Foto: Akorda.kz
Konstitýtsiialyq sot 10 qańtarda Konstitýtsiianyń 62-babynyń 4-tarmaǵyn resmi túsindirý týraly №2 normativtik qaýlysyn jariialady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Qaýlynyń tolyq mátini tómende keltirilgen:
«Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 62-babynyń 4-tarmaǵyn resmi túsindirý týraly» Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq sotynyń 2023 jylǵy 10 qańtardaǵy № 2 normativtik qaýlysy
QAZAQSTAN RESPÝBLIKASYNYŃ ATYNAN
Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Soty, Tóraǵa E.Á.Azimova, sýdialar A.Q.Eskendirov, Q.T.Jaqypbaev, A.E. Jatqanbaeva, A.Q. Qydyrbaeva, Q.S. Mýsin, B.M. Nurmuhanov, R.A. Podoprigora, E.J. Sársembaev jáne S.F. Ýdartsev qatysqan quramda,
óziniń ashyq otyrysynda Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti bir top depýtattarynyń Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 62-babynyń 4-tarmaǵyna resmi túsindirme berý týraly ótinishin qarady.
Baiandamashylar - Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq sotynyń sýdialary S.F.Ýdartsevtiń jáne B.M.Nurmuhanovtyń habarlaýyn tyńdap, konstitýtsiialyq is júrgizý materialdaryn zerdelep, halyqaralyq tájiribeni jáne jekelegen shet elderdiń zańnamasyn taldap, Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq soty
anyqtady:
Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq sotyna 2023 jylǵy 5 qańtarda Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti bir top depýtattarynyń Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 62-babynyń 4-tarmaǵyna resmi túsindirme berý týraly ótinishi kelip tústi.
Ótinish sýbektisi atalǵan konstitýtsiialyq normany túsindirý kezinde mynadai suraqtarǵa jaýap berýdi suraidy:
«1. Konstitýtsiianyń 62-baby 4-tarmaǵynyń erejeleri konstitýtsiialyq zańdar Konstitýtsiiada kózdelgen máseleler boiynsha qabyldanady, Parlamenttiń Konstitýtsiia mátininde osyndai dep atalatyn konstitýtsiialyq zańdardy ǵana qabyldaýǵa quqyly ekenin bildire me?
2. Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezidentiniń mártebesi men ókilettigin retteitin normalardy alyp tastaýǵa bailanysty «Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy týraly» Konstitýtsiialyq zańnyń kúshi joiyldy dep tanylýǵa jata ma?».
Negizgi Zańnyń qaralyp otyrǵan normasyn ótinish nysanasyna qatysty túsindirgen kezde Konstitýtsiialyq sot mynany negizge alady.
Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 62-babynyń 4-tarmaǵynda «konstitýtsiialyq zańdar Konstitýtsiiada kózdelgen máseleler boiynsha ár palata depýtattarynyń jalpy sanynyń keminde úshten ekisiniń kópshilik daýsymen qabyldanady» dep bekitilgen.
Konstitýtsiianyń 92-babyn túsindirý kezinde «Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti týraly» Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq zańynyń Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasyna sáikestigi týraly» Konstitýtsiialyq Keńestiń 2000 jylǵy 3 shildedegi № 16/2 normativtik qaýlysymen Konstitýtsiia mátininde konstitýtsiialyq dep atalǵan zańdar túbegeili anyqtalmaǵan delingen.
Konstitýtsiialyq keńestiń bul quqyqtyq ustanymy ótkizilgen konstitýtsiialyq reformalardy eskere otyryp, óz mańyzyn saqtaidy.
Konstitýtsiialyq zańdardyń bastapqy erejeleri Konstitýtsiianyń birqatar normalarynda qarastyrylǵan. Konstitýtsiialyq normalar konstitýtsiialyq zańdardyń qabyldanýyn tikelei uiǵarady (2-baptyń 3-1-tarmaǵy, 9-bap, 49-baptyń 4-tarmaǵy, 64-baptyń 4-tarmaǵy, 71-baptyń 6-tarmaǵy, 75-baptyń 4-tarmaǵy, 83-baptyń 4-tarmaǵy, 83-1-baptyń 4-tarmaǵy jáne basqalar).
Sonymen qatar, negizgi zań olar retteitin qoǵamdyq qatynastardyń erekshe mańyzdylyǵyna bailanysty konstitýtsiialyq zańdardyń negizgi erejelerin qamtidy nemese 1995 jylǵy Konstitýtsiia kúshine engen kezde qabyldanyp qoiǵan osyndai zań kúshi bar aktiler negizinde konstitýtsiialyq zańdar shyǵarý múmkindigin bekitedi (3-bap, 41-baptyń 1, 2 jáne 3-1-tarmaqtary, 91-baptyń 1-tarmaǵy, 92-baptyń 1-tarmaǵy jáne basqalar).
