قازاقستان كوممۋنيستٸك حالىق پارتيياسى ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ نەسيە راقىمشىلىعىن جٷرگٸزۋگە قاتىستى بەرگەن جاۋابىنا قاناعاتتانباي, ٷندەۋ جاسادى. "ۇلت اقپارات" پارتييا مەلٸمدەمەسٸنٸڭ تولىق مەتٸنٸن جارييالايدى.
***
قر ٷكٸمەتٸ مەن قر ۇلتتىق بانكٸنٸڭ
نەسيە راقىمشىلىعىن جٷرگٸزۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى جاۋابىنا
قازاقستان كوممۋنيستٸك حالىق پارتيياسىنىڭ مەلٸمدەمەسٸ
قازاقستان كوممۋنيستٸك حالىق پارتيياسى ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ پارلامەنت مەجٸلٸسٸندەگٸ «حالىق كوممۋنيستەرٸ» فراكتسيياسىنىڭ ازاماتتار مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٷشٸن كرەديتتٸك راقىمشىلىق جٷرگٸزۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى دەپۋتاتتىق ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىمەن مٷلدەم كەلٸسپەيدٸ.
مونەتارلىق بيلٸك پەن ٷكٸمەتتٸڭ جاۋابى شەنەۋنٸكتەردٸڭ ٶمٸر شىندىعىنان تىسقارى قالعانىن كٶرسەتەدٸ. تٸپتٸ وپتيميستەر دە بۇرمالانعان ستاتيستيكاعا سەنۋدٸ دوعاردى. بٸراق رەسمي مەلٸمەتتەر بويىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ ناقتى كٸرٸستەرٸنٸڭ جىلدىق تٶمەندەۋٸ 2,5%-دى قۇرادى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ ٶزٸ ٷكٸمەتتٸڭ شەكتەۋ شارالارى سالدارىنان ورىن العان ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸكتٸڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى جىل سوڭىنا دەيٸن قازاقستاندىقتاردىڭ كرەديتتەلۋٸ ٶسەدٸ دەپ بولجاپ وتىر.
مۇنى كوممۋنيستەردٸڭ قالالار مەن اۋىلداردا ازاماتتار مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جاعدايى كٷرت ناشارلاپ بارا جاتىر دەگەن بايلامى راستايدى جەنە بۇل ازاماتتاردىڭ ناقتى قولداعى كٸرٸستەرٸنٸڭ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ نەسيەلەندٸرۋ ەسەبٸنەن تٷسٸمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸن الماستىرۋعا مەجبٷر ەتەدٸ. جاڭا نەسيەلەر ەندٸ دامۋ ٷشٸن ەمەس, الدىڭعى قارىزداردى, جالداۋ تٶلەمدەرٸن, جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن, سالىقتاردى جابۋ ٷشٸن الىنادى.
بيلٸك 2020 جىلعى 16 ناۋرىز بەن 15 ماۋسىم ارالىعىندا جەكە تۇلعالار مەن شوب سۋبەكتٸلەرٸ ٷشٸن كرەديتتەر بويىنشا تٶلەمدەردٸ كەيٸنگە قالدىرۋ ۇسىنىلعانىنا, ونى 1 890 443 ادام نەمەسە جەكە تۇلعالاردىڭ بارلىق قارىز الۋشىلارىنىڭ 34%-ى پايدالانعانىن كٶپ كٶرٸپ, بۇل الاڭداتارلىق كٶرسەتكٸش دەپ دابىل قاعاۋدا! بٸراق ەندٸگٸ پروبلەما كرەديت بويىنشا كەزەكتٸ تٶلەمدەرگە قوسۋ ٷشٸن كەيٸنگە قالدىرىلعان تٶلەمدەر سوماسىنىڭ (268 ميلليارد تەڭگە) قوسىلۋىندا. بۇل رەتتە كٸرٸستەر, ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك جەنە تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس قالپىنا كەلگەن جوق, ال بۇل جاعداي كٶبٸن بانكروتتىقتىڭ شەگٸنە جەتكٸزەدٸ. سونىمەن قاتار قازاقستاندا جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى ينستيتۋتى قاراستىرىلماعان. بۇل بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قۋدالاۋعا جەنە شەكتەۋگە, تٸپتٸ كەپٸلگە قويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەسٸپورىنداردىڭ قارجىلىق جاعدايىنىڭ ديناميكاسىنا جٷرگٸزٸلگەن تالداۋعا سەيكەس, پاندەمييانىڭ تارالۋىنا بايلانىستى شەكتەۋ شارالارىنىڭ سالدارىنان تۇراقتى كەسٸپورىندار ٷلەسٸنٸڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸ جەنە قارجىلىق جاعدايى قيىن كەسٸپورىندار سانىنىڭ ٶسۋٸ بايقالادى.
