ جالعادىم. «ٸشٸندە بٸر ەيەل وتىر». مٸردەي قادالعان نەركەس كٶزدەر جۇمساردى. قاسىندا «ٷيەلمەندٸ-سٷيەلمەندٸ ٷش بالاسى بار». ٷنٸ شىقپاسا دا, «ۋھ» دەگەنٸ بٸلٸنٸپ تۇر. «جايلاۋكٶلدەن بە, ۇلانبەلدەن بە ەيتەۋٸر, اۋىلدان كەلٸپتٸ». قىزدىڭ كٶزٸندەگٸ قورقىنىش جايباراقات تاڭعالىسقا اۋىسقان. «يە, سەت...» – دەپ, ٷزٸلگەن سٶزدٸ قايتا جالعادىم. «وقۋداعى كٷيەۋٸ ەكٸ جىل بولىپتى, حابارلاسپاپتى. سونىڭ مىنا بيدٸڭ ٸشٸندە جٷرگەنٸن بٸر جەرلەستەرٸنەن ەستٸپتٸ. بالالارىن شۇبىرتىپ, كٸرٸپ كەلمەك ەكەن. «ۇيات بولادى», – دەپ, ەزەر كٸدٸرتتٸك». قاراقات كٶز قارىنداسىمىز قاھارىنا قايتا مٸندٸ. قاتتى پٸسٸپ كەتكەن قاربىزداي تارس ايىرىلدى. «قاپ, وڭباعاندى-اي! اتى-جٶنٸ كٸم ەكەن?» شاتىناعان كٶزدەرٸ – افريكاداي. كٷيدٸرٸپ بارادى. ىتقىرىنا شىققان ىزعارلى سٶزدەرٸ – اركتيكاداي. ٷسكٸرٸپ تۇر. ٶلەڭ وقيتىن قىز بولسا, تانىپ قويا ما دەپ, قىسىلا-قىمتىرىلا: «جۇماعاليەۆ دەي مە? فاميليياسى... ەيتەۋٸر اتى – قايرات», – دەدٸم ٶپ-ٶتٸرٸك كٷمٸلجٸپ. «جارايدى, كٷتە تۇرىڭىز!» ساۋاپ بولعاندا ەلگٸ قىز لوگاريفم بولماسا, ليريكاعا كٶپ باس اۋىرتا قويمايتىن سىڭاي بايقاتتى. زالعا كٸرٸسٸمەن, وركەستردٸڭ دىمى ٶشتٸ. ٷيدٸ باسىنا كٶتەرگەن ٷنجارعى: «وسىندا قايرات جۇماعاليەۆ دەگەن بٸرەۋ جٷرگەن كٶرٸنەدٸ. ٷش بالاسىمەن ەيەلٸ سىرتتا ەسٸك الدىندا تۇر. تەز قاراسىن ٶشٸرسٸن!» سول-اق ەكەن, جوعارىدان تٶمەن قاراي سۇلاعان مەرمەر باسپالداق اسپاننان بۇرشاق سەبەلەي جٶنەلگەندەي تاق-تۇق ەتٸپ سىتىرلاپ قويا بەردٸ. سٷيرٸكتەي قوس قارا تۋفلي جارىسىپ ويناعان قوس قۇلىنشاقتىڭ تۇلىمشاعىنداي قۇلتىلداپ, جۇلدىزداي اعىپ كەلەدٸ. تۋفليدەن جوعارىراققا كٶز تاستاۋعا جٷز شىدامادى. التىن قىستىرعىشى بار گالستۋگىن سىقيتا تاعىنعان سىلقىم جٸگٸت زەڭبٸرەكتٸڭ دوبىنداي زۋىلداپ قاسىمنان ٶتە شىقتى. سوڭىنان مەن دە جٷگٸردٸم. الدىڭعى ماشينانىڭ الدىڭعى ەسٸگٸن جۇلقىپ اشتى. قۋىپ جەتكەن مەن ارقاسىنان قارماپ, ٸشكە كٸرگٸزدٸم...
بۇلقىنتىپ وتىرىپ, تاۋ ەتەگٸندەگٸ شەتكەرٸ كٶشەدەگٸ ٷيٸنە جەتكٸزدٸك. بارعان بويدا قويان قۋىپ كەلە جاتقان تازىداي تٶرگٸ بٶلمەدەگٸ تٶسەككە اتىلدى. بىلاۋعا تٷسٸپ جاتقانداي تارس بٷركەنٸپ الدى. بٸز تٷگٸلٸ: «قاراعىم, نە بولدى?» – دەپ, استى-ٷستٸنە تٷسكەن جاڭىل اپايىمىزعا جاق اشپادى. تاي جۋاسىتقانداي بولىپ, پەلدەنٸپ كەلگەن بٸزدەر بٸلەكتەرٸمٸزدٸ سىبانىپ, داستارقانعا وتىردىق. بٸرٸمٸزدٸڭ سٶزٸمٸزگە بٸرٸمٸز كيٸپ, كٶيٸتٸپ جاتىرمىز. اپام جارىقتىق مەز-مەيرام. ساق-ساق كٷلەدٸ. بٸز قايراتتى تاستاي بەرٸپ, اپامدى ماقتادىق. سوسىن ول پٸسٸرگەن تاماقتى ماقتادىق. اۋىزىمىزدىڭ سۋى قۇرىپ, ٶز ەرٸنٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز سورىپ, ٶز تٸلٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز جەپ قوياتىنداي تاڭدايىمىزدى تاقىلداتا تامسانىپ, قىلعىنا جۇتىندىق. داستارقان ٷستٸندەگٸنٸڭ بەرٸن, تۇز ەكەش تۇزدى دا, تٸس شۇقىعىش ەكەش تٸس شۇقىعىشتى دا كٶپٸرتە ماقتاپ جاتىرمىز. تۇزدان شىعارىپ, ەلتون مەن باسقۇنشاقتى ماقتادىق. ول ەكەۋٸن ماقتاپ ەك, سولارعا تيٸپ تۇرعان نارىن قۇمى ەسٸنە تٷسٸپ, ساق-ساق كٷلٸپ وتىرعان جاڭىل اپام: «بالپيعان باتتاۋىعى قايران نارىن, سامالىن ساۋمالداي قىپ سايراندادىم, نارىندى كٸرە قىستاپ, شىعا جايلاپ, جٷر مە ەكەن مەنٸڭ قايران, باۋىرلارىم?» – دەپ كٶزٸن سىعىپ الدى. بۇل ەڭگٸمەنٸ ەستٸپ جاتسا, قايرات تا شىداي الماس دەپ, تٶرگٸ بٶلمەگە قۇلاق تٸگٸپ قويامىز. تاس مەڭٸرەۋلەنٸپ العان. ٶزٸ تٷگٸلٸ كەرۋەتٸ دە تىم-تىرس. سوندا دا كٷدەرٸمٸزدٸ ٷزبەيمٸز. كەۋەپ پٸسٸرٸپ جاتقانداي, قىزىل سٶزدٸڭ سەكسەۋٸلٸن ٷستٸ-ٷستٸنە كٶسەپ باعۋدامىز.
