On bir taraýdan turatyn Joldaýdyń ár bóliminiń atqarar júgi salmaqty. Sol ózekti oilardyń barlyǵy «Ulttyń jańa bolmysy» dep atalatyn sońǵy taraýǵa toǵysady. Bul taraý Prezident Joldaýynyń qorytyndysy, temirqazyǵy ispettes. Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýy kóptiń kókeiindegi kókeitesti, túitkildi jaittardy qozǵady. M.Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýtynyń direktory Kenjehan Matyjanov osyndai pikir aitty, dep habarlaidy QazAqparat.
«Búkil álemdi jailaǵan pandemiia búginde adamzat balasyna jańa mindetter júktep otyr. Osyndai aýyr kezeńde qiynnan jol taýyp, jańara bilgen, ýaqyt údesinen shyǵa alǵan ult qana ómirsheń bolatyny zańdylyq. Osy oraida, Prezident ult ustazy A. Baitursynovtyń danalyq sózine súiene otyryp, ult keleshegine tireý bolatyn alty qaǵidatty atap kórsetedi. Al bul qaǵidattardy ómir saltymyzǵa ainaldyrý úshin jas urpaqty jańasha tárbielei bilýimiz shart. Al tárbieniń bastaý bulaǵy, qainar kózi otbasynda jatyr. Qazaqsha atqanda «Tárbieniń iesi de, kiesi de - otbasy, ata-ana». Álemdik pedagogika ǵylymy da búginde otbasy tárbiesine den qoiyp otyr. Aziiadaǵy ozyq ult japondardy alaiyq, fin halqy, taǵy da basqa damý keleshegin ulttyq qundylyqtarmen astastyra bilgen memleketter tárbieniń altyn qazyǵy otbasy dep biledi. Bar qamqorlyqty otbasyna, ata-analarǵa jasaidy, balalardy ómir súrý daǵdylaryna bosaǵadan baýli otyryp, eń aldymen tárbieli qoǵam múshesin qalyptastyrýǵa bar kúshterin salady»,– deidi Kenjehan Matyjanov.
Onyń aitýynsha, álem halyqtarynyń basyna tóngen pandemiia kezinde bala tárbiesi men bilim berýdiń bar taýqymeti otbasyna túsken.
«Kúndelikti tirshiliktiń, aǵymdaǵy jumystyń jeteginde ketken kóptegen ata-analar balasyna bilim men tárbie berýde abdyrap qaldy. Óitkeni, osy kezge deiin bilim berý men tárbie máselesine bala baqshalar men mektepter ǵana jaýapty bolyp kelgeni jasyryn emes. Osy turǵydan alǵanda búginde otbasyna degen álemdik kózqaras túbirinen ózgerdi. Qazir búkil álem otbasy men ata-analarǵa qalai járdemdesýge bas qatyryp jatyr. Qashyqtan bilim alý barysynda ata-analar mekteptiń de, muǵalimniń de qadirin túsine bastady, oqýlyqtyń mán-jaiyna qanyqty, oqý baǵdarlamalarynyń barysyn baǵamdady, bilim berý men tárbieniń ońai sharýa emestigine kóz jetkizdi. Tipten, áleýmettik jelilerde balasyn oqytý úshin bir-birinen keńes surap jatqan usynys-pikirlerde shek bolǵan joq. Demek, ata-analar men balalar da naqty kómekke zárý», – deidi ol.
M.Áýezov atyndaǵy Ádebiet jáne óner institýty direktorynyń oiynsha, mektepke deiingi tárbieniń mańyzy zor. Sondyqtan, Úkimet Memleket basshysynyń Joldaýyn júzege asyrý barysynda otbasy tárbiesin damytýǵa baǵyttalǵan arnaiy memlekettik baǵdarlama qabyldaýy kerek.
«Bul máselede, ásirese, balabaqsha men mektepke deiingi tárbieniń mańyzy zor. Oǵan Prezident Joldaýynda da erekshe mán berilgen. Adam bolmysy otbasynda qalyptasady deitin bolsaq, japon ǵalymdarynyń paiymdaýynsha balanyń miynyń jetilýi, oilaý júiesiniń negizi úsh jasqa deiin, al qazaq halqy bes jasqa deiin qalyptasady dep paiymdaidy. Qalai bolǵanda da balanyń oilaý órisiniń, sóileý men qimyl daǵdylarynyń qalyptasýy 3-5 jastaǵy kezeńmen bailanysty. Osy turǵydan alǵanda Memleket basshysy tárbie máselesin qozǵai otyryp, 6 jasqa deiingi sábilerdi bala baqshalarmen jetkilikti túrde qamtamasyz etýge toqtaldy. Ustazdardyń jalaqysyn kóterý, joǵary oqý oryndarynda jaǵdai jasaý da osy Joldaýdaǵy basty máseleler qatarynda aityldy. Sonymen qosa, eń negizgi másele otbasy, kópbalaly januialarǵa kóńil bólýge nazar aýdarǵany ata-analardyń ózin de tárbieleý qajettigine meńzeidi. Eger de otbasynda tárbie aqsap jatsa, onda balabaqsha da, mekteptegi tárbie jaiynda aitýdyń ózi artyq. Sondyqtan da Úkimet Memleket basshysynyń Joldaýyn júzege asyrý barysynda otbasy tárbiesin damytýǵa baǵyttalǵan arnaiy memlekettik baǵdarlama qabyldaýy kerek dep sanaimyz. Bul jalpy, tárbie isine, otbasyna, ata-analarǵa jasalǵan úlken memlekettik qamqorlyq bolar edi», – dedi spiker.
