كيبەرالاياقتار قازاقستانداعى بەلگٸلٸ اقپاراتتىق پورتالدىڭ اتىن پايدالانىپ, وڭاي اقشا تاپقىسى كەلگەندەردٸ قۇرىعىنا تٷسٸرگەن. "ۇلت اقپارات" بۇل تۋرالى «مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەت» رمك KZ-CERT كومپيۋتەرلٸك ينتسيدەنتتەرگە ەرەكەت ەتۋ قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ حابارلايدى.
«مەملەكەتتٸك تەحنيكالىق قىزمەت» رمك KZ-CERT كومپيۋتەرلٸك ينتسيدەنتتەرگە ەرەكەت ەتۋ قىزمەتٸنە StopFake.kz رەداكتسيياسىنان dailynews بەلگٸلٸ اقپاراتتىق ينتەرنەت-رەسۋرسىنا (ير) ۇقساس كٷدٸكتٸ ير ايقىندالعانى تۋرالى سۇراۋ تٷسكەن.
تالداۋ بارىسىندا KZ-CERT ساراپشىلارى وسى الاياقتىق سحەمانى بۇدان بۇرىن, ياعني 2018 جىلى دا ەشكەرەلەگەنٸ انىقتالدى.
الاياقتار بارىنشا كٶپ پايدالانۋشىنى تارتۋ ماقساتىندا بەلگٸلٸ اقپاراتتىق پورتالدىڭ اتىن ەدەيٸ قولدانعان.
الاياقتىق ينتەرنەت-رەسۋرس ەشقانداي كٷش جۇمساماي اقشالاي «تابىس تابۋعا» بولاتىن «تابىسقا جەتۋ كودى» جوباسىن جارنامالاعان. ياعني كٷنٸنە كەمٸندە 2700 اقش دوللارى (1 134 903 تەڭگەنٸ) سوماسىندا تابىس تٷسەتٸنٸ ايتىلعان.
جوباعا قاتىسۋ ٷشٸن پايدالانۋشىلارعا تٸركەۋدەن ٶتٸپ, ساۋدا روبوتىن اكتيۆتەندٸرۋ ۇسىنىلعان. ەلەكتروندىق پوشتانى جەنە موبيلدٸك تەلەفوندى راستاعاننان كەيٸن, پايدالانۋشىعا ينتەرنەت-رەسۋرستاعى جەكە كابينەتتە اۆتوريزاتسييادان ٶتۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن. ال «اقشا تابۋدى» باستاۋ ٷشٸن الاياقتار شوتتى 250 اقش دوللارىنا (105 000 تەڭگەدەن) تولىقتىرۋدى سۇراعان.
«ينتەرنەت-رەسۋرستا ايتىلعان كەپٸلدٸ اقشا تابۋ جالعان ەكەنٸ سٶزسٸز. سونىمەن قاتار, فورۋمداردا وسى جوبا تۋرالى كٶپتەگەن جاعىمسىز پٸكٸرلەر بايقالدى, ولاردا بۇل ير الاياقتىق دەپ اتالعان. بيرجالاردا ساۋدا جاساۋعا ارنالعان اۆتوماتتى باعدارلامالار جوق ەكەنٸن ەستە ساقتاڭىزدار», - دەلٸنگەن تاراتىلعان اقپاراتتا.
«KZ-CERT قىزمەتٸ وسى ينتسيدەنتكە قاتىسى بار حوستينگ-پروۆايدەرلەر مەن الىس جەنە تاياۋ شەتەلدەردٸڭ CERT ەلدەرٸن حاباردار ەتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستاردى جٷرگٸزدٸ.
