فوتو: جي
سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸ قوعاممەن اشىق ديالوگ ورناتۋعا باعىتتالعان جاڭا كەزەڭگە ٶتتٸ. پرەزيدەنت باستاماشىلىق ەتكەن «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشٸنە جەدەل جاۋاپ بەرۋ مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. وسى رەتتە Ult.kz تٸلشٸسٸ مەجٸلٸس دەپۋتاتتارىنان بۇل قاعيدانىڭ ٶڭٸرلەردەگٸ ناقتى پروبلەمالاردى شەشۋدە قانشالىقتى تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن سۇرادى.«كەز كەلگەن ازامات بٸزگە حابارلاسا الادى, مەسەلەسٸن جەتكٸزٸپ, قابىلداۋىمىزعا كەلە الادى, سىن پٸرٸن ايتا الادى. سوندىقتان اتالعان كونتسەپتسييا ەلٸمٸزدە جٷزەگە اسىپ جاتىر دەپ سانايمىن», – دەدٸ دەپۋتات سەرسەنعاليەۆ.
نارتاي سەرسەنعاليەۆ تٸلشٸمٸزگە سۇقبات بەرۋ كەزٸندە ايماقتارداعى ساياجاي مەسەلەسٸن كٶتەرٸپ جٷرگەن بەلسەندٸلەرمەن كەزدەسۋدەن كەلە جاتقانىن جەتكٸزدٸ.
«بٷگٸن عانا بەلسەندٸ ازاماتتارمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ كەلە جاتىرمىز. قازٸر ارالىق بٸر شەشٸم بار. ساياجاي مەسەلەلەرٸ بويىنشا ارنايى زاڭ جوباسىن ەرٸپتەستەرٸمٸز دايىنداۋ ٷستٸندە. بۇل ۇزاق جۇمىستى قاجەت ەتەدٸ, بٸراق ساياجايلى اۋماقتىڭ ازاماتتارى دەل قازٸر شەشٸمٸن تالاپ ەتٸپ وتىرعاندىقتان جەنە 2024 جىلى سۋعا كەتكەن ايماقتار بويىنشا شىرىلداپ جٷرگەن كەزدە قانشاما مىڭداعان ساياجايلى مەكەندەردٸڭ سۋ استىندا قالعانىن كٶردٸك. ٶيتكەنٸ ولار ٶزەندەردٸڭ تابيعي جايىلماسىنان تىس قالعان جەنە سول تابيعي جايىلما اۋماعىنا ساياجاي ٷيٸن سالىپ العاندىقتان, كەيٸن سۋ تاسىعاندا ول سۋ استىندا قالدى. سوندىقتان دا بۇل مەسەلەنٸ شەشۋ كەرەكتٸگٸ تۋرالى ايتتىق. ونى قازٸر الماتى وبلىسىندا ارنايى ەكٸمدٸكتەر بارىنشا شەشۋگە تىرىسىپ جاتىر», – دەدٸ حالىق قالاۋلىسى.
ول بۇل مەسەلە تەك تۇرعىن ٷيمەن عانا ەمەس, قاۋٸپسٸزدٸك, ينفراقۇرىلىم جەنە جەر قاتىناستارى مەسەلەلەرٸمەن دە تٸكەلەي بايلانىستى ەكەنٸن ايتىپ وتىر.
ايتا كەتەيٸك, 2024 جىلعى كٶكتەمگٸ سۋ تاسقىنى كەزٸندە تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن ٶڭٸرلەردەگٸ تۇرعىنداردىڭ مەسەلەسٸ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تٸكەلەي باقىلاۋىنا الىنعان بولاتىن.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ٷكٸمەتكە تۇرعىنداردى باسپانامەن قامتاماسىز ەتۋ, ٶتەماقى تٶلەۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى قىسقا مەرزٸمدە قالپىنا كەلتٸرۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ. نەتيجەسٸندە بٸرقاتار ٶڭٸرلەردە جاڭا ٷيلەر سالىنىپ, زارداپ شەككەن وتباسىلارعا پەتەر كٸلتتەرٸ تابىستالدى.
الايدا دەل سول سۋ تاسقىنى كەزەڭٸندە كٶپ جىلدان بەرٸ قوردالانىپ كەلگەن ساياجاي اۋماقتارىنىڭ مەسەلەسٸ دە ايقىن كٶرٸندٸ. سۋ باسقان ايماقتاردىڭ باسىم بٶلٸگٸندە ساياجاي ماسسيۆتەرٸنٸڭ تابيعي جايىلما اۋماقتارىنا ورنالاسقانى انىقتالىپ, بۇل مەسەلە قوعام تالقىسىنا شىقتى.
وسىدان كەيٸن دەپۋتاتتار اتالعان پروبلەمانى كٶتەرٸپ, ونى زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەۋ قاجەتتٸگٸن مەلٸمدەدٸ.
مەجٸلٸسمەننٸڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنىڭ ناقتى كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرٸ.
دەپۋتات مۇقاش ەسكەندٸروۆتٸڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە تۇرعىنداردىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ, قوعامدىق قابىلداۋلارداعى جەنە تٸكەلەي كەزدەسۋلەردەگٸ ٶتٸنٸشتەرٸ نازارسىز قالمايدى. بۇرىن جاۋاپسىز قالاتىن كٶپتەگەن مەسەلەلەر بٷگٸندە تسيفرلىق پلاتفورمالار مەن قوعامدىق قابىلداۋلار ارقىلى قىسقا مەرزٸمدە تيٸستٸ ورگاندارعا جولدانادى.