ەڭگٸمەنٸ قاي-قايدان, قايىم دٷنيەدەن باستايتىن قاليحان ساي-سٷيەگٸڭدٸ سىرقىراتادى. ونى اسقار جارىقتىق ەرٸنٸن شٷيٸرٸپ, ودان سايىن ٶرشەلەنە ٶربٸتٸپ, «بۇرىشتاپ, دۇرىستاپ, پەمدەپ, دەمدەپ» ەرلەي تٷسەدٸ. ەڭگٸمەنٸڭ نەدەن تۋىنداپ جاتقانىن ۇمىتىپ كەتكەن ەسەنجول: «مە, بۇلارىڭ دۇرىس ەمەس قوي. ولاي ەمەس, بىلاي عوي» – دەپ سٶزگە كيلٸكسە, مانادان بەرٸ كٶزٸن تارس جۇمىپ, تٸسٸن اقسيتىپ, سىلق-سىلق كٷلٸپ, مەز بولىپ وتىرعان جۇمەكەن كٶرشٸسٸنٸڭ سانىن بارماعىمەن باسىپ, تٶر جاققا كٶزٸمەن ىمداپ, اۋىزىن جۇمىپ, باسىن شايقايدى. ەڭگٸمەنٸ تٸس شۇقىعىشقا اۋدارىپ: «Tic شۇقىعىشتىڭ كٶكەسٸ قارقارالىنىڭ ارشاسى كٶرٸنەدٸ عوي», – دەگەن كەزٸمٸزدە تٶرگٸ ەسٸك سارت ەتٸپ اشىلدى. بۇلدانعان قايرات قىزىل جولاق شاپانىن كٶمٸلتە جامىلىپ, سيراعى سيداڭداپ اۋىز بٶلمەگە ٶتتٸ. شٷمەكتٸ سارىلداتىپ-شورىلداتىپ جۋىندى. قىشىرلاتىپ تٸسٸن تازالادى. قورقىلداتىپ-قورسىلداتىپ كٶمەيٸن تازالادى. بٸرەسە وڭ جاعىنان, بٸرەسە سول جاعىنان ٶز بەتٸن ٶزٸ شاپالاقپەن شارت تا شۇرت سابالايدى. سوسىن ٷستٸندەگٸ شاپانىن يىعىنا جەلەڭ تاستاپ, شىمشىپ بۋىلعان قاپتىڭ اۋىزىنداي قىپ, كٸندٸگٸن شورتيتىپ, تٶرگٸ بٶلمەگە ٶتٸپ بارا جاتىپ, كەنەت قاليحاندى الاي, ەسەنجولدى بىلاي بٸر يتەرٸپ, قاق تٶرگە قازديىپ وتىرىپ الدى. جەڭدٸ تٷرٸپ, بٸلەكتٸ سىبانىپ, مال سوياتىن كٸسٸدەي تاباقتىڭ ٷستٸنە «يە, بٸسسٸمٸللە» دەپ, تٶڭكەرٸلە تٶنٸپ وتىردى. نامازدىڭ الدىندا دەرەت الاتىنداي شارتا جٷگٸنگەنٸمەن, شارۋاسى بەلگٸلٸ ەكەن. سول الاقاندى جايىپ جٸبەرٸپ, وعان وڭ الاقانىمەن ەۋەلٸ قاراكەسەك ەت, سوسىن قۇيرىق ماي, سوسىن قازى-قارتانى قاباتتاپ سالىپ, ونى تۋىرلىقتاي ٸڭكەل نانمەن قىمتاپ, بٸلەزٸك تۇستان سۇق ساۋساققا قاراي باس بارماعىمەن نۇقىپ جٸبەرٸپ, قىلعىتىپ كەپ جٸبەردٸ. بۇل – سابازدىڭ ەت جەگەنٸ. سٶيتٸپ, ٷيمە تاباقتىڭ ورتا تۇسى ەڭسەرٸلە, مايلىققا كەرەناۋ قول سوزدى. كەرلەن كەسەنٸ الىپ, ورتاسىنا جەتەر-جەتپەس قىلىپ, سورپا قۇيدى. قالعان جەرٸن قاتقان ۋىزداي دٸرٸلدەپ تۇرعان قويۋ قاتىقپەن تولتىرىپ, اسىقپاي-ٷسٸكپەي اۋىزىنا اپاردى. بۇل – شٸركٸننٸڭ سورپا ٸشكەنٸ. ونى قاقشىپ سالعاسىن «قۇداي, باياعىداعىداي ارانىڭ اشىلىپ تۇراتىن كەز ەمەس. تويسام, تورعايداي تاماعىم جوق» – دەپ, تاناۋىن دەلديتٸپ, ەرٸنٸن جىمقىرىپ, مەكٸرەنە كٷلٸپ, الاقانىن جايىپ, قاسىنداعىلارعا سىعىرايا قارايدى. ول – باتا سۇراعانى.
