كەزەڭ-كەزەڭٸمەن لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ قالاي جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر?

كەزەڭ-كەزەڭٸمەن لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ قالاي جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر?


2017 جىلى قازان ايىندا «قازاق تٸلٸ ەلٸپبيٸن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويعان بولاتىن. سودان بەرٸ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ جۇمىستارى كەزەڭ كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىلا باستادى. ال بيىل ۇلتتىق كوميسسييا نازارىنا ۇسىنىلعان جەتٸلدٸرٸلگەن لاتىن ەلٸپبيٸ ماقۇلدانىپ, مەملەكەت باسشىسىنا جولدانعان بولاتىن. ال بۇل پروتسەس كٷزگە قالدىرىلعان. قازاق ەلٸپبيٸن 2025 جىلعا دەيٸن لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشٸرۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق جوسپارعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە. قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالالارىنا لاتىن گرافيكاسىن ەنگٸزۋ, سونىڭ ٸشٸندە كٶرنەكٸ اقپاراتتى, نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق اكتٸلەردٸ ەزٸرلەۋدٸ, ٸسقاعازدار ٸسٸن جٷرگٸزۋدٸ, ازاماتتاردىڭ تٶلقۇجاتىنداعى كيريلل تاڭبالالارىن لاتىن گرافيكاسىنا اۋىستىرۋ جەنە تاعى باسقا دا جۇمىستار وسى جوسپار اياسىندا جٷيەلٸ تٷردە جٷزەگە اسىرىلماق.

وسى ورايدا تٸل ماماندارىنان اتالعان پوتسەسستٸڭ قالاي جٷرٸپ جاتقانىن سۇراپ كٶردٸك.


عابيت ابزالبەك, تٸل ساياساتى كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى:

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلدىڭ قازانىنداعى تاپسىرماسىنا سەيكەس ۋەكٸلەتتٸ ورگان لينگۆيست عالىمداردى تارتا وتىرىپ, ەلٸپبيدٸ جەتٸلدٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدە. قازٸرگٸ كەزگە دەيٸن ٷكٸمەت جانىنداعى قازاق ەلٸپبيٸن لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييا جانىنداعى ورفاگرافيكالىق توپتىڭ وتىرىستارى ٶتكٸزٸلدٸ.

باۋىرلاس ەلدەردٸڭ لاتىن گرافيكاسىنا كٶشۋ تەجٸريبەسٸن زەردەلەۋ, تەجٸريبە الماسۋ ماقساتىندا ەكٸ حالىقارالىق كونفەرەنتسييا ٶتكٸزٸلدٸ. ەكٸ رەسپۋبليكالىق اشىق تالقىلاۋ جۇمىستارى مەن «نۇر وتان» پارتيياسى جانىنداعى «جاس وتان» جاستار قاناتىمەن بٸرلەسكەن تالقىلاۋ جۇمىستارى دا جٷرگٸزٸلدٸ».

 

عۇسمان جاندىباەۆ, تٸلشٸ:

«الداعى 2023 جىلى 1-سىنىپ وقۋشىلارى لاتىن ەلٸپبيٸمەن ساۋاتىن اشپاق. بۇل جاڭالىق بٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ سالامىزعا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ. بٸراق ەلٸپبي اۋىستىرۋ – ەملە ەرەجەلەرٸمٸزدٸ تٷگەلٸمەن ٶزگەرتۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. جازۋ مەدەنيەتٸمٸزدە ەلٸپبي ەرەكشەلٸگٸنە قاتىستى ٸشٸنارا كەيبٸر جاڭعىرۋلار بولۋ مٷمكٸندٸگٸنە قاراماستان, تۇتاستاي العاندا, تٸلٸمٸزدٸڭ زاڭدىلىعى ٶز قالپىن ساقتايتىنى سٶزسٸز. وسىعان بايلانىستى, جازبا تٸلٸمٸزدٸڭ بٷگٸنگە دەيٸنگٸ بٸر ٸزگە تٷسپەگەن پروبلەمالارىن جاڭا ەلٸپبيگە ٶتپەي تۇرىپ شەشٸپ الۋ مٸندەتٸ الدىمىزدا تۇر. بۇل – ەسٸرەسە ەملە ەرەجەلەرٸنە قاتىستى مەسەلە. 

