ون بٸر تاراۋدان تۇراتىن جولداۋدىڭ ەر بٶلٸمٸنٸڭ اتقارار جٷگٸ سالماقتى. سول ٶزەكتٸ ويلاردىڭ بارلىعى «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى» دەپ اتالاتىن سوڭعى تاراۋعا توعىسادى. بۇل تاراۋ پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ قورىتىندىسى, تەمٸرقازىعى ٸسپەتتەس. مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋى كٶپتٸڭ كٶكەيٸندەگٸ كٶكەيتەستٸ, تٷيتكٸلدٸ جايتتاردى قوزعادى. م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ وسىنداي پٸكٸر ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بٷكٸل ەلەمدٸ جايلاعان پاندەمييا بٷگٸندە ادامزات بالاسىنا جاڭا مٸندەتتەر جٷكتەپ وتىر. وسىنداي اۋىر كەزەڭدە قيىننان جول تاۋىپ, جاڭارا بٸلگەن, ۋاقىت ٷدەسٸنەن شىعا العان ۇلت قانا ٶمٸرشەڭ بولاتىنى زاڭدىلىق. وسى ورايدا, پرەزيدەنت ۇلت ۇستازى ا. بايتۇرسىنوۆتىڭ دانالىق سٶزٸنە سٷيەنە وتىرىپ, ۇلت كەلەشەگٸنە تٸرەۋ بولاتىن التى قاعيداتتى اتاپ كٶرسەتەدٸ. ال بۇل قاعيداتتاردى ٶمٸر سالتىمىزعا اينالدىرۋ ٷشٸن جاس ۇرپاقتى جاڭاشا تەربيەلەي بٸلۋٸمٸز شارت. ال تەربيەنٸڭ باستاۋ بۇلاعى, قاينار كٶزٸ وتباسىندا جاتىر. قازاقشا اتقاندا «تەربيەنٸڭ يەسٸ دە, كيەسٸ دە - وتباسى, اتا-انا». ەلەمدٸك پەداگوگيكا عىلىمى دا بٷگٸندە وتباسى تەربيەسٸنە دەن قويىپ وتىر. ازيياداعى وزىق ۇلت جاپونداردى الايىق, فين حالقى, تاعى دا باسقا دامۋ كەلەشەگٸن ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن استاستىرا بٸلگەن مەملەكەتتەر تەربيەنٸڭ التىن قازىعى وتباسى دەپ بٸلەدٸ. بار قامقورلىقتى وتباسىنا, اتا-انالارعا جاسايدى, بالالاردى ٶمٸر سٷرۋ داعدىلارىنا بوساعادان باۋلي وتىرىپ, ەڭ الدىمەن تەربيەلٸ قوعام مٷشەسٸن قالىپتاستىرۋعا بار كٷشتەرٸن سالادى»,– دەيدٸ كەنجەحان ماتىجانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەم حالىقتارىنىڭ باسىنا تٶنگەن پاندەمييا كەزٸندە بالا تەربيەسٸ مەن بٸلٸم بەرۋدٸڭ بار تاۋقىمەتٸ وتباسىنا تٷسكەن.
«كٷندەلٸكتٸ تٸرشٸلٸكتٸڭ, اعىمداعى جۇمىستىڭ جەتەگٸندە كەتكەن كٶپتەگەن اتا-انالار بالاسىنا بٸلٸم مەن تەربيە بەرۋدە ابدىراپ قالدى. ٶيتكەنٸ, وسى كەزگە دەيٸن بٸلٸم بەرۋ مەن تەربيە مەسەلەسٸنە بالا باقشالار مەن مەكتەپتەر عانا جاۋاپتى بولىپ كەلگەنٸ جاسىرىن ەمەس. وسى تۇرعىدان العاندا بٷگٸندە وتباسىنا دەگەن ەلەمدٸك كٶزقاراس تٷبٸرٸنەن ٶزگەردٸ. قازٸر بٷكٸل ەلەم وتباسى مەن اتا-انالارعا قالاي جەردەمدەسۋگە باس قاتىرىپ جاتىر. قاشىقتان بٸلٸم الۋ بارىسىندا اتا-انالار مەكتەپتٸڭ دە, مۇعالٸمنٸڭ دە قادٸرٸن تٷسٸنە باستادى, وقۋلىقتىڭ مەن-جايىنا قانىقتى, وقۋ باعدارلامالارىنىڭ بارىسىن باعامدادى, بٸلٸم بەرۋ مەن تەربيەنٸڭ وڭاي شارۋا ەمەستٸگٸنە كٶز جەتكٸزدٸ. تٸپتەن, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە بالاسىن وقىتۋ ٷشٸن بٸر-بٸرٸنەن كەڭەس سۇراپ جاتقان ۇسىنىس-پٸكٸرلەردە شەك بولعان جوق. دەمەك, اتا-انالار مەن بالالار دا ناقتى كٶمەككە زەرۋ», – دەيدٸ ول.
