قر بعم: اتتەستاتتاۋدان ٶتكەن بارلىق ساناتتاعى پەداگوگتار قىركٷيەكتەن باستاپ ٷستەماقى الادى

2020 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ «پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى» زاڭ كٷشٸنە ەندٸ. قۇجات 21 باپتان تۇرادى جەنە ول مۇعالٸمدەردٸڭ قۇقىعىن قورعاۋ, ولاردى ەلەۋمەتتٸك قولداۋعا باعىتتالعان. زاڭدا ۇستازداردىڭ ەڭبەكاقىسىن كٶتەرۋ, پەداگوگتٸڭ كەسٸبي قۇزٸرەتٸنە كٸرمەيتٸن مٸندەتتەر جٷكتەگەنٸ ٷشٸن ايىپپۇل سالۋ, تەلٸمگەرلٸك ٷشٸن قوسىمشا اقى تٶلەۋ سىندى جەڭٸلدٸكتەر مەن قولداۋلار قاراستىرىلعان.

اتالعان زاڭ اياسىنداعى جاڭاشىلدىقتار جايىندا تولىعىراق PrimeMinister.kz-كە بەرگەن سۇحباتىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم ۆيتسە-مينيسترٸ شولپان تاڭاتقىزى كارينوۆا ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".

— جاڭا زاڭنىڭ نورمالارى قازاقستاندىق پەداگوگتار ٷشٸن قانداي ٶزگەرٸستەر ەكەلەدٸ? پەداگوگ مەرتەبەسٸ تۋرالى زاڭنىڭ مۇعالٸمدەردٸڭ مەرتەبەسٸن كٶتەرۋدە ماڭىزى قانداي بولماق?

—بٸرٸنشٸدەن, قابىلدانعان زاڭ پەداگوگتٸڭ قوعامداعى بيٸك مەرتەبەسٸن ايقىنداپ بەردٸ. ەكٸنشٸدەن, ونىڭ قۇقىقتارىن, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرٸ مەن شەكتەۋلەرٸن, مٸندەتتەمەلەرٸ مەن جاۋاپكەرشٸلٸگٸن بەلگٸلەدٸ. زاڭدا «پەداگوگ» تٷسٸنٸگٸ بەرٸلدٸ. زاڭ نورمالارى مەكتەپكە دەيٸنگٸ, ورتا, كەسٸپتٸك جەنە تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ, قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ, مامانداندىرىلعان, ارنايى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ, ەدٸستەمەلٸك كابينەتتەردٸڭ پەداگوگتەرٸنە قاتىستى تالاپتاردى قامتيدى.

— زاڭدا پەداگوگيكالىق ەتيكا مەسەلەسٸندە قانداي جاڭاشىلدىقتار قاراستىرىلعان جەنە بۇل مۇعالٸمدەردٸڭ جۇمىسىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ?

—پەداگوگيكالىق ەتيكا – بارلىق بٸلٸم سالاسى قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن ٶتە قاجەتتٸ نورما. پەداگوگيكالىق ەدەپ نورماسى بۇعان دەيٸن دە بولدى. ال اتالعان زاڭ شەڭبەرٸندە پەداگوگيكالىق ەدەپ كەڭەسٸ ەربٸر بٸلٸم مەكەمەسٸندە قۇرىلاتىن بولادى. بۇل – ۇستازدىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان القالى ورگان. الداعى ۋاقىتا وسى القالى كەڭەستٸڭ تەرتٸبٸن رەتتەيتٸن زاڭنان تٶمەنگٸ بۇيرىق قابىلدانادى.

— زاڭ باپتارىنىڭ بٸرٸ مۇعالٸمدەردٸ ماتەريالدىق ىنتالاندىرۋعا ارنالعان. 2020 جىلدان باستاپ مۇعالٸمدەر قانداي تٶلەمدەر مەن جەڭٸلدٸكتەر الا الادى? ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر بارلىق ساناتتاعى پەداگوگتەر ٷشٸن قاراستىرىلعان با?