ەتتەن كەيٸن اپام شاي قۇيادى. قايراتتىڭ پييالاسىنا ەۋەلٸ سٷت تولتىرادى. سونىڭ ٷستٸنە يسٸن بۇرقىراتىپ بٸر-ەكٸ تامشى قاراكٷرەڭ شاي تامىزادى. بۇل كٶكەڭٸزدٸڭ – شاي ٸشكەنٸ. سوسىن ول بۇلتتان شىققان كٷنگە ۇقساپ, شٸكٸرەيٸپ كەپ وتىرادى. ەرٸ-بەرٸ بٸر قاراپ قويادى دا, ەڭگٸمەگە ارالاسادى. بۇل – اشۋىنىڭ باسىلعانى. كٶڭٸلٸنٸڭ اشىلعانى. ول جادىراعاسىن قالعاندارىمىزعا نە جورىق?! كەۋ-كەۋلەي جٶنەلەمٸز. قاليحان جاڭىل اپامنىڭ كەلٸن جۇمسايتىن, نەمەرە سٷيەتٸن كەزٸ كەلگەنٸن ايتىپ, مايىن تامىزىپ سٶز قوزعايدى. «يە, دۇرىس ايتاسىڭ, قىرىقتاعى جٸگٸتتٸڭ جيىرماداعى ۇلى بولسىن دەگەن عوي», – دەپ اپاي قۋاتتايدى. «ەلۋگە دەيٸن تٸلٸ سالاقتاپ, تٷن بالاسى ەل اقتاپ, كٶپ قىدىرعان قاڭعىما شالدىڭ ەربەڭدەگەن كٶلەڭكەسٸ مەن ەرقارا قىلىپ ەرتە سالعان مەۋجٸرەگەن كەمپٸرسىماعى بولادى», – دەپ اسقار سىقىلىقتايدى. كٶزٸن جۇمىپ, اۋزىن اشىپ, قارالاي مەز بولىپ وتىرعان ەسەنجول: «مە, ەيەل دەگەننٸڭ كەرەك جەرٸ كٶپ ەكەن-اۋ ٶزٸ», – دەپ كەمەڭگەرسٸنەدٸ. «يە, بۇل بٸلەدٸ!» – دەپ, جۇمەكەن مىرس ەتەدٸ. «ونداي ەزەزٸل ەڭگٸمەلەرٸڭدٸ قويىڭدار, تٷگە... قىرىققا جەتپەي, قىزىعىمنان ايىرىلىپ, قىرشىن كەتەر جايىم جوق», – دەپ قايرات كەرگيدٸ. ەكٸ يىق تۇسىن ساۋساق ۇشىمەن شىم-شىم ۇستاپ جەلپٸنٸپ قويادى.
ونى كٶندٸرمەك بولىپ ٸستەمەگەنٸمٸز جوق. ەسٸكتەن كٸرٸپ كەلە جاتقاندا بەسٸكتەگٸ جىلاماعان بالامىزعا: «كٷنٸ-تٷنٸ شاپقىلاپ, بولما, بالام, اقىماق, تەزٸرەك جٸگٸت بولعايسىڭ, قايراتتان بۇرىن قاتىن اپ!» – دەپ سارناتا ەندەتٸپ, ەلدي دە ايتتىق. وعان قىڭاتىن قايرات جوق. ازىناتىپ قوڭىراۋ سوعادى. تارسىلداتىپ ەسٸك سوعادى. بۇلدانىپ اتتايدى. تۇلدانىپ امانداسادى. تالتايىپ تۇرىپ, اياق كيٸمٸن شەشەدٸ. شالقايىپ تۇرىپ تٶرگە شىعادى. كٶسٸلٸپ تۇرىپ ۇيىقتايدى. ۇيقىسى قانعاسىن ٷستٸ-باسىن قاعىنادى-سٸلكٸنەدٸ.
اينانىڭ الدىنا بارىپ, الاي بٸر ەجٸرەيەدٸ, بىلاي بٸر كٷجٸرەيەدٸ. سوسىن: «مٸنە, دۇرىس!» – دەپ, ايناداعى ٶزٸنە كٸسٸمسٸنە بٸر قارايدى دا, ىسقىرا ەندەتٸپ شىعا جٶنەلەدٸ. بي ٸزدەپ كەتەدٸ. بۇرىن ماعان: «تاماعىڭدى پٸسٸرەتٸن اپام بار. كيٸمٸڭدٸ جۋىپ بەرەتٸن بىتكومبينات بار. سۇلۋلىق كٶرۋ كەرەك بولسا, سۋرەت گالەرەياسى بار. ٶز باسىڭدى ٶزٸڭ نوقتالاپ, ەرتە ٷيلەنٸپ نەڭ بار ەدٸ. قىزمەتتە – پارتكونترول, تٷزدە – ناركونترول, ٷيدە – جەنكونترول: كٸل «كونترولدٸڭ» ورتاسىندا جٷر سولاي ۆالەنتينا گاگانوۆا يٸرگەن جٸپتەي ەسٸلٸپ, جٸپتٸكتەي بولىپ», – دەپ ۇرساتىن.
