قازاقستاندا العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ سالىنۋى ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تاپشىلىعىن ازايتۋعا جەنە وتاندىق ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشۋعا كٶمەكتەسەدٸ. قازاقستاندىق كەسٸپورىندار ٸرٸ تاپسىرىستارعا يە بولىپ, ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىمەن تۇراقتى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ قوسىمشا كٶزٸنە قول جەتكٸزە الادى.
«گەوەنەرگەتيكا» اناليتيكالىق جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى بوريس مارتسينكەۆيچتٸڭ پٸكٸرٸنشە, الماتى وبلىسىنداعى ٷلكەن اۋىلى ماڭىندا العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ ٷشٸن تاڭدالعان ورىن ەنەرگەتيكالىق جەلٸلەردٸڭ ورنالاسۋى تۇرعىسىنان تيٸمدٸ. بۇل اۋماق ارقىلى قازاقستاننىڭ سولتٷستٸگٸنەن وڭتٷستٸگٸنە ەلەكتر ەنەرگيياسىن جەتكٸزەتٸن جوعارى كەرنەۋلٸ جەلٸلەر ٶتەدٸ.
«ەلەكتريك رەتٸندە قاراستىراتىن بولساق, ٷلكەن اۋىلى ارقىلى سولتٷستٸكتەن وڭتٷستٸككە قاراي جوعارى كەرنەۋلٸ ەلەكتر جەلٸلەرٸ ٶتەدٸ. ال مۇندا ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرەتٸن قوسىمشا كٶزدٸڭ پايدا بولۋى, سٶزسٸز, ترانزيتتٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى. سەبەبٸ سولتٷستٸكتەن وڭتٷستٸككە دەيٸنگٸ مىڭ شاقىرىمدىق جول بويىندا ەلەكتر جەلٸلەرٸنٸڭ تٸرەكتەرٸنەن باسقا ەشتەڭە جوق دەپ ايتۋعا بولمايدى, بۇل جەردە قوسىمشا ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ كٶزٸ پايدا بولادى. قازاقستاننىڭ وڭتٷستٸگٸ ٷشٸن مۇنىڭ پايداسى انىق. بۇل – ەنەرگييا تاپشىلىعى بار ٶڭٸر. مۇنداي جاعدايدى ٶزگەرتۋدٸڭ بٸردەن-بٸر جولى – جاڭا ەلەكتر ستانتسييالارىن سالۋ», – دەدٸ ساراپشى.
ماماننىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ەلٸمٸزدٸڭ وسى بٶلٸگٸندە اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ سالىنۋى ماگيسترالدىق ەلەكتر جەلٸلەرٸنٸڭ جۇمىسىنا دا وڭ ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرەتٸن ٸرٸ نىسان تۇتىنۋشىلارعا نەعۇرلىم جاقىن ورنالاسسا, ەلەكتر ەنەرگيياسىن الىس قاشىقتىققا جەتكٸزۋ قاجەتتٸلٸگٸ سوعۇرلىم ازايادى. بۇل ەلەكتر جەلٸلەرٸندەگٸ ەنەرگييا شىعىنىن تٶمەندەتۋگە جەنە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مارتسينكەۆيچتٸڭ ايتۋىنشا, اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ تاعى بٸر ارتىقشىلىعى – اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى اۋا رايىنا قاراماستان تۇراقتى تٷردە ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرە الادى.
«جەل ەلەكتر ستانتسييالارى مەن كٷن ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ دا پايداسى زور. الايدا جەل سوعۋى توقتاعاندا, جاڭا عانا جۇمىس ٸستەپ تۇرعان جەل ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ كەنەتتەن توقتاپ قالۋى ديسپەتچەرلەرگە ۇناي قويمايتىنى انىق. اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى باسقاشا جۇمىس ٸستەيدٸ. ول تەۋلٸك ۋاقىتى مەن اۋا رايى جاعدايلارىنا قاراماستان ەلەكتر ەنەرگيياسىن تۇراقتى ٶندٸرەدٸ. اسپاندا بۇلتتىڭ بولۋى نەمەسە بولماۋى, كٷننٸڭ جارقىراۋى نە جەلدٸڭ سوعۋى وعان ەسەر ەتپەيدٸ», – دەپ تٷسٸندٸردٸ فيزيك.