قازاقستان ەاەو ەلدەرٸ اراسىندا تۇراقتى ۇستاپ وتىرعان ازىق-تٷلٸك باعاسىنىڭ ٶسۋٸ اياسىندا تۇتىنۋشىلىق سۇرانىس اپاتتى تٷردە تٶمەندەپ كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا شوب جەنە ازاماتتار ٷكٸمەتتٸڭ ەمەس, ەرەكەت ەتۋٸنٸڭ ارقاسىندا العا باسىپ كەلەدٸ.
https://lsm.kz/kazahstan-ne-opuskaetsya-s-pervogo-mesta-v-eaes-po-urovnyu-inflyacii
https://www.zakon.kz/5036325-kak-pandemiya-covid-19-povliyala-na.html
ٷكٸمەت الداعى ٷش جىلعا كەسٸپكەرلٸكتٸ, جۇمىسپەن قامتۋدى, اٶك-نٸ دامىتۋدى قولداۋعا كرەديتتەر بويىنشا سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن سۋبسيدييالاۋ تٷرٸندە ەلەۋلٸ قاراجات بٶلٸنەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ. قاراجات كوممەرتسييالىق بانكتەر ارقىلى ٶتەدٸ. دەمەك, پايدانىڭ كٶپ بٶلٸگٸ دە سول جەردە قالادى.
كوممۋنيستەر ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قولجەتٸمدٸ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ قارجى رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸن كرەديت جٷيەسٸندەگٸ جٷيەلٸ اۋىتقۋلاردى مەملەكەتتٸڭ قارجىلاندىرۋ تەجٸريبەسٸ ساقتالىپ وتىرعانىنا نازار اۋدارادى.
ازاماتتارىمىزدىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, بٸلٸم بەرۋدٸ, دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋعا, كٶپبالالى جەنە حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىن قولداۋعا جۇمساۋعا بولاتىن, مەملەكەت بٶلەتٸن قاراجات سۋبەكتٸلەردٸڭ شەكتەۋلٸ توبىن عانا قامتيدى, سول سالدارىنان ەكونوميكانىڭ دامۋىندا جٷيەلٸ رٶل اتقارمايدى.
مەسەلەن, ٶڭٸرلەرگە اعىمداعى نىسانالى ترانسفەرتتەر شەڭبەرٸندە سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن سۋبسيدييالاۋعا 62 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنەدٸ, سۋبسيدييالانعان جەنە كەپٸلدەندٸرٸلمەگەن جوبالاردىڭ سانى شامامەن 6,5 مىڭدى قۇرايدى, ياعني بەلسەندٸ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن قامتۋ جارتى پايىزدان كەم بولادى.
بيزنەستٸ قارجىلىق قولداۋ جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ ٶتە تٶمەن, قارجىلىق دەلدالدارعا جەنە الۋشىلاردىڭ شەكتەۋلٸ توبىنا ٷستەمە شىعىندار ٶتە تٶمەن, دەمەك, جاعداي تٷبەگەيلٸ ٶزگەرەدٸ دەپ ايتۋدىڭ قاجەتٸ شامالى.
ٷكٸمەت شىعىستاردىڭ ٷيرەنشٸكتٸ قۇرىلىمىن قايتا قاراۋعا جەنە باسىمدىقتاردى ٶزگەرتۋگە تيٸس. الايدا ونىڭ ورنىنا تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەن ەسكٸ قۇرالدار – ورىندالۋى كٷمەن تۋدىراتىن باعىتتاردى قارجىلاندىرۋ قولدانىلادى.
سونىمەن, كٶرمەلٸك جەنە پرەزەنتاتسييالىق شارالارعا قاراجات بٶلۋ جالعاسۋدا. دەگەنمەن ەلەم وسى سالادا قاشىقتىقتان جۇمىس ٸستەۋگە كٶشسە دە, ٷلكەن بيۋدجەتتەرٸ بار كٶرمەلەردٸ ٶتكٸزۋ جەنە كٷمەندٸ تيٸمدٸلٸك اناحرونيزمگە اينالۋدا.