قۇدايدىڭ قۇدٸرەتٸنە سٶز بار ما?! بٸر كٷنٸ اق پەن قىزىلدىڭ اراسىندا كٸرٸپ كەلٸپ, ٸگٸر دە جوق, مٸگٸر دە جوق: «مەن ٷيلەنەم. قۇدالىققا سەن باراسىڭ», – دەگەنٸ. «قاشان?» «الداعى جەكسەنبٸدە». تەنتەكتەن تەز حابار دەگەن وسى. ۋەدەلٸ كٷنٸ – تٷسكە دەيٸن تىم-تىرس. «ەلگٸنٸڭ ايتىپ جٷرگەنٸ ٶتٸرٸك پە, شىن با?» – دەپ شىداي الماي, ٷيٸنە باردىم. ەۋليەنٸڭ جالاۋىنداي قىلىپ ەكٸ-ٷش ماشيناعا ەلەكەي-كٷلەكەيلەپ لەنتا بايلانىپتى. «قايرات قايدا?» «ۇيىقتاپ جاتىر» «قاشان بارۋشى ەك?» «تٶرتتە». «قازٸر قانشا?» «ٷش». ٸشكە ٶتسەم, قايرات تٶرگٸ بٶلمەدە شىرت ۇيقىدا. جالاڭاش تٶسٸن تاۋ جاقتان ەسكەن سامال لەپكە تٶسەپ, ماجىرا بوپ شالقاسىنان جاتىر. ۇلمالاپ-جۇلمالاپ, ەزەر وياتتىق. جابىلىپ جٷرٸپ, ەزەر كيٸندٸردٸك. قالىڭدىقتىڭ شىققان ٷيٸنٸڭ يەسٸ – ينستيتۋت مۇعالٸمٸ ەكەن. بٸزدٸ كٷتٸپ قالسا كەرەك. ٷيٸندەگٸلەر تەرەزەدەن, بالكوننان جىلت-جىلت سىعالاپ قويادى. كٸرەبەرٸستە كٷيەۋ جٸگٸت مەنٸ يىعىمەن قاعىپ, ىسىرىپ تاستاپ, ٶزٸ العا تٷستٸ. ٷشٸنشٸ مە, تٶرتٸنشٸ مە – جوعارعى قاباتقا كٶتەرٸلدٸك. وقتاۋداي تٸكٸرەيٸپ تۇرا قالدى. قوڭىراۋدى ٶزٸ قاقتى. «اسسالاۋماعالەيكۋم!» ايقايلاپ سەلەم بەرٸپ كٸردٸ. تٶردەگٸ داستارقان قۇرۋلى بٶلمەگە ٶتتٸ. بوساعاعا توقتاماي, تٶرگە قاراي ادىمدادى. الشايىپ كەپ وتىردى. تەرەزەگە قاراپ: «حوروشيي ۆيد», – دەپ تامسانىپ قويادى. ٶزٸ ەمەس, مەنٸڭ قۇدا ەكەنٸمدٸ ۇمىتىپ كەتكەنٸن سەزدٸم دە, بوساعا جاقتاعى ورىندىققا جايعاسا سالدىم. قالىڭدىق كٶرٸنبەيدٸ. قالعاندارى ماعان: «ۇيالما, قاراعىم. نە ٸشەسٸڭ, نە جەيسٸڭ?» – دەپ, بەيەك بولىپ جاتىر. تاباقشاعا سالىنىپ باس ەكەلٸندٸ. قايرات بالا سٷندەتتەيتٸن مولداداي پىشاعىن جالاڭداتىپ, ٶزٸ جايعاپ جاتىر. اس سوڭىندا سۇڭقىلداپ, ٶزٸ باتا بەردٸ. قۇراق ۇشىپ جٷرگەن قىز-كەلٸنشەكتەرگە يەگٸن بٸر كٶتەرٸپ قويىپ, بەتٸن سيپادى. بۇيىم سۇرالدى. تويدىڭ بٷگٸن ەكەنٸ ايتىلدى. «كەلٸڭٸزدەر», – دەپ شاقىرىلدى. مەندە ٷن جوق. اقىرىنا دەيٸن شىدايىن دەپ, بوساعاعا قاراي ىعىسىپ تۇرىپ, تٶردەگٸلەرگە جول بەردٸم. جامىراي قوشتاسىپ, قۇدالار قالدى. جادىراي كٷلٸپ, بٸزدەر كەتتٸك. ارادا ەكٸ ساعات ٶتپەي, جازۋشىلار وداعىنىڭ اسحاناسىندا توي باستالدى. ەسٸك الدىندا قۇدالاردى الدارىنان شىعىپ قارسى الدىم. اياعىم اياعىما جۇقپاي قۇراق ۇشىپ جٷرمٸن. ولار مەنٸ, ٶزٸمسٸنٸپ, اينالىپ-تولعانىپ جاتىر. كٷيەۋ بالامىز وسى ەكەن دەپ جٷرگەن سىڭايلى. كٷلٸپ جٸبەرمەي, ەزەر شىداپ باقتىم.
الدارىنا تٷسٸپ, ورىندارىنا ەكەپ وتىرعىزدىم. سوسىن كٷيەۋلەر تۇرعان بٶلمەگە كەتٸپ, ولاردى جەتەكتەپ ەكەلٸپ, ٶز ورىندارىنا جايعاستىردىم. قۇدالاردىڭ كٶزدەرٸ اتىزداي. تامادا بولىپ توي باستادىم. سوندا بارىپ قۇدالار جاعدايعا تٷسٸندٸ. العاشقى ٷزٸلٸستە بەرٸمٸز قىران-توپان كٷلكٸگە باتتىق. باقساق, باياعىدا قايرات تالاعى تارس ايرىلىپ, كٶرپەسٸن تاس قىپ جامىلىپ جاتقاندا قارقارالىنىڭ ارشاسى تۋرالى ايتىلعاندا, توسىننان اتىپ تۇرۋى تەگٸن ەمەس ەكەن. بولاشاق قالىڭدىعى سوفييا قارقارالىنىڭ قىزى بولىپ شىقتى.
