قازاق «اۋرۋ ايتىپ كەلمەيدٸ» دەيدٸ. سونىڭ دەلەلٸ بٷگٸندە جەر جاھانداعى جۇرتشىلىقتى ەبٸگەرگە سالعان كوروناۆيرۋس ينفەكتسيياسى بولىپ تۇر. اۋرۋدىڭ ەزٸرشە بەتٸ دە قايتار ەمەس.
ەلەمنٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە كارانتين شارالارى قاتاڭداتىلىپ, ويىن-ساۋىق پەن توي-تومالاققا, تٷرلٸ جيىنعا, ٸس-شارالارعا تىيىم سالىنىپ تا جاتىر. مۇنداي ٷردٸس ەلٸمٸزدە دە بايقالادى. بٷگٸن عانا اتالعان ٸندەتتٸڭ الدىن الۋ ٷشٸن قۇرىلعان ۆەدومستۆوارالىق كوميسسييا 2020 جىلعى 25 جەلتوقساننان باستاپ 2021 جىلعى 5 قاڭتارعا دەيٸن ويىن-ساۋىق, سپورتتىق جەنە باسقا دا بۇقارالىق ٸس-شارالاردى, ونىڭ ٸشٸندە جاڭا جىلدىق ەرتەڭگٸلٸكتەر مەن مەرەكەلٸك كورپوراتيۆتەردٸ ٶتكٸزۋگە تىيىم سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعان ەدٸ.
ال قالىپتى ٶمٸرگە ورالۋىمىز ٷشٸن ادام اعزاسىندا كوروناۆيرۋسقا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرا الاتىن, ياعني ۆيرۋستىق جۇعۋىنىڭ الدىن الاتىن ۆاكتسينا ەزٸرلەۋ قاجەت. بٷگٸندە جەر شارىندا مەكەن ەتكەن مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعىنىڭ دەرلٸك مەديتسينا سالاسىنىڭ عالىمدارى دەل وسى باعىتتا جانتالاسا ەڭبەك ەتۋدە. الايدا, ەلەم عالىمدارى ۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا جاساۋ ٸسٸنە بەلسەنە كٸرٸسكەنٸمەن اۋرۋدىڭ الدىن الارلىق ەكپەنٸڭ بٷگٸن-ەرتەڭ شىعا قوياتىندىعى دا دٷدامال. دەگەنمەن, ٷمٸت تە باسىم. كوروناۆيرۋسقا قارسى تۇرارلىق ۆاكتسينا جاساۋ جولىندا قازاقستان, قىتاي, اقش, رەسەي سىندى ەلدەردٸڭ عالىمدارى ايانباي ەڭبەك ەتٸپ جاتىر. مەسەلەن, كٷنٸ كەشە عانا قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار مامين جامبىل وبلىسى قورداي اۋدانىنىڭ گۆاردەيسكيي كەنتٸندەگٸ قر بعم بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پروبلەمالارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا بارعان بولاتىن. بٷگٸنگٸ تاڭدا وسى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا وتاندىق عالىمدار ەزٸرلەگەن كوروناۆيرۋسقا قارسى QazCovid-in ۆاكتسيناسىن كلينيكالىق سىناۋدىڭ I جەنە II فازالارى جٷرگٸزٸلگەن. زەرتتەۋدٸڭ الدىن الا نەتيجەلەرٸ دە كٶڭٸل قۋانتارلىق. ۆاكتسينا جوعارى قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ, يممۋنوگەندٸلٸكتٸڭ جەنە تيٸمدٸلٸكتٸڭ 96 پايىزدىق دەڭگەيٸن كٶرسەتٸپ وتىر. ەلٸمٸزدٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ دە ٷش مىڭ ەرٸكتٸگە كلينيكالىق زەرتتەۋلەردٸڭ قورىتىندى III كەزەڭٸنٸڭ باستالۋىن ماقۇلداپ وتىر. بٷگٸندە العاشقى ەرٸكتٸلەر الماتى جەنە تاراز قالالارىنىڭ كلينيكالارىندا, عزي-دا وتاندىق ۆاكتسينامەن ەگٸلٸپ تە ٷلگەردٸ. 2020 جىلعى جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيٸن ٷش مىڭ ەرٸكتٸنٸ ۆاكتسيناتسييالاۋ اياقتالاتىن بولادى. III كەزەڭدٸ ٶتكٸزۋ ٷشٸن 10 مىڭ دوزا كٶلەمٸندە ۆاكتسينانىڭ قاجەتتٸ پارتيياسى شىعارىلعان.
