قوعامنىڭ نەگٸزٸ – ۇلتتىق بولمىس

«بٸز دەستٷر­لٸلٸكتٸ تۋ ەتكەن قوعامنان قازٸرگٸ زامانعى قوعامعا بەت بۇردىق. سول سەبەپتٸ, بٸز ٷشٸن ەر تٷرلٸ مەدەنيەتتەردٸڭ ٶزارا قاقتىعى­سىنا جول بەرمەي, ۇلتتىق دەس­تٷرلەر مەن مودەرنيزاتسييالىق قاعيدالار­دىڭ ٷيلەسٸم تابۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزى زور».

نۇرسۇلتان نازارباەۆ

ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆ حالىققا ارناعان جول­داۋىن­دا ەل دامۋىنداعى اۋقىمدى جوسپاردىڭ تاعى بٸر نەگٸزگٸ ساتىسىن ايقىنداپ كٶرسەتٸپ بەردٸ. جولداۋدىڭ باستى باعىتى – ەلەۋمەتتٸك ھەم ەكونوميكالىق سالانىڭ دامۋىن مەڭزەيدٸ. سەبەبٸ, ەلٸمٸز زامان كٶشٸنە ٸلەسٸپ, جەدەل ٶركەندەۋٸ كەرەك. بيزنەستە, ٶنەركەسٸپتە, اۋىل شارۋاشىلىعىندا جەنە باسقا ماڭىزدى سالالاردا جاڭا, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ, ولاردى يگەرۋ, سونداي-اق, ساندىق سالاداعى باستامالارىمىز بەن ستارتاپتارىمىزدى دامىتۋعا جاعداي جاساۋ تاپسىرىلدى.

ەلباسى ٶز جولداۋىندا ەلەۋمەتتٸك سالاعا ٷلكەن باسىمدىق بەرٸپ وتىر. بٷگٸنگٸ تاڭدا قارجىلىق داعدارىس, ەلەمدٸك ۆاليۋتالىق قور سايا­ساتى, مۇناي باعاسى سىندى اسا ٶزەكتٸ فاكتورلاردىڭ ىقپالىنان دٷنيە جٷزٸندە ينفلياتسييا كٶرسەتكٸشٸ جىل سايىن كٶتەرٸلٸپ جاتقانى بەلگٸلٸ. بٸزدٸڭ ەل دە ەلەمدٸك نارىق­تىڭ بەلسەندٸ بٸر ويىن­شىسى بولعان­دىق­تان, وسى ٶزگەرٸستٸڭ «سۋىعىنان» شەت قالا المايدى. ونىڭ ەسەرٸ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە عانا سەزٸلەرٸ انىق. سوعان قاراماستان, ەلٸمٸزدە زەينەت­اقى مەن جەردەم­اقى جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك تٶلەم­دەر حالىق سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرارلىقتاي دەڭگەيدە كٶبەيۋدە. 

اسىلى, تەۋەلسٸزدٸك العالى شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت كٶلەمٸندە ساياسي-ەكونوميكالىق احۋالىن جوعارى دەڭگەيدە ورنىقتىرعان قازاق ەلٸ دامۋدىڭ داڭعىل جولىندا ايتۋلى جۇمىستار اتقارعان.

پرەزيدەنتتٸڭ يدەيالارى ھەم جوسپار­لارى قاي ۋاقىتتا دا قازاقستان حالقىنىڭ ٶمٸرٸ مەن تۇرمىسىنىڭ مەن-مازمۇنىنا اينالماق. كەز-كەلگەن ساياسات نەمەسە مەملەكەتتٸك باعدارلاما جەمٸستٸ بولۋى ٷشٸن ۇلتتىق يدەيا فورمۋلاسى رەتٸندە قاراس­تىرىلۋى كەرەك. ەلەمدٸك تەجٸريبە ۇلتتىق يدەيا الدىمەن ۇلتتىق ەكونوميكا بٸرقالىپتى دامىپ, وعان حالىق قۋاتى جۇمىلدىرىلىپ, قولداۋى جەردەمدەسكەن سوڭ جٷزەگە اساتىنىنا كٶزٸمٸزدٸ جەتكٸزدٸ. ياعني ۇلت­تىق يدەيانىڭ العىشارتتارى مەن يگٸلٸكتەرٸ ەكونومي­كادان باستاۋ الماق. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ورتالىق ازييا بارىسى» اتانۋ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قۇرۋ, يندۋست­رييالىق-يننوۆاتسييالىق دامۋ جولىنداعى سارابدال ساياساتى سٶزسٸز بٷگٸنگٸ ەلەۋمەتتٸك جاڭ­عىرۋ يدەياسىنىڭ باسپالداعى بولدى. 