— ٶزدەرٸڭٸزگە بەلگٸلٸ, بيىلعى پەداگوگ قىزمەتكەرلەردٸڭ رەسپۋبليكالىق تامىز كەڭەسٸندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ مۇعالٸمدەردٸڭ جالاقىسىن الداعى تٶرت جىلدا ەكٸ ەسەگە ٶسٸرۋدٸ تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى 2020 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان باستاپ بارلىق پەداگوگتٸڭ ەڭبەكاقىسى 25%-عا كٶبەيتٸلدٸ. سونداي-اق الداعى وقۋ جىلىنىڭ 1 قىركٷيەگٸنەن باستاپ تەلٸمگەرلٸك ٷشٸن 10 اەك كٶلەمٸندە قوسىمشا ٷستەماقى تٶلەنەتٸن بولادى. بۇدان ٶزگە زاڭ اياسىندا ماگيستر دەرەجەسٸ ٷشٸن دە قوسىمشا اقى تٶلەۋ قاراستىرىلعان. بٷگٸنگٸ كٷنٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە 7000-نان اسا ماگيستر دەرەجەسٸ بار مامان جۇمىس ٸستەۋدە. تەلٸمگەرلٸك جەنە ماگيستر دەرەجەسٸنە قوسىلاتىن ٷستەماقى اي سايىن تٶلەنەتٸن ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر قاتارىنا جاتادى. بۇل – پەداگوگ مامانداردىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارا.

ايتا كەتەتٸن جايت, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەر قاتارىندا پەداگوگ دەرەجەسٸنە تەڭەستٸرٸلگەن تۇلعالاردىڭ بارلىعىنىڭ دا ەڭبەك دەمالىسىنىڭ كەزەڭٸ 56 كٷنگە ۇزارتىلدى. بۇل 100 مىڭنان اسا پەداگوگتٸ قامتيدى. وسىعان دەيٸنگٸ ۋاقىتتا بالاباقشالاردا نەمەسە قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن پەداگوگتەردٸڭ ەڭبەك دەمالىسى 42 كٷندٸ قۇراسا, قازٸر مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ دەمالىس كٷنٸمەن تەڭەستٸرٸلٸپ, 56 كٷن بولىپ بەلگٸلەندٸ. سونىمەن قاتار ەڭبەك دەمالىسىنا شىقان كەزدە تٶلەنەتٸن بٸر لاۋازىمدىق جالاقى كٶلەمٸندەگٸ ساۋىقتىرۋ جەردەماقىسى ساقتالادى.

سونىمەن قاتار ۇستازداردىڭ دەپتەر تەكسەرۋٸ مەن سىنىپ جەتەكشٸلٸگٸ ٷشٸن تٶلەنەتٸن اقىنى ەكٸ ەسە ٶسٸرۋ قاراستىرىلعان. بۇل الدىمىزداعى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ تٶلەنەتٸن بولادى.

— پەداگوگتاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸندە ٶزگەرٸستەر بولا ما? ولارعا تۇرعىن ٷيدٸ جەڭٸلدٸكپەن الۋ مٷمكٸندٸگٸ بەرٸلە مە?

— ەرينە, مٷمكٸندٸك بار. قر زاڭنامالارىندا كٶرسەتٸلگەن تەرتٸپتە قىزمەتتٸك ٷي الۋ, جاتاقحانالاردان ورىن بەرۋ قاراستىرىلعان.

— اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردە قىزمەت ەتەتٸن پەداگوگتەرگە زاڭ اياسىندا قانداي ەلەۋمەتتٸك قولداۋ شارالارى قاراستىرىلعان?

— اۋىلدىق جەردە تۇراتىن جەنە جۇمىس ٸستەيتٸن پەداگوگكە جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸلدٸ ورگانداردىڭ شەشٸمٸ بويىنشا پەداگوگيكالىق قىزمەتتٸ قالا جاعدايىندا جٷزەگە اسىراتىن پەداگوگتەردٸڭ ستاۆكاسىمەن سالىستىرعاندا 25%-دان كەم ەمەس كٶلەمدەگٸ جالاقى مەن تاريفتٸك مٶلشەرلەمە قاراستىرىلعان. بۇل اۋىلدىق بٸلٸم مەكەمەلەرٸندە قىزمەت ەتەتٸن بارلىق پەداگوگ ماماندارعا قاتىستى. «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسى اياسىندا دا پەداگوگتەر قاجەتتٸ ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەرمەن قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ ٶزٸندە ون مىڭنان اسا جاس مامان جۇمىسقا ورنالاستى. وسى كاتەگوريياداعى مۇعالٸمدەر ٷشٸن بۇل ٷكٸمەت تاراپىنان بەرٸلٸپ وتىرعان قولداۋ.