سودان بەرٸ قايراتتى كٶرگەندە سول بٸر البىرت شاعىمىز ەسكە تٷسەدٸ. بٸر-بٸرٸمٸزبەن اياماي قالجىڭداسىپ, بٸرٸمٸزگە بٸرٸمٸز ەركەلەپ, بٸرٸمٸز بٸرٸمٸزگە سٷيكەنبەي جٷرە المايتىن قيماستىعىمىز ويعا ورالادى. كٶز اشپاي جاتىپ, سوعىس كيلٸگٸپ, جەتٸمدٸككە, جوقتىققا ۇرىنىپ, ەركەلەيتٸن ەشكٸمٸمٸز بولماي, ويىنىمىز قانباي, بۇيىعى ٶسكەن بٸزدەر الماتىدا تانىسىپ, ارمان ٷستٸندە تابىسىپ ەدٸك. بٸرٸمٸزدٸ بٸرٸمٸز كٶرگەندە ەشكٸمٸز تاۋعا جايىلعانداي بولۋشى ەدٸ. قيماستىعىمىز بەن سىيلاستىعىمىزدى بەرٸنەن جوعارى قويۋشى ەدٸك. ٶتكەن جانىپ, ٶلگەن تٸرٸلگەندەي, قايتا كٶتەرٸلگەن قارا شاڭىراقتاردىڭ العاشقى قۋانىشتارى مەن قىزىقتارىن بٸرگە بٶلٸسكەن, بٸر ومارتانىڭ بال ارالارىنداي ەسٸل بوزداقتاردىڭ كٶبٸنٸڭ كٶزدەرٸ جوق ەكەندٸگٸن ويلاعاندا, ٶز توپىراق, ٶلەڭ تٶسەگٸڭنەن ٶزگە جاققا اۋىپ كەلگەندەي, جٷرەگٸڭ شىمىرلاپ قويا بەرەدٸ. جۇمەكەن مەن جٷسٸپتٸڭ كٷزگە قاراي تٷستٸككە ورالعان قازداي سۇڭقىلداعان دومبىراسىن, اسقاردىڭ توتييايىنداي ويىپ تٷسەر ۋىتتى ويلارى مەن ۇستاراداي تٸلٸپ تٷسەر قىرشاڭقى قالجىڭىن, مەڭدەكەش پەن قابيبوللانىڭ ماقتاداي جۇمساق, ميۋاداي تەتتٸ ەدەمٸ ەزٸلٸن, مۇقاعاليدىڭ ايلاپات نار تۇلعاسى مەن قىلدىرىقتاي نەزٸك سەزٸمٸن, تٶلەگەن مەن سابىرحاننىڭ اقكٶكٸرەك سىرشىلدىعى مەن شىنشىلدىعىن, زەينوللا, ماعزوم مەن مارشالدىڭ بەرٸنە تٷسٸنٸپ, بەرٸنە شىدايتىن مارقاسقا تٶزٸمٸن, بەرەكەت, مەكەرييا, نۇن, سانبايلاردىڭ قارالاي ماسايراتار باۋىرمالدىعىن ساعىناسىڭ. تۇتاس بٸر دەۋرەن ەندٸ ورالماستاي بولىپ ٶتٸپ كەتكەنٸن سەزٸنەسٸڭ. ونىڭ ٶزٸ ٶتٸپ كەتسە دە, ەلەسٸ جادىڭا ورالىپ, جانىندى تەربەپ جٷرمەسە, اۋىزىنا ەمٸزٸك تيمەگەن جەتٸمەك سەبيدەي ەبدەن جەمٸرٸلٸپ, كەلەگە كەلە الماس ەدٸڭ.
ادام بولمىسىنىڭ سول شيپاسى بٷگٸن بار دا ەرتەڭ جوق سىلدىر ۋاقىتپەن, جۇمىر باسپەن بٸرگە عايىپ بوپ كەتپەسٸن دەپ, ەسەرلٸ سٶز, ەدەمٸ تٸل بەرٸلگەن. ول بٸرٸن-بٸرٸ كەكەپ-موشقاپ, سىناپ-مٸنەپ جٷرۋ ٷشٸن ەمەس, ونسىز دا وڭدى-سولدى تونالىپ, قاپالانىپ جٷرەتٸن مۇڭدار كٶكٸرەكتەرگە مەيٸرٸمنەن نۇر سەۋٸپ, ٸزگٸلٸكتەن ٸز تاستاپ, شيپا دارىتىپ, ەمدەپ-دەمدەپ جٷرۋ ٷشٸن بەرٸلگەن. وسىنى تٷسٸنگەن اقىن مەن جازۋشى ادامگەرشٸلٸكتٸڭ بالگەرٸ بولىپ تابىلادى دا, تٷسٸنبەگەندەرٸ جاي ەنشەيٸن تٸل بەزەگەن, تٸس كەزەگەن كٸسٸلٸگٸ جوق كٸسەپٸرلەر بولىپ شىعادى. اقىل تٸستەن ايىرىلىپ, ازۋ تٸستەرٸ اندىزداعان ارسىزدىققا بٸتكەن قىزىل تٸل ٶمٸردٸ جٷدەتٸپ, كٶڭٸلدٸ كٷيزەلتەدٸ. جىلاتا بٸلسە دە, جۇباتا المايدى.
ونى ۇعىنۋ ٷشٸن دە ادامدار تالاي گەپتٸ ٶز باسىنان ٶتكەرۋلەرٸ كەرەك بولادى. قايرات جۇماعاليەۆ – دەل سونداي ادام. دەل سونداي اقىن. مەن بۇنى ونىمەن قۇلىن-تايداي تەبٸسٸپ بٸرگە ٶسكەن ادام رەتٸندە انىق كٶزٸم جەتٸپ ايتىپ وتىرمىن. ول, سىرتىنان قاراساڭ حاننىڭ بالاسىنداي بولىپ, مۇنتازداي كيٸنٸپ, مٷلتٸكسٸز سٶيلەپ, مۇقييات قيمىلدايتىن سىرباز ادام. كەيدە ماڭدايىن كٷن, تابانىن قۇم كٷيدٸرمەگەن بايباتشا سيياقتانىپ جٷرەدٸ. ەشقاشان ەشتەمەدەن تاۋى شاعىلىپ كٶرمەگەن ەركەتوتايدىڭ ناعىز ٶزٸ سيياقتانىپ كٶرٸنەدٸ. جارق-جۇرق سٶيلەپ, جالت-جۇلت قيمىلداپ, قارق-قارق كٷلەدٸ. قايعى-مۇڭنان حابارى جوق قارقالازى جانداي. كەيدە مۇنىسى ويىنى ما ەكەن, شىنى ما ەكەن دەپ, اڭىرىپ قالعان كەزدەرٸم دە از ەمەس. بٸراق, بۇل سۇراققا ونىڭ ٶزٸ دە جاۋاپ بەرە المايتىنىن تٷسٸنەمٸن.