2022 jylǵy 5 maýsymda Qazaqstan halqy memlekettik biliktiń birden-bir bastaýy retinde (Konstitýtsiianyń 3-babynyń 1-tarmaǵy) óz biligin tikelei respýblikalyq referendým arqyly júzege asyra otyryp (Konstitýtsiianyń 3-babynyń 2-tarmaǵy), Respýblikanyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasynyń mártebesi men ókilettigin, olardy konstitýtsiialyq zańmen reglamentteý múmkindigin, Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq Keńesine ǵumyr boiy músheligin, sondai-aq onyń arnaýly artyqshylyqtaryn – mártebesiniń ózgermeýin, qatarynan eki retten artyq Prezident bolyp sailanýǵa shekteýdiń qoldanylmaýyn Konstitýtsiiadan alyp tastady (Konstitýtsiianyń 2022 jylǵy 5 maýsymdaǵy respýblikalyq referendýmǵa deiingi redaktsiiasynyń 42-baby 5-tarmaǵynyń ekinshi bóligi, 46-babynyń 4-tarmaǵy, 71-babynyń 1-tarmaǵy, 91-babynyń 2-tarmaǵy).
Budan basqa, 2022 jylǵy konstitýtsiialyq reformamen zań shyǵarmashylyq protsesiniń tártibi ózgertildi jáne 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap konstitýtsiialyq zańdardy Parlament onyń Palatalarynyń birlesken otyrysynda keminde eki oqylym ótkize otyryp, qabyldaidy (Konstitýtsiianyń 53-babynyń 1-1) tarmaqshasy jáne 62-babynyń 6-tarmaǵy).
Konstitýtsiialyq sot, «Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti-Elbasy týraly» Qazaqstan Respýblikasynyń derbestendirilgen Konstitýtsiialyq zańynyń áreket etýiniń konstitýtsiialyq-quqyqtyq negizderin jáne Konstitýtsiiadan Respýblikanyń tuńǵysh Prezidenti týraly basqa da atap ótýlerdi alyp tastaǵan 2022 jylǵy 5 maýsymdaǵy respýblikalyq referendýmnan keiin osy Konstitýtsiialyq zańnyń qoldanystaǵy zańnamada saqtalýy Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń jańalanǵan redaktsiiasymen kelispeidi, dep paiymdaidy.
Zańdar jáne ózge de normativtik quqyqtyq aktiler, eger olar Respýblika Konstitýtsiiasyna sáikes kelse, Qazaqstan Respýblikasynda qoldanylatyn quqyq bolyp tabylady (Negizgi Zańnyń 4-babynyń 1-tarmaǵy). Qazaqstan Respýblikasynyń Parlamenti Respýblikanyń eń joǵary ókildi organy retinde zań shyǵarý biligin júzege asyrý kezinde atalǵan konstitýtsiialyq talaptyń saqtalýyn qamtamasyz etýi tiis.
Konstitýtsiialyq sot, normativtik quqyqtyq aktiniń áreket etýiniń konstitýtsiialyq-quqyqtyq negizderi toqtatylǵan jaǵdaida, bul aktiniń quqyqtyq taǵdyry sheshilýi kerek, dep esepteidi.
Baiandalǵannyń negizinde, Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 72-baby 1-tarmaǵynyń 4) tarmaqshasyn, «Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq soty týraly» 2022 jylǵy 5 qarashadaǵy Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq zańynyń 23-baby 3-tarmaǵynyń 1) tarmaqshasyn, 49-babynyń 6-tarmaǵyn, 55-58, 62-baptaryn jáne 65-baby 1-tarmaǵynyń 2) tarmaqshasyn basshylyqqa alyp, Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti bir top depýtattary ótinishiniń nysanasyna qatysty Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiialyq soty
qaýly etedi:
1. Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasynyń 62-babynyń 4-tarmaǵyn konstitýtsiialyq zańdar Konstitýtsiiada tikelei kózdelgen máseleler boiynsha qabyldanady, biraq bul Konstitýtsiia mátininde osyndai dep atalǵan konstitýtsiialyq zańdar onymen túbegeili anyqtalǵan degendi bildirmeidi dep túsiný kerek. Osy deńgeidegi zańnamalyq aktilerden olardyń retteý máseleleri Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynan alynyp tastalǵan konstitýtsiialyq zańdar shyǵarylyp tastalýy tiis.
2. 2022 jylǵy 5 maýsymdaǵy respýblikalyq referendýmda bildirilgen, Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynan 46-baptyń 4-tarmaǵy men ózge de normalardy alyp tastaý týraly Qazaqstan halqynyń erkine negizdele otyryp, qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasynda «Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti - Elbasy týraly» Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq zańynyń Qazaqstan Respýblikasynda qoldanylatyn quqyqta saqtalýyna quqyqtyq negizder joq dep taný qajet, osyǵan bailanysty onyń kúshi joiyldy dep tanylýǵa jatady.
3. Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiiasy 74-babynyń 3-tarmaǵyna sáikes normativtik qaýly qabyldanǵan kúnnen bastap kúshine enedi, Respýblikanyń búkil aýmaǵynda jalpyǵa birdei mindetti, túpkilikti bolyp tabylady jáne shaǵymdanýǵa jatpaidy.
4. Osy normativtik qaýly qazaq jáne orys tilderinde resmi respýblikalyq baspasóz basylymdarynda, quqyqtyq aqparattyń biryńǵai júiesinde jáne Qazaqstan Respýblikasy Konstitýtsiialyq Sotynyń internet-resýrsynda jariialansyn.