بيلٸكتٸڭ شىندىقتان وقشاۋلانۋى ماكروەكونوميكالىق بولجامداردىڭ نەگٸزسٸزدٸگٸندە, ەكونوميكانىڭ شيكٸزات قۇرىلىمىنا باعدارلانۋىندا دا كٶرٸنٸپ وتىر.
2021 جىلى جٸٶ-نٸڭ 2,8%-عا ٶسۋٸ ەكونوميكانىڭ 2019 جىلعى دەڭگەيگە دەيٸن قالپىنا كەلە المايتىندىعىن بٸلدٸرەدٸ. بۇل رەتتە 2025 جىلى 4,6%-عا دەيٸن ٶسۋدٸ جەدەلدەتۋ جٶنٸندەگٸ بولجام شىن مەنٸندە جالعىز فاكتورمەن – مۇناي ٶندٸرۋ ەكسپورىنىڭ ٶسۋٸنە سەيكەس كەلەدٸ. يانعي ونى 17%-عا ۇلعايتۋمەن نەگٸزدەلگەن.
ٷكٸمەت 100 ميلليون توننا مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ پسيحولوگييالىق ماڭىزدى شەگٸنە قول جەتكٸزۋدٸ ۇسىنادى. بٸز مۇناي ٶندٸرەتٸن ەلدەردٸڭ ەلەمدٸك تٸزٸمٸنە كٶتەرٸلەمٸز جەنە جان باسىنا شاققانداعى ٶندٸرۋ كٶلەمٸ بويىنشا كٶشباسشى ەلدەردٸڭ كلۋبىنا كٸرەمٸز. شوب-قا بۇل ٶمٸر مەرەكەسٸندە ورىن جوق. ٶيتكەنٸ شەتەلدٸك كومپانييالار باسىمدىققا يە.
ٷكٸمەت ٸس جٷزٸندە رەسپۋبليكالىق مەنشٸكتەگٸ اكتسييالاردىڭ مەملەكەتتٸك پاكەتتەرٸنەن تٷسەتٸن تٷسٸمدەردٸڭ تٶمەندەۋٸمەن كەلٸستٸ. ولار 2021 جىلعى 167 ميلليارد تەڭگەدەن 2022 جىلى 21,6 ميللياردقا دەيٸن, ياعني 8 ەسە قۇلدىرايدى. بٸراق كتس جەنە ققس بويىنشا تٷسٸمدەردٸڭ 21-22%-عا ٶسۋٸ جوسپارلانۋدا, ياعني جٸٶ ٶسٸمٸنەن 7-8 ەسە جىلدام. بۇل رەتتە وسىنداي قارقىندى ٶسۋدٸڭ نەگٸزگٸ ٷلەسٸ ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ جاقسارتۋمەن جەنە ەسەپتەۋلەردٸ ناقتىلاۋمەن بايلانىستى. ياعني بيزنەسكە قىسىم كٷشەيتٸلەتٸن بولادى.
قازاقستان كوممۋنيستٸك حالىق پارتيياسى بيلٸكتٸ ويىنان اينۋعا نەمەسە ٷكٸمەتتٸڭ شەكتەۋ شارالارى نەتيجەسٸندە قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قىسىمىمەن ٷمٸتسٸز ٶمٸرلٸك جاعدايعا تاپ بولعان حالىق پەن شوب-تٸ قولداۋدىڭ دەرەۋ شارالارىن ەنگٸزۋگە شاقىرادى. پاندەمييانىڭ ەكٸنشٸ تولقىنى جاقىنداپ كەلەدٸ. ازاماتتار مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ تابىسىنا سٶزسٸز سوققى بەرەتٸن جاڭا شەكتەۋ شارالارى ەنگٸزٸلۋٸ مٷمكٸن.
كوممۋنيستەر نەسيە راقىمشىلىعىن جاساۋدى تالاپ ەتەدٸ! تٶتەنشە جاعداي رەجيمٸن, كارانتيندٸ, لوكداۋندى ەنگٸزۋ كەزەڭٸندەگٸ نەگٸزگٸ بورىش پەن ەسەپتەلگەن پايىزداردى ەسەپتەن شىعارۋ, بٸزدٸڭ ازاماتتارىمىزدى, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ (ٶسٸمقورلاردىڭ) قۇلدىعىنان بوساتۋ, ولاردى ەكونوميكاعا قايتارۋ, ولارعا مەملەكەتكە دەگەن سەنٸمٸن قايتارۋ قاجەت!