ٶيتكەنٸ, بۇل – راسىندا دا ونىڭ ەرٸ ويىنى, ەرٸ شىنى. دٷنيەدە اقي-تاقي دۇرىس تا جوق, تەرٸس تە جوق قوي. بەرٸ دە توپىراققا تٷسٸپ كەتكەن ميۋاداي دٷنيە عوي. تەتتٸدەن دەم تاتقىڭ كەلسە, ەۋەلٸ ونى تازالاپ ال. ەيتپەسە, قوقىس اسايسىڭ, نە بۇيىرمىستان يماندى اۋىزىڭ, سىلپ ەتپەي قۇر قالاسىڭ.
قايرات – وسى قاراپايىم شىندىققا باياعىدان قانىققان ادام. ول ادامنىڭ بٸرٸنشٸ مٸندەتٸ – قۋانا بٸلۋگە ٷيرەنۋ دەپ ەسەپتەيدٸ. ول ٶمٸردەن قۋانىش ٸزدەيدٸ. ادامداردان جاقسىلىق كٷتەدٸ. تابيعات تەك قۇدٸرەتتەن تۇرادى دەپ بٸلەدٸ. ول باقىتتى بٸرەۋ ەكەلٸپ بەرەدٸ دەپ ويلامايدى. باقىتتى بولا بٸلۋدٸ, باقىتتى ادامداي ويناپ-كٷلٸپ جٷرە بٸلۋدٸ مۇرات تۇتادى. سۋرەتكەردٸڭ قاي-قايسىسى دا تالانتتى اكتەر. ونىڭ ەر كەيٸپكەرٸ – ەرقيلى اكتەرلىق امپلۋاسى. اقىن دا سولاي. ونىڭ ەر ٶلەڭٸ – قىرىق قۇبىلىپ وتىراتىن كٶڭٸل-كٷيٸنٸڭ ەندٸ قايتالانباس بٸر تۇسى. قايرات جۇماعاليەۆ تە سولاي. بٸراق, تراگيك تە كوميك تە ەمەس. ەكەۋٸنەن دە جوعارى, ەكەۋٸنەن دە قيىن باقىتتى ادامنىڭ رٶلٸندە تاپجىلتپاي جٷرە الاتىن تاماشا اكتەر. قارتايسا دا, ٶلٸپ-ٶشەتٸن عاشىق بولۋدى قاپىسىز بەينەلەيتٸن قالتقىسىز ليريكالىق قاھارمان سيياقتى. سەل نەرسەگە ماسايراي قۋانىپ, سەل نەرسەدەن مەز-مەيرام جاساي الادى. بۇل ونىڭ تالانتى عانا ەمەس, تابيعاتى. ٶنەرٸ عانا ەمەس, ٶمٸرٸ. سۋرەتكەرلٸك ۇستانىمى عانا ەمەس, ادامدىق ٶمٸرلٸك كرەدوسى. ٶلەڭدٸ ونىڭ قۇلاعىنا پەرٸشتە سىبىرلامايدى. ٶزٸ ٸزدەپ تابادى. كٶرٸپ جٷرگەندەرٸ مەن كٶڭٸلگە تٷسٸپ جٷرگەندەرٸن سەزٸم تارازىسىنا قايتا-قايتا تارتىپ جالىقپاي پاراقتاۋ ارقىلى تابادى. ەلەككە سالىپ قۇم ەلەپ, التىن ايىرعانداي, سارالاپ وتىرىپ تابادى. سوندىقتان دا ول پوەزييانى ادام كٶرمەگەن نەكەن-ساياقتان ەمەس, كٷندە كٶزگە ۇرىپ تۇرعان ٷيرەنشٸكتٸدەن تٷرتٸنەكتەپ وتىرىپ قاراستىرادى. ٷيرەنشٸكتٸدەن ٷيدەي پەلەنٸ عانا كٶرٸپ, ٷيدەي جاقسىلىق پەن جاراستىقتى كٶرمەي كەتۋدەن ساقتاندىرادى. اقىن دا – التىن جۇمىرتقا تاراتقان اسىل تۇقىمدى تاۋىق سيياقتى عوي. ول, بٸراق, ونداي اسىلدى كەز كەلگەن كٷنٸ كەز كەلگەن جەردەن اپىل-قۇپىل اساي سالمايدى. ونداي تاۋ-تاۋ بولىپ ٷيٸلٸپ جاتقان مول يگٸلٸك پەن مول ٸزگٸلٸك, تاۋداي باقىت پەن كٶلدەي ىرىس قايدان كەزٸگٸپ, قايدان تابىلماق?! ونداي جاقسىلىق كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ كٶپ كٷيبەڭٸنٸڭ اراسىنان كٷل اراسىنداعى تارىداي بٸردە كەزٸگٸپ, بٸردە كەزٸكپەي, جٸگەردٸ قۇم قىلىپ بارىپ, اسا سيرەك ۇشىراسادى. سول ازدىڭ ٶزٸنە قاناعات ەتە العان سابىرلى جٷرەك قانا ادامدارعا ادال قاراپ, ابزالدىق ٸستەي الماق. پايداعا شاش-ەتەكتەن كٶمٸلٸپ, كەڭٸردەكتەي تويىنعان سوڭ عانا سارقىتىنان ساۋعا بەرٸپ, قالعانداردى قارىق قىلامىن دەپ ويلايتىن قاراۋلار كەڭ دٷنيەنٸ تارىلتپاسا, جارىلقاپ جارىتپايدى. قايىر تەك قاناعاتقا بٸتەدٸ. پايعامبارلار اقىلى تاسىپ بارا جاتقاندىقتان اقىل ايتپايدى. مەن بٸلگەننەن قالعاندار قاپى قالىپ جاتقان جوق پا ەكەن دەپ ۋايىمدايتىن قايىرىمدىلىقتان ايتادى. سۋرەتكەرلەر دە سولاي. ٸشتەگٸسٸن بٷگٸپ قالا المايتىن ادالدار. بارىمەن بٸرگە بٶلٸسەتٸن ساقيلار. اقىندىق دەگەنٸمٸز – قۇدايمەن تايتالاستىرارداي قۇدٸرەت, ٸبٸلٸسپەن ارپالىساتىنداي