فوتو: Akorda.kz
كونستيتۋتسييالىق سوت 10 قاڭتاردا كونستيتۋتسييانىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىن رەسمي تٷسٸندٸرۋ تۋرالى №2 نورماتيۆتٸك قاۋلىسىن جارييالادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
قاۋلىنىڭ تولىق مەتٸنٸ تٶمەندە كەلتٸرٸلگەن:
«قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىن رەسمي تٷسٸندٸرۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ 2023 جىلعى 10 قاڭتارداعى № 2 نورماتيۆتٸك قاۋلىسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اتىنان
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى, تٶراعا ە.ە.ازيموۆا, سۋديالار ا.ق.ەسكەندٸروۆ, ق.ت.جاقىپباەۆ, ا.ە. جاتقانباەۆا, ا.ق. قىدىرباەۆا, ق.س. مۋسين, ب.م. نۇرمۇحانوۆ, ر.ا. پودوپريگورا, ە.ج. سەرسەمباەۆ جەنە س.ف. ۋدارتسەۆ قاتىسقان قۇرامدا,
ٶزٸنٸڭ اشىق وتىرىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ بٸر توپ دەپۋتاتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىنا رەسمي تٷسٸندٸرمە بەرۋ تۋرالى ٶتٸنٸشٸن قارادى.
بايانداماشىلار - قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ سۋديالارى س.ف.ۋدارتسەۆتٸڭ جەنە ب.م.نۇرمۇحانوۆتىڭ حابارلاۋىن تىڭداپ, كونستيتۋتسييالىق ٸس جٷرگٸزۋ ماتەريالدارىن زەردەلەپ, حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ جەنە جەكەلەگەن شەت ەلدەردٸڭ زاڭناماسىن تالداپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى
انىقتادى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتىنا 2023 جىلعى 5 قاڭتاردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ بٸر توپ دەپۋتاتتارىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىنا رەسمي تٷسٸندٸرمە بەرۋ تۋرالى ٶتٸنٸشٸ كەلٸپ تٷستٸ.
ٶتٸنٸش سۋبەكتٸسٸ اتالعان كونستيتۋتسييالىق نورمانى تٷسٸندٸرۋ كەزٸندە مىناداي سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدٸ سۇرايدى:
«1. كونستيتۋتسييانىڭ 62-بابى 4-تارماعىنىڭ ەرەجەلەرٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭدار كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن مەسەلەلەر بويىنشا قابىلدانادى, پارلامەنتتٸڭ كونستيتۋتسييا مەتٸنٸندە وسىنداي دەپ اتالاتىن كونستيتۋتسييالىق زاڭداردى عانا قابىلداۋعا قۇقىلى ەكەنٸن بٸلدٸرە مە?
2. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸنٸڭ مەرتەبەسٸ مەن ٶكٸلەتتٸگٸن رەتتەيتٸن نورمالاردى الىپ تاستاۋعا بايلانىستى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭنىڭ كٷشٸ جويىلدى دەپ تانىلۋعا جاتا ما?».
نەگٸزگٸ زاڭنىڭ قارالىپ وتىرعان نورماسىن ٶتٸنٸش نىساناسىنا قاتىستى تٷسٸندٸرگەن كەزدە كونستيتۋتسييالىق سوت مىنانى نەگٸزگە الادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىندا «كونستيتۋتسييالىق زاڭدار كونستيتۋتسييادا كٶزدەلگەن مەسەلەلەر بويىنشا ەر پالاتا دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمٸندە ٷشتەن ەكٸسٸنٸڭ كٶپشٸلٸك داۋسىمەن قابىلدانادى» دەپ بەكٸتٸلگەن.
كونستيتۋتسييانىڭ 92-بابىن تٷسٸندٸرۋ كەزٸندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەستٸگٸ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ 2000 جىلعى 3 شٸلدەدەگٸ № 16/2 نورماتيۆتٸك قاۋلىسىمەن كونستيتۋتسييا مەتٸنٸندە كونستيتۋتسييالىق دەپ اتالعان زاڭدار تٷبەگەيلٸ انىقتالماعان دەلٸنگەن.
كونستيتۋتسييالىق كەڭەستٸڭ بۇل قۇقىقتىق ۇستانىمى ٶتكٸزٸلگەن كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردى ەسكەرە وتىرىپ, ٶز ماڭىزىن ساقتايدى.