م.ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ويىنشا, مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيەنٸڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان, ٷكٸمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسىندا وتباسى تەربيەسٸن دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى مەملەكەتتٸك باعدارلاما قابىلداۋى كەرەك.
«بۇل مەسەلەدە, ەسٸرەسە, بالاباقشا مەن مەكتەپكە دەيٸنگٸ تەربيەنٸڭ ماڭىزى زور. وعان پرەزيدەنت جولداۋىندا دا ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. ادام بولمىسى وتباسىندا قالىپتاسادى دەيتٸن بولساق, جاپون عالىمدارىنىڭ پايىمداۋىنشا بالانىڭ ميىنىڭ جەتٸلۋٸ, ويلاۋ جٷيەسٸنٸڭ نەگٸزٸ ٷش جاسقا دەيٸن, ال قازاق حالقى بەس جاسقا دەيٸن قالىپتاسادى دەپ پايىمدايدى. قالاي بولعاندا دا بالانىڭ ويلاۋ ٶرٸسٸنٸڭ, سٶيلەۋ مەن قيمىل داعدىلارىنىڭ قالىپتاسۋى 3-5 جاستاعى كەزەڭمەن بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا مەملەكەت باسشىسى تەربيە مەسەلەسٸن قوزعاي وتىرىپ, 6 جاسقا دەيٸنگٸ سەبيلەردٸ بالا باقشالارمەن جەتكٸلٸكتٸ تٷردە قامتاماسىز ەتۋگە توقتالدى. ۇستازداردىڭ جالاقىسىن كٶتەرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاعداي جاساۋ دا وسى جولداۋداعى باستى مەسەلەلەر قاتارىندا ايتىلدى. سونىمەن قوسا, ەڭ نەگٸزگٸ مەسەلە وتباسى, كٶپبالالى جانۇيالارعا كٶڭٸل بٶلۋگە نازار اۋدارعانى اتا-انالاردىڭ ٶزٸن دە تەربيەلەۋ قاجەتتٸگٸنە مەڭزەيدٸ. ەگەر دە وتباسىندا تەربيە اقساپ جاتسا, وندا بالاباقشا دا, مەكتەپتەگٸ تەربيە جايىندا ايتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق. سوندىقتان دا ٷكٸمەت مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسىندا وتباسى تەربيەسٸن دامىتۋعا باعىتتالعان ارنايى مەملەكەتتٸك باعدارلاما قابىلداۋى كەرەك دەپ سانايمىز. بۇل جالپى, تەربيە ٸسٸنە, وتباسىنا, اتا-انالارعا جاسالعان ٷلكەن مەملەكەتتٸك قامقورلىق بولار ەدٸ», – دەدٸ سپيكەر.
سونىمەن قاتار, ول قازٸر ۇلتتىق عىلىم سالالارىنىڭ ٷلكەن داعدارىستى كەشٸپ جاتقانىن باسا ايتتى.