ارۋاق ەمەس. ول – تٸكەنەك گٷلگە تۇمسىعىن تىعىپ, تٸمٸسكٸلەنٸپ جٷرگەن بال اراعا بۇيىراتىن بولماشى شىرىنداي لەززات. سول بولماشى شىرىننان عانا ومارتا تولتىراتىن بال جينالماق. بٸراق, سونداي ماردىمسىز ەكەن دەپ, كٷدەر ٷزٸپ نە توقمەيٸلسٸپ كەتكەن سابىرسىز سانا, اشقاراق پيعىل, توعىشار كٶكٸرەك ٶزگە تٷگٸل ٶزٸن دە قارىق قىلىپ جارىمايدى. سوندىقتان دا قايرات: «جايدارى جازدا سىرلاسىپ گٷلمەن, تالايىن سونىڭ ٶلەڭگە قوستىم... الدىنا بارىپ بالاۋسا جىرمەن, قۇربىمنان جىلى لەبٸز دە توستىم... ابايدان كەيٸن جىر جازىپ جٷرگەن بٸزدە دە ەس بار دەيسٸڭ بە, دوستىم?!» – دەپ اعىنان اقتارىلادى. بۇنداي بۇلتارتقىزباس اقيقاتتان شىن سۋرەتكەر اپشىمايدى. ٶيتكەنٸ, ول دا بارماعىنان بال تاماتىن زەرگەر سيياقتى. ٶمٸر بويى كٶز مايىن سارقىپ, تٷرتٸنشەكتەپ ٶتكەنٸ. جارىق دٷنيەدە اعىل-تەگٸل اقتارىلىپ جاتقان اقيقات ايدىنى جوق. تاۋ-تاۋ بولىپ قاتتالا جيىلىپ تۇرعان اس تا تٶك شىندىق تا جوق. بەرٸ دە التىن مەن كٷمٸستەي شىم-شىمداپ ٶنٸپ, مىسقالداپ ٶلشەنەدٸ. اعاشتاعى مەۋەدەي, بۇتاقتاعى جيدەكتەي, قاۋىزداعى دەندەي...مايدا-مايدا جولىعادى. ەستە-ەستە دەم تاتىپ قانا قادٸرٸنە جەتٸلەسٸڭ. ول دا, مٸنە ەلۋ جىل بويى ەرٸنبەي-جالىقپاي جارىق دٷنيەنٸڭ دەمٸ اۋزىڭنان كەتپەيتٸن ميۋاسىن تەرٸپ كەلەدٸ. سوندىقتان ول «ەڭبەكقور جاندا ٶزگەنٸ كٷندەۋگە مۇرسات بولمايتىنىن» بٸلەدٸ. «قۇدٸرەتتٸ مىناۋ ۋاقىتتىڭ جىرىن جاتتاپ اپ, تاقىلداپ تىنىم تاپپايتىن ساعاتتىڭ تٸلٸن» تٷسٸنەدٸ. سونداي جان: «جانارىنان جاي اتقان تاپ بولىپ وقىس بٸر سۇلۋ – سول ەدٸ مەنٸ وياتقان... ەدەت بوپ كەتتٸ كٷرسٸنۋ; قاپ-قارا جالىن ٶرتەگەن – شاراسىز مازداپ جانىپ ەم; ٶرتەگەن مەنٸ ەركەم ەڭ, ۇقپاي جٷرمٸن ەلٸ مەن; جٷرمٸن-اۋ تٸرٸ ەيتەۋٸر, اقىل مەن سەزٸم ارباسىپ, سەرپٸلەم تٷبٸ قايتا بٸر.. جٷرمٸن عوي ەزٸر جەر باسىپ.. ايىقپاي عاشىق دەرتٸمنەن... ٶز باسىم ازاپ شەكتٸم كەپ, سودان با – تۇرمىن ٶرتٸڭە بٸرجولا كٷيٸپ كەتكٸم كەپ... كەزٸم جوق كٶڭٸلٸم جايلانعان, سىرىمدى سىرتقا اڭداتپاي, كەلەمٸن شىداپ مايداننان جارالى قايتقان سولداتتاي», – دەسە, قالاي سەنبەيسٸڭ. قايماقتاي ۋىلجىعان ۋىز سەزٸمنٸڭ قالتقىسىز سىرى عوي! سونداي سەزٸمتال جٷرەك: «اتىراۋ مەن ارالىم – ەر دالامنىڭ جايناعان قوس جانارى سەكٸلدٸ ەدٸڭ; كٶپ كٷدٸك كٶڭٸلٸمدٸ كٸسەندەمەك... تەك قانا جاراتقاننان كٷتەم مەدەت; شىنىمەن ەل اماندا ٶر دالامنىڭ بٸر كٶزٸ وقىس اعىپ تٷسە مە دەپ?!» – كٷيٸنسە, سەن دە بٸرگە كٷيزەلەسٸڭ. كٶزگە ۇرىپ تۇرسا دا, كٶڭٸل تٷيە بەرمەس تٷيسٸك. سول مازاسىز سانا: «قاراسىن كٶرمەسەم دە جەتەر شىڭنىڭ, قاتەرٸن سەزبەسەم دە ٶتەر سىننىڭ, جىل ٶتكەن سايىن (تٸپتٸ ۇعا المادىم!), ەيتەۋٸر – سەزٸكشٸلمٸن, سەكەمشٸلمٸن; بٸلمەيمٸن جەلەڭ كٷننەن بەزٸندٸم بە, ٶتتٸ مە سول بٸر جەلباس كەزٸم مٷلدە; بولماسا – مەن كٶتەرەر ۋاقىت جٷگٸن ەندٸ عانا شىن ايقىن سەزٸندٸم بە; سەكٸلدٸ ٶتكەن كٷننٸڭ ٶكپەسٸ كٶپ, ويسىز, قامسىز كٷندەردٸ كٶپ كەشٸپ ەك; ەلەگٸزەم تالپىنعان سايىن ارمان بيٸكتەپ بارا جاتقان جوق پا وسى دەپ; جالعىز جٷرگەن ادامداي جەل ٶتٸندە كەيدە توڭام تالما تٷس ەلەتٸندە; جىل ٶتكەن سايىن تٸپتٸ كٶكتەم-داعى ماعان ىلعي كەشٸگٸپ كەلەتٸندەي», – دەپ تەبٸرەنسە, يمانداي ۇيىيسىڭ.