كونستيتۋتسييالىق زاڭداردىڭ باستاپقى ەرەجەلەرٸ كونستيتۋتسييانىڭ بٸرقاتار نورمالارىندا قاراستىرىلعان. كونستيتۋتسييالىق نورمالار كونستيتۋتسييالىق زاڭداردىڭ قابىلدانۋىن تٸكەلەي ۇيعارادى (2-باپتىڭ 3-1-تارماعى, 9-باپ, 49-باپتىڭ 4-تارماعى, 64-باپتىڭ 4-تارماعى, 71-باپتىڭ 6-تارماعى, 75-باپتىڭ 4-تارماعى, 83-باپتىڭ 4-تارماعى, 83-1-باپتىڭ 4-تارماعى جەنە باسقالار).
سونىمەن قاتار, نەگٸزگٸ زاڭ ولار رەتتەيتٸن قوعامدىق قاتىناستاردىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعىنا بايلانىستى كونستيتۋتسييالىق زاڭداردىڭ نەگٸزگٸ ەرەجەلەرٸن قامتيدى نەمەسە 1995 جىلعى كونستيتۋتسييا كٷشٸنە ەنگەن كەزدە قابىلدانىپ قويعان وسىنداي زاڭ كٷشٸ بار اكتٸلەر نەگٸزٸندە كونستيتۋتسييالىق زاڭدار شىعارۋ مٷمكٸندٸگٸن بەكٸتەدٸ (3-باپ, 41-باپتىڭ 1, 2 جەنە 3-1-تارماقتارى, 91-باپتىڭ 1-تارماعى, 92-باپتىڭ 1-تارماعى جەنە باسقالار).
2022 جىلعى 5 ماۋسىمدا قازاقستان حالقى مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى رەتٸندە (كونستيتۋتسييانىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماعى) ٶز بيلٸگٸن تٸكەلەي رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم ارقىلى جٷزەگە اسىرا وتىرىپ (كونستيتۋتسييانىڭ 3-بابىنىڭ 2-تارماعى), رەسپۋبليكانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسىنىڭ مەرتەبەسٸ مەن ٶكٸلەتتٸگٸن, ولاردى كونستيتۋتسييالىق زاڭمەن رەگلامەنتتەۋ مٷمكٸندٸگٸن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق كەڭەسٸنە عۇمىر بويى مٷشەلٸگٸن, سونداي-اق ونىڭ ارناۋلى ارتىقشىلىقتارىن – مەرتەبەسٸنٸڭ ٶزگەرمەۋٸن, قاتارىنان ەكٸ رەتتەن ارتىق پرەزيدەنت بولىپ سايلانۋعا شەكتەۋدٸڭ قولدانىلماۋىن كونستيتۋتسييادان الىپ تاستادى (كونستيتۋتسييانىڭ 2022 جىلعى 5 ماۋسىمداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا دەيٸنگٸ رەداكتسيياسىنىڭ 42-بابى 5-تارماعىنىڭ ەكٸنشٸ بٶلٸگٸ, 46-بابىنىڭ 4-تارماعى, 71-بابىنىڭ 1-تارماعى, 91-بابىنىڭ 2-تارماعى).
بۇدان باسقا, 2022 جىلعى كونستيتۋتسييالىق رەفورمامەن زاڭ شىعارماشىلىق پروتسەسٸنٸڭ تەرتٸبٸ ٶزگەرتٸلدٸ جەنە 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كونستيتۋتسييالىق زاڭداردى پارلامەنت ونىڭ پالاتالارىنىڭ بٸرلەسكەن وتىرىسىندا كەمٸندە ەكٸ وقىلىم ٶتكٸزە وتىرىپ, قابىلدايدى (كونستيتۋتسييانىڭ 53-بابىنىڭ 1-1) تارماقشاسى جەنە 62-بابىنىڭ 6-تارماعى).