KZ-CERT قىزمەتٸ اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ينتسيدەنتتەرٸنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا مىناداي ۇسىنىستار بەرەدٸ:
1. سٸلتەمە بويىنشا ٶتكەن كەزدە مەكەنجاي جولى – دومەندٸك اتتىڭ اتاۋىنا نازار اۋدارىڭىز, مەسەلەن - dailynews. اكتسييانى ٶتكٸزەتٸن ۇيىمنىڭ نەمەسە كومپانييانىڭ رەسمي اتاۋىنداعى ارتىق سيمۆولدارعا نازار اۋدارىڭىز;
2. كومپانييانىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جارييالانىمدارىنا نازار اۋدارىڭىز. كٶپتەگەن جاعدايلاردا ٸرٸ اكتسييا الدىندا ولار اقپاراتتى نەگٸزگٸ ينتەرنەت-رەسۋرستا نەمەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردٸڭ رەسمي اككاۋنتتارىندا قايتالايدى;
3. تٸركەۋگە ارنالعان مەلٸمەتتەرٸڭٸزدٸ ٷنەمٸ تەكسەرٸڭٸز جەنە سەنٸمدٸ پارولدەردٸ پايدالانىڭىز;
4. ٶزٸڭٸزدٸڭ براۋزەردە, وپەراتسييالىق جٷيەدە جەنە موبيلدٸك قۇرىلعىدا پايدا بولاتىن تەرەزەلەر مەن حابارلامالارعا قاتىستى اباي بولىڭىز;
5. اقشالاي پايدا تابۋعا «ٷمٸتتەندٸرەتٸن» كٷدٸكتٸ ير ايقىندالعان جاعدايدا KZ-CERT قىزمەتٸنە جٷگٸنٸڭٸز;
6. قوعامدىق WI-FI نٷكتەلەرٸنە سەنٸپ, قورعالماعان سىمسىز جەلٸلەر ارقىلى ٶزٸڭٸزدٸڭ اۋتەنتيفيكاتسييا دەرەكتەرٸڭٸزدٸ ەنگٸزبەڭٸز;
7. كٷشپەن الۋشىلاردىڭ تەلەفون بويىنشا تالاپتارىن ورىنداماڭىز, الاياقتىق فاكتٸسٸن ايقىنداعان جاعدايدا دەرەۋ ەڭ جاقىن اٸٸب نەمەسە 102 تەلەفونى بويىنشا حابارلاڭىز;
8. دەربەس دەرەكتەردٸ, جەكە كۋەلٸك دەرەكتەرٸن, بانكتٸك كارتالاردىڭ دەرەكتەرٸن جەنە ت.ب. قامتيتىن جەكە قۇجاتتارىڭىزدىڭ كٶشٸرمەلەرٸن جٸبەرمەڭٸز;
9. ٶزٸڭٸزدٸڭ بانكتٸك كارتاڭىزدىڭ دەرەكتەرٸن قۇپييادا ساقتاڭىز, ەكٸنشٸ جاعىنداعى
3-ساندى CVV/CVC كودتى ەشكٸمگە ايتپاڭىز; سونداي-اق, بانكتەن كەلٸپ تٷسەتٸن سمس-كودتى ەشكٸمگە ايتپاڭىز.
10. ٶتكەن ساۋالناما, اكتسييا, اۆتوماتتى اقشا بيرجاسى ٷشٸن اقشالاي سىياقىنى ەشكٸم تٶلەمەيتٸنٸن ەستە ساقتاڭىز, الاياقتاردىڭ ايلاسىنا تٷسپەڭٸزدەر جەنە مەسسەندجەرلەر ارقىلى سٸلتەمەلەر تاراتپاڭىزدار.
ەگەر اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ينتسيدەنتٸنٸڭ قۇربانىنا اينالساڭىز, 1400 (تەۋلٸك بويى) اقىسىز نومەرٸ بويىنشا حابارلاسۋعا نەمەسە http://www.cert.gov.kz/notify-incident سٸلتەمەسٸ ارقىلى ٶتٸنٸم, نە incident@kz-cert.kz email-گە حات جٸبەرۋگە بولادى.
