Qazaqstanda alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń salynýy elektr energiiasynyń tapshylyǵyn azaitýǵa jáne otandyq ónerkásipti damytýǵa jańa múmkindikter ashýǵa kómektesedi. Qazaqstandyq kásiporyndar iri tapsyrystarǵa ie bolyp, elimizdiń ońtústik óńirleri elektr energiiasymen turaqty qamtamasyz etýdiń qosymsha kózine qol jetkize alady.
«Geoenergetika» analitikalyq jýrnalynyń bas redaktory Boris Martsinkevichtiń pikirinshe, Almaty oblysyndaǵy Úlken aýyly mańynda alǵashqy atom elektr stantsiiasyn salý úshin tańdalǵan oryn energetikalyq jelilerdiń ornalasýy turǵysynan tiimdi. Bul aýmaq arqyly Qazaqstannyń soltústiginen ońtústigine elektr energiiasyn jetkizetin joǵary kerneýli jeliler ótedi.
«Elektrik retinde qarastyratyn bolsaq, Úlken aýyly arqyly soltústikten ońtústikke qarai joǵary kerneýli elektr jelileri ótedi. Al munda elektr energiiasyn óndiretin qosymsha kózdiń paida bolýy, sózsiz, tranzittiń senimdiligin arttyrady. Sebebi soltústikten ońtústikke deiingi myń shaqyrymdyq jol boiynda elektr jelileriniń tirekterinen basqa eshteńe joq dep aitýǵa bolmaidy, bul jerde qosymsha elektr energiiasyn óndirý kózi paida bolady. Qazaqstannyń ońtústigi úshin munyń paidasy anyq. Bul – energiia tapshylyǵy bar óńir. Mundai jaǵdaidy ózgertýdiń birden-bir joly – jańa elektr stantsiialaryn salý», – dedi sarapshy.
Mamannyń túsindirýinshe, elimizdiń osy bóliginde atom elektr stantsiiasynyń salynýy magistraldyq elektr jelileriniń jumysyna da oń áser etýi múmkin. Elektr energiiasyn óndiretin iri nysan tutynýshylarǵa neǵurlym jaqyn ornalassa, elektr energiiasyn alys qashyqtyqqa jetkizý qajettiligi soǵurlym azaiady. Bul elektr jelilerindegi energiia shyǵynyn tómendetýge jáne elektrmen jabdyqtaý senimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Martsinkevichtiń aitýynsha, atom energetikasynyń taǵy bir artyqshylyǵy – atom elektr stantsiiasy aýa raiyna qaramastan turaqty túrde elektr energiiasyn óndire alady.
«Jel elektr stantsiialary men kún elektr stantsiialarynyń da paidasy zor. Alaida jel soǵýy toqtaǵanda, jańa ǵana jumys istep turǵan jel elektr stantsiiasynyń kenetten toqtap qalýy dispetcherlerge unai qoimaityny anyq. Atom elektr stantsiiasy basqasha jumys isteidi. Ol táýlik ýaqyty men aýa raiy jaǵdailaryna qaramastan elektr energiiasyn turaqty óndiredi. Aspanda bulttyń bolýy nemese bolmaýy, kúnniń jarqyraýy ne jeldiń soǵýy oǵan áser etpeidi», – dep túsindirdi fizik.
Qazaqstandyq kásiporyndar halyqaralyq naryqqa shyǵa alady
Martsinkevich atom elektr stantsiiasynyń qurylysyn otandyq ónerkásipti damytýǵa yqpal etetin taǵy bir mańyzdy múmkindik dep sanaidy. Onyń aitýynsha, atom energetikasyna qatysty jobalarǵa qatysý kásiporyndardan ádettegi ónerkásiptik qurylys kezindegiden de joǵary sapaly ónim shyǵarýdy talap etedi. Degenmen óndiristi jańǵyrtýǵa jumsalǵan shyǵyndar jańa tapsyrystardyń esebinen ótelýi múmkin.
Boris Martsinkevichtiń pikirinshe, atom elektr stantsiiasynyń qurylysy qazaqstandyq kásiporyndarǵa iri halyqaralyq jobalarǵa qatysýǵa jol ashady. Sarapshy mysal retinde Belarýs elin keltirdi. Onda atom elektr stantsiiasynyń qurylysyna qatysqan jergilikti zaýyttar keiin basqa nysandarǵa da jabdyq jetkizý múmkindigine ie bolǵan.
«Belarýste segiz zaýyt «Rosatomnyń» tek el ishindegi ǵana emes, sheteldegi de tenderlerine qatysý quqyǵyn aldy. Atom elektr stantsiiasynyń qurylysynyń arqasynda bul kásiporyndar óz ónimderiniń sapasyn jaqsartyp, endi basqa elektr stantsiialaryna da qajetti jabdyqtar men ónimderdi jetkize alady. Qazaqstan úshin de bul – jaqsy múmkindik. Mundai jobaǵa qatysý jergilikti óndirýshilerge qajetti tájiribe jinaqtap, bolashaqta halyqaralyq tapsyrystarǵa qatysýǵa múmkindik beredi», – dep atap ótti ol.
Sarapshynyń pikirinshe, osyndai múmkindikter qurylys kompaniialary úshin de ashylady. Máselen, Belarýste atom energetikasy nysandarynda tájiribe jinaqtaǵan mamandar keiinnen Mysyr, Vengriia jáne Bangladesh elderindegi atom elektr stantsiialarynyń qurylysyna qatysa bastaǵan.
Qazaqstan úshin bul másele jergilikti óndirýshilerdi alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń qurylysyna tartý josparlaryn eskergende erekshe ózekti. 2026 jyldyń mamyr aiynda Úkimet 2026–2030 jyldarǵa arnalǵan atom ónerkásibi úshin óndiristi jergiliktendirýdi damytý jónindegi keshendi jospardy bekitti. Qujat atom energetikasy jobalaryna qatysýǵa múmkindik beretin otandyq ónerkásiptik bazany damytýdy kózdeidi.
AES kómir energetikasyna táýeldilikti azaitýǵa kómektesedi
Qazaqstannyń Energiiamen jabdyqtaýshy uiymdar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Sergei Agafonov ta atom elektr stantsiiasynyń qurylysy Qazaqstannyń energetikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqaratynyn atap ótti.
«Qazirgi ýaqytta Qazaqstan elektr energiiasyn óndirý kólemin arttyryp qana qoimai, kómirmen jumys isteitin elektr stantsiialaryna táýeldilikti birtindep azaitýy qajet. Kómirmen elektr energiiasyn óndirý qorshaǵan ortaǵa aitarlyqtai keri áser etedi. Atom energetikasy ziiandy shyǵaryndylardy azaitýǵa jáne eldi elektr energiiasynyń turaqty kózimen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Bul ásirese kásiporyndary úzdiksiz elektrmen jabdyqtaýdy qajet etetin ónerkásip salasy úshin óte mańyzdy», – dedi Sergei Agafonov.
Sarapshynyń pikirinshe, atom elektr stantsiiasynyń basty artyqshylyqtarynyń biri – jyl mezgili men aýa raiy jaǵdailaryna qaramastan, táýlik boiy elektr energiiasyn óndirý múmkindigi. Bul ásirese elektrmen jabdyqtaýdaǵy úzilister óndiristiń toqtap qalýyna ákelýi múmkin iri ónerkásip kásiporyndary úshin asa mańyzdy.