قازاقستاندىق كەسٸپورىندار حالىقارالىق نارىققا شىعا الادى
مارتسينكەۆيچ اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىن وتاندىق ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸن تاعى بٸر ماڭىزدى مٷمكٸندٸك دەپ سانايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتوم ەنەرگەتيكاسىنا قاتىستى جوبالارعا قاتىسۋ كەسٸپورىنداردان ەدەتتەگٸ ٶنەركەسٸپتٸك قۇرىلىس كەزٸندەگٸدەن دە جوعارى ساپالى ٶنٸم شىعارۋدى تالاپ ەتەدٸ. دەگەنمەن ٶندٸرٸستٸ جاڭعىرتۋعا جۇمسالعان شىعىندار جاڭا تاپسىرىستاردىڭ ەسەبٸنەن ٶتەلۋٸ مٷمكٸن.
بوريس مارتسينكەۆيچتٸڭ پٸكٸرٸنشە, اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستاندىق كەسٸپورىندارعا ٸرٸ حالىقارالىق جوبالارعا قاتىسۋعا جول اشادى. ساراپشى مىسال رەتٸندە بەلارۋس ەلٸن كەلتٸردٸ. وندا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىسقان جەرگٸلٸكتٸ زاۋىتتار كەيٸن باسقا نىساندارعا دا جابدىق جەتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولعان.
«بەلارۋستە سەگٸز زاۋىت «روساتومنىڭ» تەك ەل ٸشٸندەگٸ عانا ەمەس, شەتەلدەگٸ دە تەندەرلەرٸنە قاتىسۋ قۇقىعىن الدى. اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنىڭ ارقاسىندا بۇل كەسٸپورىندار ٶز ٶنٸمدەرٸنٸڭ ساپاسىن جاقسارتىپ, ەندٸ باسقا ەلەكتر ستانتسييالارىنا دا قاجەتتٸ جابدىقتار مەن ٶنٸمدەردٸ جەتكٸزە الادى. قازاقستان ٷشٸن دە بۇل – جاقسى مٷمكٸندٸك. مۇنداي جوباعا قاتىسۋ جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەرگە قاجەتتٸ تەجٸريبە جيناقتاپ, بولاشاقتا حالىقارالىق تاپسىرىستارعا قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, وسىنداي مٷمكٸندٸكتەر قۇرىلىس كومپانييالارى ٷشٸن دە اشىلادى. مەسەلەن, بەلارۋستە اتوم ەنەرگەتيكاسى نىساندارىندا تەجٸريبە جيناقتاعان ماماندار كەيٸننەن مىسىر, ۆەنگرييا جەنە بانگلادەش ەلدەرٸندەگٸ اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ قۇرىلىسىنا قاتىسا باستاعان.
قازاقستان ٷشٸن بۇل مەسەلە جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸ العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسىنا تارتۋ جوسپارلارىن ەسكەرگەندە ەرەكشە ٶزەكتٸ. 2026 جىلدىڭ مامىر ايىندا ٷكٸمەت 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان اتوم ٶنەركەسٸبٸ ٷشٸن ٶندٸرٸستٸ جەرگٸلٸكتەندٸرۋدٸ دامىتۋ جٶنٸندەگٸ كەشەندٸ جوسپاردى بەكٸتتٸ. قۇجات اتوم ەنەرگەتيكاسى جوبالارىنا قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن وتاندىق ٶنەركەسٸپتٸك بازانى دامىتۋدى كٶزدەيدٸ.
اەس كٶمٸر ەنەرگەتيكاسىنا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ
قازاقستاننىڭ ەنەرگييامەن جابدىقتاۋشى ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ تٶراعاسى سەرگەي اگافونوۆ تا اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدە ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستان ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸن ارتتىرىپ قانا قويماي, كٶمٸرمەن جۇمىس ٸستەيتٸن ەلەكتر ستانتسييالارىنا تەۋەلدٸلٸكتٸ بٸرتٸندەپ ازايتۋى قاجەت. كٶمٸرمەن ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ قورشاعان ورتاعا ايتارلىقتاي كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. اتوم ەنەرگەتيكاسى زيياندى شىعارىندىلاردى ازايتۋعا جەنە ەلدٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىنىڭ تۇراقتى كٶزٸمەن قامتاماسىز ەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل ەسٸرەسە كەسٸپورىندارى ٷزدٸكسٸز ەلەكترمەن جابدىقتاۋدى قاجەت ەتەتٸن ٶنەركەسٸپ سالاسى ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى», – دەدٸ سەرگەي اگافونوۆ.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ – جىل مەزگٸلٸ مەن اۋا رايى جاعدايلارىنا قاراماستان, تەۋلٸك بويى ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ مٷمكٸندٸگٸ. بۇل ەسٸرەسە ەلەكترمەن جابدىقتاۋداعى ٷزٸلٸستەر ٶندٸرٸستٸڭ توقتاپ قالۋىنا ەكەلۋٸ مٷمكٸن ٸرٸ ٶنەركەسٸپ كەسٸپورىندارى ٷشٸن اسا ماڭىزدى.