يە, سىلدىر ۋاقىت شىلبىرىن سٷيرەتٸپ ماڭىپ بارادى. قايدا بارادى, قايدا اپارادى, ەلدە جول-جٶنەكەي يتەرە سالىپ, كەتە بارا ما – ونى ٶزٸ بٸلەدٸ. بٸراق, وعان, ۋاقىتقا رەنجيتٸن دە رەت جوق. قيىر باتىستاعى نارىن قۇمىندا, بٶكەي ورداسىندا, شىرىلداپ دٷنيەگە كەلگەن جاس سەبي تٶرت جاسقا شىعار-شىقپاسىندا ەكەسٸ مايدانعا اتتانىپ, باسقىنشى جاۋ اۋىلدىڭ ٸرگەسٸنە كەلەدٸ. ستالينگرادتىڭ دٷرسٸلٸنەن شاڭىراق شايقالىپ تۇردى. قانقۇيلى نايزا ٷزٸكتەن شانشىلىپ تۇرعاندا, اللاسى جار بولىپ, امان قالعان-دى. سەگٸزدەن ەندٸ اسقاندا ەتەك-ەتەك قۇمارشىق تەرٸپ, ۋىس-ۋىس بٷلدٸرگەن جيىپ جٷرگەن ايباس قۇمى ادام كٶرمەگەن الاپات قارۋلاردىڭ سىناق الاڭىنا اينالىپ, عاسىرلاپ جايلاپ كەلە جاتقان رۋلى ەل قارا ورىن, قالىڭ قاۋىمنان تٸرٸلەي ايىرىلىپ. تەپ-تەگٸس جٷك ۆاگوندارىنا تيەلٸپ, كٶز كٶرمەگەن توسىن ايماققا كٶشٸرٸلگەن ەدٸ. ايقاي سوعىس كەتە سالا, كٷتكەن جەڭٸس جەتە سالا...سوندا تالاي جۇرت كٶرەر جارىقتان, كەلەر جاقسىلىقتان قارالاي كٷدەر ٷزگەن. سول شۇبىرىندىنىڭ ٸشٸندە اڭىراتا ەن سالعان اناسى جاڭىلدىڭ اياقاستىنان سۋىرىپ سالىپ ايتقان قايعىلى قارا ٶلەڭٸن قاعىپ الىپ جاتتاپ, سٷلٸكتەي سۇلۋ قارا تورى بالا قايرات تا كەمسەڭدەپ كەتە بارعان. مىرزاشٶلگە جەتكەن سوڭ دا, شىجىعان كٷنگە, كٶمەيدٸ قاپقان ماي توپىراق شاڭعا ٷيرەنبەگەن تالاي مٷسكٸن شىبىنداي قىرىلعان. سيداڭداعان قارا بالا ارام شٶپ وتاپ, بۇزاۋ قايىرىپ, ماقتا تەرگەن اناسىنىڭ ەتەگٸنە ورالا جٷرٸپ, ودان دا امان قالعان.
ونى ادام ەتكەن دە وسىناۋ انالىق ماحاببات ەدٸ. ارقا ەتٸ ارشا, بورباي ەتٸ بورشا بولىپ, كٷن-تٷن جۇمىستا جٷرٸپ, جالعىزىنىڭ جانىن قالقالاعان اياۋلى انا ەتكەن ادال ەڭبەك پەن اششى تەر ەدٸ. سوندىقتان دا قايرات جەلدٸ كٷنگٸ تٷندٸكتەي جەلپٸلدەمەيدٸ. بوربايدان قان ساۋلاتىپ بۇتا تٸلٸپ, شٶكٸمدەپ ماقتا جيناپ, تٸلٸمدەپ كەسكەن تاندىر نانمەن نەرەم ايىرعان سەبي كٶكٸرەك جٷرەگٸنە جىر بوپ تۇنار سۇلۋلىق پەن ٸزگٸلٸكتٸ اتتاپ باستىرماس ايىرت جىنىستىڭ اراسىنان اقىق مونشاق تەرگەندەي, ٷڭٸلە قاراپ, ٷزدٸگە ٸزدەپ جٷرٸپ تابادى. تەن ىرزىعىن سولاي ٸزدەگەن ادام جان راحاتىن دا سولاي ٸزدەيدٸ. تاۋداي كەسەلگە مويىماسا دا, سەلدەي ٸزگٸلٸككە مەز-مەيرام بوپ قۋانادى. قيياناتتى ەڭسەرٸپ, جاقسىلىقتى تەبٸرەنۋ – اقىندىقتىڭ اۋىزىڭا توسار اق قۇتى. سوندىقتان دا ول ادال جەگەن نان مەن اينىماس ىستىق ىقىلاستىڭ جىرشىسى. ادامگەرشٸلٸك پەن مەيٸرباندىقتىڭ جىرشىسى. ونىڭ سٶزٸنە جازىلعان ەندەردٸڭ كٶڭٸلگە قونا كەتەتٸنٸ دە سوندىقتان. تايما جولىڭنان, تانبا باعىتىڭنان, العا تارت, اقپەيٸل اقىن دوس!
ەبٸش كەكٸلبايۇلى
2007 جىل