ۇلت كٶشباسشىسىنىڭ بولاشاقتا دا مەن-ماعىناسىن جويمايتىن جولداۋلارى, تاپسىرمالارى مەن ۇسىنىستارى ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتى ٷشٸن ماقساتتى تٷردە جەتٸستٸككە جەتۋ جولى دەپ قابىلدانعانى ابزال. ال, كەمەل وي مەن بيٸك مەدەني پاراسات جوق جەردە ٶركەنيەتٸ قوعام قالىپتاستىرۋ دا مٷمكٸن ەمەس. «ادامنىڭ باسشىسى – اقىل, جەتەكشٸسٸ – تالاپ, شولعىنشىسى – وي, جولداسى – كەسٸپ, قورعانى – سابىر, قورعاۋشىسى – مٸنەز» دەپ قازاق حالقى تەككە ايتپاعان. 

تەۋەلسٸزدٸك جىلدا­رىن­دا حالىق ٶمٸرٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ مەسە­لەسٸ - قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك ساياساتىندا ەلەۋمەتتٸك تۇر­عىدان العاندا ماڭىزدى مٸندەت سانالدى جەنە الداعى كەزەڭدەردە دە سولاي بولىپ قالا بەرمەك. وعان ەلدٸڭ بٷگٸنگٸ ۇستانعان باعىتى دەلەل. تيٸسٸنشە, بۇل - حالقى­مىز­دىڭ مەدەني دامۋ پروتسەسٸن دە ايقىندايدى.

ال, قوعام تەك قانا نارىقتىق, ياكي ەكونومي­كالىق قاتىناستاردان تۇرمايدى. نارىق پەن قوعام ەكٸ بٶلەك ەلەم. قوعامنىڭ نەگٸزٸ – ۇلتتىق بولمىس. بولمىسىنان, تامىر-تابيعاتىنان ايىرىلعان قوعامدا ەشقانداي ارمان-مۇرات بولمايدى. ونداي قوعامنىڭ جالعىز جولى بار - بايۋ ھەم قىرىپ-جويۋ, ازعىندانۋ. مۇنداي قاۋٸپتٸ قۇبىلىستاردىڭ كەسەلٸ دە زور. شەكتەن شىعۋ اقىر تٷبٸ قوعامدى ازدىرىپ قانا قويمايدى, ەرتەلٸ-كەش ونىڭ ارتى وراسان ەلەۋمەتتٸك-تاپتىق تٶڭكەرٸستەرگە ەكەپ سوقتىرادى. وعان دەلەل - ەلەمنٸڭ ەر تارابىنداعى باس-اياعى جوق داۋ-دامايلار مەن تٷرلٸ تٶڭكەرٸستەر. بۇل - ول كەي حالىقتاردىڭ رۋحاني جاعىنان دا, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ جاعىنان دا كەنجەلەپ قالعانىن كٶرسەتەدٸ.

مٸنە, ادامزات جەبەنٸ ويلاپ تاپقان كٷننەن باستاپ ۋاقىت پەن كەڭٸستٸك قاتار ٶزگەردٸ. بٸر زامانداردا دٶڭگەلەكتٸ عىلىمنىڭ ايتۋلى جەتٸستٸگٸ, كەرەمەت جاڭالىق دەپ قابىلداعان قوعامدى بٷگٸندە ەشنەرسەمەن تاڭقالدىرا الماسپىز. ەلەم كٷن سايىن ٶزگەرٸپ جاتىر. بۇل كٶشتەن قازاقستان دا قالىپ قويماي, مەملەكەتٸمٸز بەن حالقىمىز ٷدەمەلٸ دامۋدىڭ جولىنا تٷسٸپ, جاڭعىرىپ, جاڭارىپ وتىرۋى كەرەك.

وسى رەتتە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۋاقىتىلى جارييالانعان «قازاقستاندىقتاردىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ٶسۋٸ: تابىس پەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ» اتتى جولداۋى - قوعامنىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنٸڭ ناقتى دا ۇتىمدى شەشٸمٸن تاپقانىن, جاڭا باعىتتا دامۋدىڭ وڭتايلى جولىن كٶرسەتە بٸلگەنٸن تاعى بٸر مويىنداۋىمىز كەرەك.

ەراسىل اقجٸگٸت