فوتو: pinterest.com
قونىس توي — قازاق حالقىنىڭ ەڭ قۋانىشتى وتباسىلىق دەستٷرلەرٸنٸڭ بٸرٸ. ول — جاڭا ٷيگە قونىستانعان وتباسىنىڭ قۋانىشىن بٶلٸسۋ, سول ٷيگە بەرەكە مەن قۇت تٸلەپ, جاقسى نيەتپەن باتا جاساۋ رەسٸمٸ. بۇل مەرەكەنٸڭ ٶزٸندٸك جول-جورالعىلارى مەن رەسٸمدەرٸ بار.
ٷيگە العاش كٸرەردە نەمەسە قوناقتار كەلگەندە داستارحان جايىلىپ, ماي, نان, تۇز, قانت سيياقتى مولشىلىقتىڭ نىشاندارى قويىلادى. بۇل ىرىمدى قازاقتا "ٷيدٸ مايلاۋ" دەپ اتايدى. ٷلكەن كٸسٸلەر «ٷيٸڭ مايعا, داستارحانىڭ نانعا تولسىن!», «وشاعىڭ ورتايماسىن!» دەپ باتا بەرەدٸ.
كەي ٶڭٸرلەردە تابالدىرىقتان ٸشكە قاراي ماي جاعىپ, «ٷي مايلاندى» دەپ ىرىم جاسايدى.
بۇدان بٶلەك, ٷيدٸڭ جاڭا وشاعىنا (پەشكە نەمەسە گاز پليتاسىنا) ماي تامىزىپ, «وتىڭ سٶنبەسٸن, ٷيٸڭنٸڭ وتى بەرەكەلٸ بولسىن» دەپ تٸلەك ايتىلادى. بۇل — جاڭا ٷيدٸڭ وتى, ياعني ٶمٸرٸ مەن جىلۋى ەشقاشان سٶنبەسٸن دەگەن ىرىم.
ٷي يەسٸ قوناقتارعا كەڭ داستارحان جاياتىنى ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. مٸندەتتٸ تٷردە ەت اسىلىپ, داستارحانعا تەتتٸلەر, سۋسىندار, تٷرلٸ تاعامدار قويىلادى. ەدەتتە, داستارحان باسىندا ٷلكەندەر تٸلەك ايتىپ, باتا بەرەدٸ. مۇنى قازاقتا — «ەسٸك كٶرسەتۋ دەستٷرٸ» دەپ اتايدى.
جاڭا ٷيگە كٶشٸپ كەلگەن كەزدە ەلٸمٸزدە كٶپ وتباسىلار قۇربان شالىنادى. قۇرباندىققا ەدەتتە قوي نەمەسە توقتى سويادى. بۇل دا — ٷيگە قۇت-بەرەكە كەلسٸن, پەلە-جالادان ساقتاسىن دەگەن نيەتپەن جاسالاتىن رەسٸم. قۇرباندىق ەتٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ داستارحانعا قويىلسا, تاعى بٸر بٶلٸگٸ قوناقتارعا تاراتىلادى, قالعانى شاڭىراق يەسٸندە قالادى.
جاڭا شاڭىراققا كەلگەن قوناقتار قونىس يەلەرٸنە قۇر قول كەلمەيدٸ. ولار سىيلىققا كٸلەم, ىدىس-اياق, تەحنيكا, ٷيگە كەرەك زاتتار الىپ كەلەدٸ. بۇل دەستٷر «قونىس سىيى» دەپ اتالادى. ول — بٸر جاعىنان جاڭا ٷيدٸڭ يەسٸنە كٶمەك بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان «جاڭا ٷيٸڭ بوس بولماسىن, زاتقا, بەرەكەگە تولسىن» دەگەن ىرىم.
ٷي يەسٸ دە قۋانىشتى بٶلٸسٸپ كەلگەن قوناقتارعا ٶز سىي-سيياپاتىن بەرەدٸ. ول ەدەتتە ەستەلٸك بۇيىم, تەتتٸلەر بولۋى مٷمكٸن.
ەرينە قونىس تويى قۋانىشتى, ەلەۋلٸ رەسٸم بولعاندىقتان كەلۋشٸلەر مٸندەتتٸ تٷردە ٷي يەلەرٸنە جاقسى تٸلەكتەرٸن تٸلەپ, باتا بەرەدٸ.