Sonymen qatar, ol qazir ulttyq ǵylym salalarynyń úlken daǵdarysty keship jatqanyn basa aitty.
«Osy oraida kúni búginge deiin qoǵam nazarynan tys qalyp kelgen ulttyq qoǵamdyq-gýmanitarlyq ǵylymdy damytý isi de kún tártibinde turǵan másele. Onyń ishinde rýhani dúniemiz - qoǵamdyq tárbieniń negizi jatyr. Qazaq tili men ádebieti, tarihy, óneri, mádeniet, geografiiasy, filosofiiasy, jýrnalistika, pedagogika siiaqty ulttyq sipattaǵy ǵylymdar búginde tehnika, tabiǵattaný ǵylymdarmen bir qazanda qainap, qoiyrtpaqqa ainalyp ketti. Qoǵamdyq ǵylymdardyń ózindik erekshelikterin eskere otyryp damytýǵa arnalǵan baǵdarlamalar da, memlekettik qurylymdar da joq. Máselen, fizikter, matematikter, himikter shetelderden bilim alyp, tájiribe almasyp qaita alady. Al qazaq ádebieti men qazaq tili, Qazaqstan tarihyn, ónerin zertteitin mamandar qaida baryp taǵlymdamadan ótedi. Olardy jappai taǵlymdamaǵa jiberý shart pa? Ondai jaǵdaida ulttyq ǵylymdy qalai damyta almaqpyz. Qazir ulttyq ǵylym salalarynyń úlken daǵdarysty keship jatqany jasyryn emes. Búginde mektepterde aǵylshyn tilin oqytý endi bastalyp jatyr, joǵary oqý oryndaryndaǵy qazaq bólimderin bitirip shyqqan túlekter de aǵylshyn tilin erkin meńgerip shyǵyp jatqan joq. Erkin meńgerýi dál qazirgi jaǵdaida múmkin de emes. Olai bolsa, ulttyq ǵylym salasyn zertteýge talpynǵan úmitkerlerge aǵylshyn tilinen joǵary talap qoiýǵa, olarǵa sheteldik jetekshi taǵaiyndap, sheteldik jýrnaldarda maqala jariialaý siiaqty talaptar qoiýǵa bola ma? Osy túitkilderdi nazarǵa ala otyryp, el Úkimeti qoǵamdyq-gýmanitarlyq ǵylymdy ózindik erekshelikteri men búgingi ahýalyn eskere otyryp damytýdyń tujyrymdamasyn jasap, soǵan sáikes baǵdarlama qabyldaýy qajet», – dep tolyqtyrdy ol.
Onyń pikirinshe, bala januiada shynshyldyqqa, adaldyqqa, meiirimge qanyp ósse, onda ol ádiletsizdikke, qatygezdikke, aramdyqqa barmaidy.
Joldaýda Memleket basshysy jemqorlyqtyń tek saldarymen kúrese bermei, onyń sebebin anyqtaýdyń qajettigine basa nazar aýdardy. Bul da ainalyp kelgende otbasyndaǵy tárbiege kelip tireledi. Bala januiada shynshyldyqqa, adaldyqqa, meiirimge qanyp ósse, onyń ádiletsizdikke, qatygezdikke, aramdyqqa tózbeitin azamat bolyp qalyptasary haq.
«Sondyqtan, eń aldymen turmystaǵy, kúndelikti ómirdegi, sodan baryp qoǵamdaǵy ádiletsizdikterdi boldyrmaýǵa tyrysýymyz kerek. Osy turǵydan alǵanda sybailas jemqorlyqpen kúreske qatysty zańdardy da qaita qaraityn ýaqyt keldi. Bul oraida, Prezident atap kórsetkendei, memlekettik basqarý júiesin jańǵyrta otyryp, Memlekettik qyzmet jónindegi zań da qaita qaraýdy qajet etedi. Ál-Farabidei, Abaidai ulylarymyzdyń eńbekteri ulttyq tárbie máselesine negizdelgen desek, qazaqy kelbeti bar «tolyq adamdy» (Abai) tárbieleý búgingi qoǵamnyń basty mindeti. Al qoǵamdyq tárbiege otbasynan bastap den qoimaityn bolsaq, qandai bilimdi azamat, úlken ǵalym, memleket qairatkeri bolǵanmen halyqtyń ulaǵatty, qadirli tulǵasy bola almaidy. Joldaýda atap kórsetilgen «Ulttyń jańa bolmysy» otbasynan alǵan ulttyq rýhymen, egemendi memleketi sanasyna quiǵan tárbiesimen qalyptasady», – dep qortyndylady QR UǴA korrespondent-múshesi, filologiia ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov.