«وسى ورايدا كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن قوعام نازارىنان تىس قالىپ كەلگەن ۇلتتىق قوعامدىق-گۋمانيتارلىق عىلىمدى دامىتۋ ٸسٸ دە كٷن تەرتٸبٸندە تۇرعان مەسەلە. ونىڭ ٸشٸندە رۋحاني دٷنيەمٸز - قوعامدىق تەربيەنٸڭ نەگٸزٸ جاتىر. قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ, تاريحى, ٶنەرٸ, مەدەنيەت, گەوگرافيياسى, فيلوسوفيياسى, جۋرناليستيكا, پەداگوگيكا سيياقتى ۇلتتىق سيپاتتاعى عىلىمدار بٷگٸندە تەحنيكا, تابيعاتتانۋ عىلىمدارمەن بٸر قازاندا قايناپ, قويىرتپاققا اينالىپ كەتتٸ. قوعامدىق عىلىمداردىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ دامىتۋعا ارنالعان باعدارلامالار دا, مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار دا جوق. مەسەلەن, فيزيكتەر, ماتەماتيكتەر, حيميكتەر شەتەلدەردەن بٸلٸم الىپ, تەجٸريبە الماسىپ قايتا الادى. ال قازاق ەدەبيەتٸ مەن قازاق تٸلٸ, قازاقستان تاريحىن, ٶنەرٸن زەرتتەيتٸن ماماندار قايدا بارىپ تاعلىمدامادان ٶتەدٸ. ولاردى جاپپاي تاعلىمداماعا جٸبەرۋ شارت پا? ونداي جاعدايدا ۇلتتىق عىلىمدى قالاي دامىتا الماقپىز. قازٸر ۇلتتىق عىلىم سالالارىنىڭ ٷلكەن داعدارىستى كەشٸپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. بٷگٸندە مەكتەپتەردە اعىلشىن تٸلٸن وقىتۋ ەندٸ باستالىپ جاتىر, جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى قازاق بٶلٸمدەرٸن بٸتٸرٸپ شىققان تٷلەكتەر دە اعىلشىن تٸلٸن ەركٸن مەڭگەرٸپ شىعىپ جاتقان جوق. ەركٸن مەڭگەرۋٸ دەل قازٸرگٸ جاعدايدا مٷمكٸن دە ەمەس. ولاي بولسا, ۇلتتىق عىلىم سالاسىن زەرتتەۋگە تالپىنعان ٷمٸتكەرلەرگە اعىلشىن تٸلٸنەن جوعارى تالاپ قويۋعا, ولارعا شەتەلدٸك جەتەكشٸ تاعايىنداپ, شەتەلدٸك جۋرنالداردا ماقالا جارييالاۋ سيياقتى تالاپتار قويۋعا بولا ما? وسى تٷيتكٸلدەردٸ نازارعا الا وتىرىپ, ەل ٷكٸمەتٸ قوعامدىق-گۋمانيتارلىق عىلىمدى ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸكتەرٸ مەن بٷگٸنگٸ احۋالىن ەسكەرە وتىرىپ دامىتۋدىڭ تۇجىرىمداماسىن جاساپ, سوعان سەيكەس باعدارلاما قابىلداۋى قاجەت», – دەپ تولىقتىردى ول.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بالا جانۇيادا شىنشىلدىققا, ادالدىققا, مەيٸرٸمگە قانىپ ٶسسە, وندا ول ەدٸلەتسٸزدٸككە, قاتىگەزدٸككە, ارامدىققا بارمايدى.
جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى جەمقورلىقتىڭ تەك سالدارىمەن كٷرەسە بەرمەي, ونىڭ سەبەبٸن انىقتاۋدىڭ قاجەتتٸگٸنە باسا نازار اۋداردى. بۇل دا اينالىپ كەلگەندە وتباسىنداعى تەربيەگە كەلٸپ تٸرەلەدٸ. بالا جانۇيادا شىنشىلدىققا, ادالدىققا, مەيٸرٸمگە قانىپ ٶسسە, ونىڭ ەدٸلەتسٸزدٸككە, قاتىگەزدٸككە, ارامدىققا تٶزبەيتٸن ازامات بولىپ قالىپتاسارى حاق.
«سوندىقتان, ەڭ الدىمەن تۇرمىستاعى, كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ, سودان بارىپ قوعامداعى ەدٸلەتسٸزدٸكتەردٸ بولدىرماۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك. وسى تۇرعىدان العاندا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەسكە قاتىستى زاڭداردى دا قايتا قارايتىن ۋاقىت كەلدٸ. بۇل ورايدا, پرەزيدەنت اتاپ كٶرسەتكەندەي, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتا وتىرىپ, مەملەكەتتٸك قىزمەت جٶنٸندەگٸ زاڭ دا قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەدٸ. ەل-فارابيدەي, ابايداي ۇلىلارىمىزدىڭ ەڭبەكتەرٸ ۇلتتىق تەربيە مەسەلەسٸنە نەگٸزدەلگەن دەسەك, قازاقى كەلبەتٸ بار «تولىق ادامدى» (اباي) تەربيەلەۋ بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ باستى مٸندەتٸ. ال قوعامدىق تەربيەگە وتباسىنان باستاپ دەن قويمايتىن بولساق, قانداي بٸلٸمدٸ ازامات, ٷلكەن عالىم, مەملەكەت قايراتكەرٸ بولعانمەن حالىقتىڭ ۇلاعاتتى, قادٸرلٸ تۇلعاسى بولا المايدى. جولداۋدا اتاپ كٶرسەتٸلگەن «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى» وتباسىنان العان ۇلتتىق رۋحىمەن, ەگەمەندٸ مەملەكەتٸ ساناسىنا قۇيعان تەربيەسٸمەن قالىپتاسادى», – دەپ قورتىندىلادى قر ۇعا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ.