كونستيتۋتسييالىق سوت, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ-ەلباسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەربەستەندٸرٸلگەن كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ ەرەكەت ەتۋٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق-قۇقىقتىق نەگٸزدەرٸن جەنە كونستيتۋتسييادان رەسپۋبليكانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ تۋرالى باسقا دا اتاپ ٶتۋلەردٸ الىپ تاستاعان 2022 جىلعى 5 ماۋسىمداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمنان كەيٸن وسى كونستيتۋتسييالىق زاڭنىڭ قولدانىستاعى زاڭنامادا ساقتالۋى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ جاڭالانعان رەداكتسيياسىمەن كەلٸسپەيدٸ, دەپ پايىمدايدى.
زاڭدار جەنە ٶزگە دە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەر, ەگەر ولار رەسپۋبليكا كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس كەلسە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولدانىلاتىن قۇقىق بولىپ تابىلادى (نەگٸزگٸ زاڭنىڭ 4-بابىنىڭ 1-تارماعى). قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتٸ رەسپۋبليكانىڭ ەڭ جوعارى ٶكٸلدٸ ورگانى رەتٸندە زاڭ شىعارۋ بيلٸگٸن جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە اتالعان كونستيتۋتسييالىق تالاپتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس.
كونستيتۋتسييالىق سوت, نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸنٸڭ ەرەكەت ەتۋٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق-قۇقىقتىق نەگٸزدەرٸ توقتاتىلعان جاعدايدا, بۇل اكتٸنٸڭ قۇقىقتىق تاعدىرى شەشٸلۋٸ كەرەك, دەپ ەسەپتەيدٸ.
باياندالعاننىڭ نەگٸزٸندە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 72-بابى 1-تارماعىنىڭ 4) تارماقشاسىن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى تۋرالى» 2022 جىلعى 5 قاراشاداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ 23-بابى 3-تارماعىنىڭ 1) تارماقشاسىن, 49-بابىنىڭ 6-تارماعىن, 55-58, 62-باپتارىن جەنە 65-بابى 1-تارماعىنىڭ 2) تارماقشاسىن باسشىلىققا الىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتٸ بٸر توپ دەپۋتاتتارى ٶتٸنٸشٸنٸڭ نىساناسىنا قاتىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسييالىق سوتى
قاۋلى ەتەدٸ:
1. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسىنىڭ 62-بابىنىڭ 4-تارماعىن كونستيتۋتسييالىق زاڭدار كونستيتۋتسييادا تٸكەلەي كٶزدەلگەن مەسەلەلەر بويىنشا قابىلدانادى, بٸراق بۇل كونستيتۋتسييا مەتٸنٸندە وسىنداي دەپ اتالعان كونستيتۋتسييالىق زاڭدار ونىمەن تٷبەگەيلٸ انىقتالعان دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ دەپ تٷسٸنۋ كەرەك. وسى دەڭگەيدەگٸ زاڭنامالىق اكتٸلەردەن ولاردىڭ رەتتەۋ مەسەلەلەرٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنان الىنىپ تاستالعان كونستيتۋتسييالىق زاڭدار شىعارىلىپ تاستالۋى تيٸس.
2. 2022 جىلعى 5 ماۋسىمداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا بٸلدٸرٸلگەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىنان 46-باپتىڭ 4-تارماعى مەن ٶزگە دە نورمالاردى الىپ تاستاۋ تۋرالى قازاقستان حالقىنىڭ ەركٸنە نەگٸزدەلە وتىرىپ, قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ - ەلباسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق زاڭىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قولدانىلاتىن قۇقىقتا ساقتالۋىنا قۇقىقتىق نەگٸزدەر جوق دەپ تانۋ قاجەت, وسىعان بايلانىستى ونىڭ كٷشٸ جويىلدى دەپ تانىلۋعا جاتادى.
3. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيياسى 74-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سەيكەس نورماتيۆتٸك قاۋلى قابىلدانعان كٷننەن باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ, رەسپۋبليكانىڭ بٷكٸل اۋماعىندا جالپىعا بٸردەي مٸندەتتٸ, تٷپكٸلٸكتٸ بولىپ تابىلادى جەنە شاعىمدانۋعا جاتپايدى.
4. وسى نورماتيۆتٸك قاۋلى قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندە رەسمي رەسپۋبليكالىق باسپاسٶز باسىلىمدارىندا, قۇقىقتىق اقپاراتتىڭ بٸرىڭعاي جٷيەسٸندە جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسييالىق سوتىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرسىندا جارييالانسىن.