«بٸر مانداتتى سايلاۋ وكرۋگٸ بويىنشا سايلانعان دەپۋتات رەتٸندە مەن ەرقاشان تۇرعىندارعا قابىلداۋ جاسايمىن, eOtinish ارقىلى بولسىن, جەكە تەلەفونمەن بولسىن ولاردىڭ ٶتٸنٸش-نازىن تىڭداپ, شەشۋگە اتسالىسۋعا تىرىسامىن. قوعامدا شەشٸلەتٸن دە, شەشٸلمەيتٸن دە مەسەلەلەر بار. قازٸر وڭ ٶزگەرٸس بايقالادى. مەن ٶزٸم تٶرتٸنشٸ جىل دەپۋتات بولىپ وتىرعاندىقتان ٷكٸمەت تاراپىنان بولسىن, ٶڭٸر باسشىلارى تاراپىنان بولسىن, كٶپتەگەن سۇراقتاردىڭ شەشٸلٸپ جاتقانىن كٶرٸپ وتىرمىن. دەگەنمەن دە ەلٸ شەشٸلۋٸ تيٸس سۇراقتار دا جەتكٸلٸكتٸ», – دەدٸ ەسكەندٸروۆ.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسى ازاماتتار مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى تەتٸككە اينالىپ كەلەدٸ.
دەپۋتات قاراقات ەبدەننٸڭ پٸكٸرٸنشە, ٶڭٸرلەردەگٸ ينفراقۇرىلىم, تۇرعىن ٷي, بٸلٸم بەرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك قولداۋ سالالارىنداعى تٷيتكٸلدەردٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن شەشۋ جۇمىستارى بٸر ٶڭٸردە قارقىندى جٷرە, كەلەسٸ بٸرٸندە باياۋ جۇمىس ٸستەپ جاتىر.
«مەن ٶزٸم «اۋىل» پارتيياسىنىڭ دەپۋتاتى بولعاسىن شالعاي اۋىلدارعا كٶپ بارامىن. ەر ٶڭٸر ەر تٷرلٸ. بٸر اۋىل ەكٸنشٸسٸنە ۇقسامايدى. مىسالى قىزىلوردا وبلىسىندا ەكٸمٸمٸز مىقتى بولدى. باسقا ٶڭٸرلەردە بۇرىننان شەشٸلمەي كەلە جاتقان مەسەلەلەر ول جەردە شەشٸلگەن. نەمەسە ۇلىتاۋ ٶڭٸرٸن الاتىن بولساق, ول جەردە كەلٸسٸلٸپ قويعان مەسەلەلەر ەلٸ شەشٸلمەگەنٸن كٶردٸك. سوندىقتان مەسەلەلەردٸڭ شەشٸلۋٸ ەر ٶڭٸر ەكٸمٸنٸڭ بەلسەندٸلٸگٸنە, مىقتىلىعىنا دا بايلانىستى. حالىقتىڭ ٷنٸنە قۇلاق تٷرگەن اۋىلدار دا بار. جاقىندا بٸراز ٶڭٸرگە بارىپ كەلدٸم. جاڭا ايتىپ ٶتكەن قىزىلوردا وبلىسىندا مەسەلەلەرٸ جاپ-جاقسى شەشٸلگەن اۋىلدار بار. وسى جاقىن ارادا مەن قاراعاندىعا بارامىن. ول جەردٸڭ دە جاعدايىمەن تانىساتىن بولامىز. بٸز جىل سايىن ٶڭٸردەرگە بارامىز. وسىنداي-وسىنداي مەسەلەلەردٸ شەشۋ كەرەك دەپ ايتامىز. ولارعا كٶمەكتەسۋگە تىرىسامىز», – دەدٸ ق. ەبدەن.
دەپۋتاتتاردىڭ پٸكٸرٸنشە, «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسى بٸر كٷندە نەتيجە بەرەتٸن جوبا ەمەس. دەگەنمەن قوعام مەن بيلٸك اراسىنداعى اشىق ديالوگ مەدەنيەتٸنٸڭ قالىپتاسۋى – ۇزاقمەرزٸمدٸ رەفورمالاردىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. باستى ٶزگەرٸس – ازاماتتاردىڭ مەسەلەسٸن اشىق ايتۋى مەن مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ وعان جاۋاپ بەرۋ تەجٸريبەسٸنٸڭ قالىپتاسۋى.
وسىلايشا, حالىق قالاۋلىلارى «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسى اياسىندا ازاماتتاردىڭ ٶتٸنٸشتەرٸ مەن ٶڭٸرلەردەگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەر مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ نازارىندا تۇراقتى تٷردە كٶتەرٸلٸپ كەلەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. مەجٸلٸسمەندەر حالىقپەن تٸكەلەي كەزدەسۋلەر, قوعامدىق قابىلداۋلار جەنە تسيفرلىق پلاتفورمالار ارقىلى تۇرعىنداردىڭ تالاپ-تٸلەگٸن تىڭداۋ تەجٸريبەسٸ كٷشەيگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار ٶڭٸرلەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋ جۇمىستارى ەر ايماقتا تٷرلٸ قارقىنمەن جٷرگٸزٸلٸپ جاتقانىن ايتتى.