— جاڭا زاڭ پەداگوگتەر ٷشٸن موتيۆاتسييالىق سيپاتقا يە. مىسالى, حالىقارالىق وليمپيادانىڭ جەڭٸمپازىن نەمەسە جٷلدەگەرٸن دايىنداعان پەداگوگ سىياقى الادى. مۇنداي جاڭاشىلدىق وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸن ارتتىرۋعا ىقپالىن تيگٸزە مە?

— ەسكەرە كەتەتٸن بٸر جايت, قازٸرگٸ ۋاقىتتا وليمپيادالارعا, عىلىمي جوبالاردى قورعاۋعا وقۋشىلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جوعارى, سەيكەسٸنشە, قاتىسۋشىلار دا كٶپ. رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق وليمپيادالار بويىنشا ۋەكٸلەتتٸ ورگان — قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸنٸڭ تٸزبەسٸ جاسالعان. وسى تٸزبەدە وليمپيادا جەڭٸمپازدارىن دايىنداعان مۇعالٸمدەرگە ەر مەكەمەنٸڭ ٸشٸندەگٸ ٷنەمدەلگەن قاراجات ەسەبٸنەن 300 اەك كٶلەمٸندە ٷستەماقى تٶلەۋ قاراستىرىلعان. بۇل ەلٸمٸزدە دارىندى بالالاردى قولداۋ, تالانتتاردى تانىتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ بٸلەمٸز. ەسكەرۋ كەرەك, وليمپيادالىق جۇمىستارعا قاتىستىرۋ تەك قانا بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارىنا عانا ساي ەمەس, ستاندارتتان تىس, ودان جوعارى تۇرعان تالاپتارعا سەيكەس كەلەتٸن بالالاردى دايىنداۋ بولىپ سانالادى. سوندىقتان اتالعان باعىتتا ۇستازداردىڭ ەڭبەگٸ زور.

— مۇعالٸمدەر پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ جەنە قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان قايدا جەنە قانشالىقتى جيٸ ٶتە الادى?

— پەداگوگ بەس جىلدا كەمٸندە بٸر رەت بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا قۇقىلى. پەداگوگتٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا قوسىمشا بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىندا وقۋ بٸر ۋاقىتتا جەنە ٷزدٸكسٸز, سونداي-اق كەزەڭ-كەزەڭمەن, ونىڭ ٸشٸندە جەكەلەگەن باعىتتاردى, ساباقتاردى, پەندەردٸ (مودۋلدەردٸ) مەڭگەرۋ ارقىلى جٷزەگە اسىرىلا الادى. مىسالى, بٸرٸنشٸ رەتتە پەداگوگ ٶز پەنٸ بويىنشا كۋرستىق دايارلاۋدان ٶتەتٸن بولسا, كەلەسٸ جولى تەربيە جۇمىسىنا بايلانىستى, ودان كەيٸن جەكە تۇلعا رەتٸندە دامۋ, پسيحولوگييالىق دامۋ كۋرستارىنان ٶتۋگە مٷمكٸندٸگٸ بار. بۇل مۇعالٸمنٸڭ بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ تالابىنا ساي, جان-جاقتى دامۋىنا, پەداگوگيكالىق شەبەرلٸگٸن ارتتىرۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ دەپ بٸلەمٸز.

ال پەداگوگيكالىق قايتا دايارلاۋ پەداگوگيكالىق ماماندىعى جوق, بٸراق وسى سالادا جۇمىس ٸستەي الاتىن قىزمەتكەرلەر ٷشٸن قاراستىرىلعان. سوندىقتان ناقتى پەداگوگيكالىق بٸلٸمٸ جوق ماماندار بولاتىن بولسا, ولار تيٸستٸ دەڭگەيدەگٸ قايتا دايارلاۋ كۋرستارىنان ٶتٸپ, تيٸستٸ كرەديت سانىن الىپ, ودان كەيٸن وسى ماماندىق بويىنشا قىزمەت ەتۋٸنە بولادى. ەسكەرەرلٸك جايت, بٸزدە پەداگوگتەر تاپشىلىعى بار. بيىلعى وقۋ جىلىندا بەس مىڭعا جۋىق مامان تاپشىلىعى بولىپ, جاڭا وقۋ جىلىندا جوعارى جەنە كەسٸبي تەحنيكالىق بٸلٸم مەكەمەلەرٸنەن پەداگوگ ماماندىعىن الىپ شىققان جاس ماماندار جۇمىسقا تارتىلدى. بۇل – جىل سايىن قايتالاناتىن ٷردٸس. سوندىقتان وسى مەسەلەنٸ شەشۋدە قايتا دايارلاۋ كۋرستارى ماڭىزدى رٶل اتقارادى دەپ ەسەپتەيمٸز.

— زاڭ اياسىندا پەداگوگتەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸك ساناتىنا بايلانىستى قانداي جاڭاشىلدىق بار?

— 2018 جىلى ەلباسى ن. نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن بٸرىڭعاي جٷيە جاسالدى. وسى ۋاقىتقا دەيٸن تەك قانا مەكتەپتەردە جۇمىس ٸستەيتٸن مۇعالٸمدەرگە بٸلٸكتٸلٸك ساناتىنا بايلانىستى 30%-دان 50%-عا دەيٸن ٷستەماقى تٶلەنەتٸن. ال جاڭا زاڭ بويىنشا قازٸرگٸ كٷنٸ مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم مەكەمەلەرٸندە, قوسىمشا بٸلٸم بەرەتٸن مەكەمەلەردە جەنە كەسٸبي-تەحنيكالىق بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە جۇمىس ٸستەيتٸن پەداگوگتەر ٷشٸن دە ساناتىنا بايلانىستى بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. وسى بويىنشا بٷگٸنگٸ كٷنٸ تەرتٸپتەمەنٸ, ەرەجەنٸ بەكٸتۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. الداعى ناۋرىز ايىنان باستاپ بارلىق ساناتتاعى مۇعالٸمدەر اتتەستاتتاۋدان ٶتەتٸن بولادى. الدىمىزداعى وقۋ جىلىندا, ياعني 2020 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن باستاپ ٶزدەرٸنە تيٸستٸ ٷستەماقىنى الاتىن بولادى. ەكٸنشٸدەن, وسى زاڭ اياسىندا باسقارۋ جۇمىسىنداعى پەداگوگتەرگە, ياعني بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنٸڭ ديرەكتورلارى مەن ورىنباسارلارى ٷشٸن ٷلكەن كەپٸلدٸكتەر قاراستىرىلعان. وسىعان دەيٸن بۇل ساناتتاعى پەداگوگتەردٸڭ جالاقىسى تٶمەن بولىپ كەلدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە 7000-نان اسا مەكتەپ, 827 كوللەدج جەنە 10 مىڭنان اسا مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرەتٸن مەكەمە مەن بالاباقشا جۇمىس ٸستەيدٸ. سولاردىڭ بارلىعىنىڭ دا باسشىلارى اتتەستاتتاۋدان ٶتٸپ, ەڭبەكاقىلارىن 30%-دان 50%-عا دەيٸن كٶتەرۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. الداعى وقۋ جىلىندا اتالعان ساناتتاعى پەداگوگتەردٸڭ دە ەڭبەكاقىسى كٶتەرٸلەتٸن بولادى. مەكتەپ باسشىسىنىڭ دا, ورىنباسارىنىڭ دا ەڭبەكاقىسى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمىنداعى بٸلٸم ساپاسىنىڭ ارتۋى, وقۋشىلاردىڭ تەرتٸبٸ, پەداگوگيكالىق ۇجىمنىڭ جەتٸستٸكتەرٸ سيياقتى كريتەرييلەرگە بايلانىستى بولادى.

— مەكتەپ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ اپتالىق وقۋ جٷكتەمەسٸن 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا دەيٸن تٶمەندەتۋ – بٷكٸل پەداگوگيكالىق قوعامداستىق ٷشٸن اسا ماڭىزدى. وسى جاڭاشىلدىققا بايلانىستى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ قالاي ٶزگەرۋٸ مٷمكٸن?

— 2018 جىلعى جولداۋىندا ەلباسى ن. نازارباەۆ بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى قىزمەتكەرلەردٸ ىنتالاندىرۋ, ولاردىڭ جٷكتەمەسٸن ازايتۋ, توسىن تەكسەرۋلەردەن قورعاۋعا قاتىستى تاپسىرمالار بەردٸ. وسى ورايدا جاڭا زاڭ اياسىندا 2021 جىلدان باستاپ جالپى ورتا بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردەگٸ پەداگوگتەردٸڭ وقۋ جٷكتەمەسٸن 18 ساعاتتان 16 ساعاتقا دەيٸن تٶمەندەتۋ قاراستىرىلدى. بۇل جالپى بٸلٸم بەرۋ ستاندارتىنا, تيپتٸك وقۋ جوسپارىنا جەنە وقۋ باعدارلاماسىنا ساي نورما جەنە مۇعالٸمنٸڭ شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋىنا, وقۋشىلارمەن جەكە جۇمىس ٸستەۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قازٸرگٸ كٷنٸ بۇل باعىت بويىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا. الداعى ۋاقىتتا بەيٸندٸ مينيسترلٸك ناقتى ەرەجە قابىلدايتىن بولادى.

— پەداگوگتٸ ونىڭ كەسٸبي مٸندەتتەرٸنە بايلانىستى ەمەس جۇمىس تٷرلەرٸنە تارتۋعا جول بەرمەۋ بويىنشا قانداي شارالار قولدانىلاتىن بولادى?

— بٸز مۇعالٸمنٸڭ مەرتەبەسٸ تۋرالى ايتىپ وتىرعان جاعدايدا ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى, فۋنكتسيونالدىق مٸندەتٸ وقۋشىعا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋ ەكەندٸگٸن ۇمىتپاۋعا تيٸستٸمٸز. سوندىقتان مۇعالٸم ٶزٸنٸڭ كەسٸبي فۋنكتسييالارىمەن تيٸستٸ دەڭگەيدە اينالىسۋ ٷشٸن زاڭ اياسىندا بەلگٸلٸ بٸر نورما قاراستىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا مۇعالٸمدٸ ونىڭ كەسٸبي مٸندەتتەرٸنە بايلانىستى ەمەس جۇمىس تٷرلەرٸنە تارتقانى ٷشٸن ايىپپۇل سالىناتىن بولادى. بۇل – قوعامدا ورىن العان جايتتارعا بايلانىستى مۇعالٸمدەردٸڭ سۇراۋى بويىنشا قاراستىرىلعان مەسەلە. بۇل پەداگوگتٸڭ جۇمىسىن ەرٸ قاراي رەتتەۋگە, جۇمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەگەن ويدامىز.

— 2020 جىلى بارلىق قالا مەكتەپتەرٸندە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ەنگٸزٸلۋدە. ول ورتا بٸلٸم ساپاسىنا قالاي ەسەر ەتەدٸ? بۇل جٷيە قانداي پروبلەمالىق مەسەلەلەردٸ شەشە الادى?

— جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ نورماسى بٸلٸم بەرۋدٸڭ ەربٸر دەڭگەيٸندە قاراستىرىلعان. بۇل جٷيە بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن مەكتەپكە دەيٸنگٸ بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە عانا بولدى. ٶتكەن جىلدان باستاپ ورتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە دە ەنگٸزٸلدٸ. بۇل نورما ەر مەكتەپتٸڭ ٶزٸنە بٶلٸنگەن تيٸستٸ قاراجاتى ەسەبٸنەن ٷنەمدەۋ, قارجىنى قاجەتتٸ جاعدايعا جۇمساۋ بويىنشا ٷلكەن كەپٸلدٸكتەر بەرەدٸ. سونداي-اق ول مەكتەپتٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋدى, قىزمەتكەرلەرگە قانداي دا بٸر جەتٸستٸكتەرٸ ٷشٸن قوسىمشا ٷستەماقى بەلگٸلەۋدٸ كٶزدەيدٸ. بٷگٸنگٸ كٷنٸ 400-دەن اسا مەملەكەتتٸك جەنە 80 جەكەمەنشٸك بٸلٸم مەكەمەلەرٸندە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ ەنگٸزٸلگەن.

— زاڭ اياسىنداعى جاڭاشىلدىقتاردى جٷزەگە اسىرۋدا بيۋدجەتتەن قانشا قاراجات بٶلٸنەدٸ?

— بٸلٸم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ. دامۋ باعدارلاماسىنا ارنالعان قۇجات بويىنشا بٸلٸم سالاسىنا 11,5 ترلن تەڭگە قاراستىرىلعان.