«وتاندىق ۆاكتسينانى جاپپاي ەگۋ 2021 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باستالادى. بٸرٸنشٸ كەزەكتە ەرٸكتٸ تٷردە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرٸنە, پەداگوگتەرگە, سونداي-اق سوزىلمالى اۋرۋلارمەن اۋىراتىن توپتاعى ادامدارعا ەكپە جاسالادى», — دەگەن ەدٸ اسقار مامين.
ايتا كەتەرلٸگٸ, 18 جەلتوقساندا تمد مەملەكەتتەرٸ باسشىلارى كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسىنا قاتىسقان قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتاق مٷددەلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ بٸرقاتار ۇسىنىس جاساپ, ونىڭ ٸشٸندە, كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە بٸرلەسە قارسى كٷرەسۋگە قاتىستى ويىن ورتاعا سالعان بولاتىن.
«بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ ەڭ باستى مٸندەتٸ – ازاماتتارىمىزدىڭ كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسيناعا كەڭ كٶلەمدە قول جەتكٸزۋٸنە مٷمكٸندٸك جاساۋ. وسى ورايدا COVID-19 ٸندەتٸنە قارسى جاھاندىق كٷرەستە ەلەمدە بٸرٸنشٸ بولىپ ۆاكتسيناسىن تٸركەگەن جەنە حالىققا ەكپە جاساي باستاعان رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ جەتەكشٸ رٶلٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. قازاقستان دا ٶزٸنٸڭ ۆاكتسيناسىن ەزٸرلەپ جاتىر. ونىڭ سىنامالارى جاقسى نەتيجە بەرۋدە. بٸز كەلەسٸ اپتادا رەسەيمەن بٸرلەسٸپ, ۆاكتسينا ٶندٸرٸسٸن ٸسكە قوسامىز. ول رەسەيلٸك تە, قازاقستاندىق تا ٶنٸم رەتٸندە ەكسپورتقا شىعارىلادى», – دەگەن ەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
شىندىعىندا دا تاياۋدا عانا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مەن رەسەيدٸڭ تٸكەلەي ينۆەستيتسييالار قورى (رفتيق) ەلەمدە العاشقى قابىلدانعان كوروناۆيرۋسقا قارسى «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىن تٸركەپ, سونداي-اق ونى ٶندٸرۋ جەنە تاراتۋ رەسٸمٸن جٷرگٸزۋ ٷشٸن ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويعان بولاتىن. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەتتەۋشٸ ورگاندارى قاجەتتٸ رەسٸمدەردٸ اياقتاعاننان كەيٸن رەسەي فەدەراتسيياسى تەحنولوگييا ترانسفەرٸن جٷرگٸزەدٸ جەنە قازاقستان اۋماعىندا «سپۋتنيك V» ۆاكتسيناسىنىڭ كەمٸندە 2 ملن دوزاسىن ٶندٸرۋگە ارنالعان سۋبستانتسييانى جەتكٸزەتٸن بولادى. دەمەك, بۇل ۆاكتسينا ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعىندا شىعارىلاتىندىقتان قازاقستاندىق ٶنٸم رەتٸندە ەسەپتەلەندٸگٸ انىق.
جالپى, بٷگٸن قر ٷكٸمەتٸنٸڭ 2020 جىلعى 15 جەلتوقسانداعى قاۋلىسىمەن COVID-19 كوروناۆيرۋسىنا قارسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ٶندٸرٸلگەن ۆاكتسينالاردى ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك تٸركەۋ قاعيدالارى بەكٸتٸلگەن بولاتىن.
اتالعان قاۋلىعا سەيكەس, ۆاكتسينالاردى ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك تٸركەۋ ٷشٸن ٶتٸنٸش بەرۋشٸ مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمىنا ٶتٸنٸش پەن قۇجاتتار تٸزبەسٸن ۇسىنادى. ٶتٸنٸش بەرۋشٸ ۇسىنعان قۇجاتتاردى قاراۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمى ٶتٸنٸشتٸ تٸركەگەن كٷننەن باستاپ 1 (بٸر) جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە: مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمىنىڭ ماماندارى مەن ساراپشىلارىنان; بيوەتيكا جٶنٸندەگٸ ورتالىق كوميسسييانىڭ ٶكٸلدەرٸنەن; مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸنەن, ماماندارى مەن ساراپشىلارىنان; مەديتسينا, بيولوگييا, ميكروبيولوگييا, يممۋنولوگييا جەنە ەپيدەميولوگييا سالاسىنداعى قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن بەيٸندٸ ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸنەن, ماماندارى مەن ساراپشىلارىنان تۇراتىن ساراپتاما كوميسسيياسىن قۇرادى.
ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ قۇرامى مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمى باسشىسىنىڭ بۇيرىعىمەن بەكٸتٸلەدٸ. ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسى مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمى باسشىسىنىڭ ورىنباسارىنان تٶمەن ەمەس تۇلعا بولىپ تابىلادى. كوميسسيياسىنىڭ قىزمەتٸنە قانداي دا بٸر ارالاسۋعا جول بەرٸلمەيدٸ. داۋىستار تەڭ بولعان جاعدايدا تٶراعالىق ەتۋشٸنٸڭ داۋىسى شەشۋشٸ بولىپ تابىلادى. ٶتٸنٸش بەرۋشٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ بولىپ تابىلاتىن ادامداردى, سونداي-اق ۆاكتسينانى دايىنداۋعا جەنە (نەمەسە) ەزٸرلەۋگە تٸكەلەي نەمەسە جاناما قاتىسقان ادامداردى ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ قۇرامىنا قوسۋعا, سونداي-اق ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋدىڭ ٶزگە دە نىسانىنا ارالاستىرۋعا جول بەرٸلمەيدٸ.
«ساراپتاما كوميسسيياسى 10 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە ۇسىنىلعان قۇجاتتاردىڭ تولىقتىعىن باعالاۋدى جەنە تەۋەلسٸزدٸك, وبەكتيۆتٸلٸك, قاعيداتتارىن ساقتاي وتىرىپ, ولاردى قاراۋدى جٷزەگە اسىرادى. ۇسىنىلعان قۇجاتتارعا سۇراقتار نەمەسە ەسكەرتۋلەر بولعان جاعدايدا, مەملەكەتتٸك ساراپتاما ۇيىمى ٶتٸنٸش تٸركەلگەن كٷننەن باستاپ 1 جۇمىس كٷنٸنەن اسپايتىن مەرزٸمدە ٶتٸنٸش بەرۋشٸگە 3 جۇمىس كٷنٸنەن اسپايتىن مەرزٸمدە قوسىمشا تٷسٸنٸكتەمە بەرۋدٸڭ جەنە (نەمەسە) انىقتالعان ەسكەرتۋلەردٸ تولىق كٶلەمدە جويۋدىڭ قاجەتتٸگٸ تۋرالى رەسمي سۇراۋ سالۋ (ەركٸن نىساندا) جٸبەرەدٸ. ٶتٸنٸش بەرۋشٸ قۇجاتتاردىڭ تولىق توپتاماسىن ۇسىنباعان جاعدايدا, سونداي-اق ساراپتاما كوميسسيياسىنىڭ ەسكەرتۋلەرٸ وسى تارماقتا كٶزدەلگەن مەرزٸمدەردە جويىلماعان جاعدايدا, ساراپتاما كوميسسيياسى تەرٸس قورىتىندى بەرەدٸ. مەملەكەتتٸك ورگان ساراپتاما كوميسسيياسى ۇسىنعان ۆاكتسينانىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, ساپاسى مەن تيٸمدٸلٸگٸ تۋرالى قورىتىندىنىڭ نەگٸزٸندە 1 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە ۆاكتسينانى 9 اي مەرزٸمگە ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك تٸركەۋ تۋرالى نەمەسە ۆاكتسينانى ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك تٸركەۋدەن باس تارتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدايدى. وڭ شەشٸم بولعان جاعدايدا مەملەكەتتٸك ورگان 1 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە ٶتٸنٸش بەرۋشٸگە ۋاقىتشا تٸركەۋ كۋەلٸگٸن بەرەدٸ. تەرٸس شەشٸم قابىلدانعان جاعدايدا مەملەكەتتٸك ورگان 1 جۇمىس كٷنٸ ٸشٸندە ٶتٸنٸش بەرۋشٸگە ۆاكتسينانى ۋاقىتشا مەملەكەتتٸك تٸركەۋدەن باس تارتۋ سەبەپتەرٸن كٶرسەتە وتىرىپ, جازباشا (ەركٸن) نىساندا حابارلايدى», - دەلٸنگەن قۇجاتتا.