بۇل – جازۋ ساۋاتتىلىعى, ەملە مەسەلەسٸ. ايتپاقشى, مۇنىڭ ٶزٸ دە – تەك ەملە عانا ەمەس. ٶيتكەنٸ, عىلىمي جەنە ەدەبي جاعىنان دۇرىس تٷزٸلمەگەن (قۇراستىرىلماعان) سٶز بەن سٶيلەمدٸ, مەتٸندٸ ەملەنٸڭ ەرە­جەسٸنە دە «كٶندٸرۋ» مٷمكٸن بولا بەرمەيدٸ. گرامماتيكالىق جاعىنان قاتەسٸز بولۋ ٷشٸن ول سٶيلەم ەدەبي تۇرعىدان ساۋاتتى جازىلۋى تيٸس. شالا ساۋاتتى قۇراستىرىلعان سٶيلەمگە تٸپتٸ تىنىس بەلگٸنٸ دە ەرەجەگە ساي قويا المايسىز. سٶيتٸپ, اينالىپ كەلگەندە, ساۋاتتىلىقتىڭ تٸلدٸك شارتتارى دا بەرٸبٸر ويعا, بٸلٸمگە كەلٸپ سايادى. ياعني, دۇرىس سٶيلەي الماعان, دۇرىس جازا الماعان ادامدار تۋرالى «تٸلٸ جەتپەي تۇر» دەۋدٸڭ ورنىنا ويى, بٸلٸمٸ جەتپەي تۇر دەگەن ورىندى بولماق». 

 

انار فازىلجان, ا.بايتۇرسىنۇلى اتىنداعى تٸل بٸلٸمٸ ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى:

«ەلٸپبي اۋىستىرۋ تەك تاڭبا ٶزگەرتۋ ەمەس. ول تٸلگە جاسالاتىن ٷلكەن رەفورما. تٸلٸمٸزدەگٸ جازبا كوممۋنيكاتسيياسىن وڭتايلاندىرۋعا ارنالعان بٸرشاما وڭ ٶزگەرٸستەر ورىن الادى. ول ەرەجەلەرگە شەت تٸلٸنەن ەنگەن سٶزدەردٸ قازاق تٸلٸنٸڭ ەملە-ەرەجەلەرگە سەيكەس قازاقشالاپ جازۋ سىندى ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ. بارلىق كٸرمە سٶزدەردٸ قازاقشالاۋ جازارمان ٷشٸن قولايسىزدىق تۋدىرادى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ عالىمدارىمىز رەفورمانى ەۆوليۋتسييالىق جولمەن جاساماققا بەكٸندٸ. جاڭا ەلٸپبيگە قاتىستى قوعام تاراپىنان ايتىلىپ جاتقان ۇسىنىستار لەگٸ ەلٸ دە بار. دەسە دە, جەتٸلدٸرٸلگەن ەلٸپبي كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶڭٸلٸنەن شىققانىن ەلەۋمەتتٸك جەلٸ بەتتەرٸنەن, باق مەلٸمەتتەرٸنەن كٶرە الامىز. ينستيتۋت وسى ۇسىنىستارعا جاۋاپ بەرۋمەن دە اينالىساتىنىن» تٸلگە تيەك ەتتٸ».


ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, 2017 جىلى قازان ايىندا «قازاق تٸلٸ ەلٸپبيٸن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كٶشٸرۋ تۋرالى» جارلىققا قول قويعان بولاتىن. سودان بەرٸ لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋ جۇمىستارى كەزەڭ كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىلا باستادى. ال بيىل ۇلتتىق كوميسسييا نازارىنا ۇسىنىلعان جەتٸلدٸرٸلگەن لاتىن ەلٸپبيٸ ماقۇلدانىپ, مەملەكەت باسشىسىنا جولدانعان بولاتىن. ال بۇل پروتسەس كٷزگە قالدىرىلعان. قازاق ەلٸپبيٸن 2025 جىلعا دەيٸن لاتىن گرافيكاسىنا كەزەڭ-كەزەڭٸمەن كٶشٸرۋ جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق جوسپارعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە.